Rongorongo man te Moan Beretitentii
Katamaroan Am Mare
N ririki aika bwaka nako ngke I mwakuri ibukin te tua, I kawaraki iroun temanna te aine ibukin kani buokana bwa e tangiria ni kan buuraure mai iroun buuna ibukin, au iango, e tara n rangi eti. Imwin katiaan te buuraure, I aki manga noria inanon te ririki ae mwaiti. N te tai ae aki kaantaningaaki I kaitibo mangaia iaon te kawai, I kona n noria bwa taian ririki aika bati ni maroa ao ni bwarannano a boni kona ni kakoauaki n noraki mani matana ngkoa aika a tikiraoi.
Imwin ara marooro ae nako raoi, ao e waekoa n taekinna bwa te maiu e aki rangi onrake ni bwaai aika raoiroi ao ni kakukurei ibukina ao e a kua ni kaitara te ikakorakora n ti rabwatana. Imwina ao e kakubaai man kariaia n taekina ana rongorongo ae karaarabaa, “E rangi ni buakaka te mare, ngkana N na manga moani karaoia riki ao tera are I karaoia ngkai, N na bon aki tangira te buuraure. Aio bon te kabanea ni buakaka.”
N rongorongo aika kaotaki ni waare, e bon rangi ni kanganga totokoan te buraure. A taekinna taan Rabakau bwa e nakon iteran mwaitia aine n te United States ae kona ni mauna aia mare tabeua te tai inanon maiuia. Buuraure e bon rikirake naba n aaba aika bati. Ti ngkana te mwaiti ngkai ae tabe n rikirake n te buuraure e keerikaaki, e ngae ngke a mwaiti maare aika a na roko n te toki ae kananokawaki.
Buuraure e kona n raoiroi bukina ti n taai aika a rangi ni karako. N au koaua, “moan tua aika etieti” te buuraure e riai n aki rangi n rawawata nakon ae reitinako ao nakon ae ko ongo ae ko aki kona ni kaeta te reitaki are kona n urua kakannatom bwa te aomata ngkoe. Buuraure a tataneiai ni karaurei maiuia aomata ao ni katoka kukurein te utu. N aron ae ataaki n te buuraure bwatei a kabuai riki aika mwaiti nakon are a karekea.
Te namakin ae moan te aki raoiroi are e kona temanna n rinanona inanon te buuraure e tara n aki rangin ataaki ao tao n aki rangi n tau kukureia. N te koaua, a mwaiti riki kananokaawaki ao atatai aika tangira karokoaia irouia koraki ake a tia n rinanon te kananokawaki ae korakora ma maiuia ae aki kona ni kaokaki. Ma te baere e tangiraki ibukia ake a buuraure, bon iai te kaantaninga ibukiia n aron kakoroan te kukurei ni maiuia, ai moarariki karaoan te mwakuri ni ibuobuoki nakoia raom n aki taraiko moa.
Titiraki Aika Kanganga
Bukin tera te kukurei inanon te mare e rangi ni kai uruaki ao ni kai toki irouia tabeman n te tai ae uarereke? Bukin tera ngkai mwiin te maraki n nano ao te korakai e waaki nako n te tai ae maan are e roota maiuia aomata aika akea aia kairua?
Tera bwaai aika bua aika a katamaroa kanoan nanon taiani mare aika bati are moanaki ma te kukurei ao kantaninga aika ririeta?
I a bon tia ni iangoi taian titiraki aika kanganga aikai. Imwin kabanean angin maiu ma rinanoan te mwakuri n aomata, I bon tara n rangi n tataneiai ma te kanganga ni mare aika aki kakukurei, a raure, ma utu aika uruakin nanoia. I kona naba n taekina kukurei aika korakora kioina, te kaitau nakon raou ae tangiraki Ruta, I a tia ni kunei inanon te mare kakoroan kaubwai n rikin te aomata nakon te aonaaba aei.
Bukin te Buuraure
Bon akea kaeka aika bebete, nakon titiraki aika kangaanga ibukin te kukurei n te mare. Ibuakon bukina aika rangi ni bati ibukin te raure bon kanganga n aron te aonikai, te aki rangi n ikawai, akean te kabaeaki, aki taun te reitaki n te taetae, ao n aki onimakinaki.
N au taneiai bon iai bukin te kabwaka ni mare are tara ni kai noraki ke n ataaki mani kaman riki ao ni kabaeaki ma raona ni kabane. Bon ibukin akean katamaroaan te mare, akea te bwai ae karakaa ae na kakaawaaki iai, onoti, ao ni kamimi, ao n akeana e riki ni kabotu ke ni kanganga ke ni bon aki ota.
Katamaroan te mare
Ko na iangoia, “E na kanga te mare ni katamaroaki n taainako?” Ti karaoa ara mare ma te iraorao ae akea tokina, onimaki, ao ae bwanin ao man tabeakinia. Atam, n taekinan Ewa, “Bon rin riu aei, ao irikon irikou” (Karikikani Bwai 2:23). Iai tabeua, titiraki aika bebete ae irekereke bwa te aomata, e a tia ni mare ke ni iangoa marena, e riai n titirakini koaua n ni iangoia n riki bwa “teuana te iriko.” A bon:
Te moan, I atia ni iangoa kainnanon au mare ao kaainabau moa imwain ae I iangoa ae bon nanou?
Kauoua, mwaitira katabeau nakon toau, irarikin katabeau ake tabeua?
Kateniua, neiei ke teuaei bon raoraou ae moan te tangiraki?
Kaaua, iai irou te karinerine ibukin kakawakin kainnabau n arona n aomata ae kakawaki ao ni bongana?
Kanimaua, ti kakauntaeka iaon te mwane? Te mwane e tara ni kakukureiia taanga, ao n akeana, e kona, ni kananokawakiia. Te unra iaon te mwane bon kanikinaean te ti tabe ibukim.
Kaonoua, iai karaoan te kabaebae n tamnei imarenara?
Katean Taiani Buriiti ni Katamaroa
A mwaiti kataneiai aika kakawaaki ake a kona ni karikirakea katamaroan te mare.
Tataro. Te aro ni mare e kona ni katamaroaki man te itoman ae raoiroi. Teuana te kawai are kakawaki bon te tataro ni bootaki. Aio e kona ni katoki kakaokoro, ngkana iai, imarenaia taanga imwain nakoia ni matu. I aki nanonna n rangi ni katuruturua te kakaokoro, ma a bon koaua ao ni karaoi bwaai ni kakaongora. I onimakina ara kakaokoro bwa kanga aiaron maibin te taoro ae uarereke are kona ni karika te mare ni kangkang riki.
Ti itoman ni kawai aika rangi ni bati, n aron te moangare, buratinan te ira, ao te riring ae marau. Ti riai n ururingnga ni katoa bong ni kangai, “I tangiriko.” Te buumwaane e riai n taekina aei nakon buuna, “Ko rangi n tikiraoi.” Tabeua taeka aika kakawaki ibukia ngaia te buu te mwaane ao te buu te aine a riai n taekinna, ngkana e riai, bon te taeka ae kangai, “Kabwara au bure.” Te kakauongo bon teuana naba te anga ae moan te tamaroa n te aro n itoman.
Onimaki. Te onimaki ae bwanin imarenaia bon te koaua teuana ae na rangin katamaroa te mare ae korakora. Akea te bwai ae urua oin te onimaki are kona ni kakoroa nanon te iraorao n aron te kaainaba. Bon akea kabwarabwaran te wenenibure. E ngae ngke te namakin aei e urubwai, n tabetai ngkana a kawakinaki taian mare ao utu a kamanoaki. Ni karaoan aei e kainanoa te bwatei are e aki rau ni kona n anga te tangira ae bati ibukin te kabwarabure ao manuokinana. E kainanoa te itera are e karaoa ae bure n tangiria n rairananona ao ni bon kitana te buakaka.
Ara kakaonimaki nakon toara n akea tokina e na aki n ti iai rabwatana, ma e na iai naba te iango ao te tamnei. Ngkai bon akea te anga ni kaitataan ao te kooko bon akea n nena imwin te mare, e raoiroi n totokoaki taraan te buakaka man totokoan te reitaki ma temanna are ti aki mareaki ma ngaia.
Te Anua ae raoiroi. Te anua ae raoiroi bon te kanim are kabaea te mare. E taku te Uea, Ko na tangira buum te aine ma nanom ni kabanea, niim ma ngaia ao akea riki (tara D&C 42:22).
Ataakin te Atua. Man bwaai nako ake a kakabwaia te mare, bon ti teuana te bwai ae okoro ae na katamaroa ae na riaoia waaki nako ni buoka reitakin te mwaane ao te aine n te aro ae moan te koaua, tabu, ao n te iango n tamnei. Bon ataakin te Atua inanon te mareaki. N ana taetae ngkoa Shakespeare, rinanon te Uea n aine ae Isabel n ana tai King Henry the Fifth, e taku, “Te Atua, te tia karaoa te mare ae moan te tamaroa, / Katiteuanai nanomi” (mwakuri 5, mwakoro 2, rain 67–68). Te Atua naba bon te tia kawakina te mare ae moan te tamaroa.
A rangi ni bati bwaai ake a katamaroa te mare, ma tiaki ni kabane ae ti tabo kakawaakia nakon te reitaki. Ni karekean te iraorao ao ni kukurei n uaan te tabu ao kaotin te kamimi are riki bwa oin te kukurei ae korakora n te mare. Te katiteuanaki n Tamnei bon te bwai ae matoatoa. Kanganga aika uarereke n te mare n tamnei a kona ni kamaunaa te mare.
I kakoaua bwa buraure a rikirake kioina bwa e karako aron te katireuanaaki are e a kaakea kakabwaia aika a koaua ake a roko man kawakinan ana tua te Atua. Taiani mare a kona ni uruaki man akean te amwarake n te tamnei.
Kabwianibwai. I reiakinna ngke I beku tao bon 20 te ririki bwa te bitiobi ao bwa te titeiki beretitenti bwa te kabomwi ae rangi n tikiraoi ni kaitara te raure bon man kabwakaan te kabwianibwai. Kabwakaan te kabwianibwai e tara ni buoka kateimatoan anuara n tamnei.
Bon akea te anene ae korakora ke ae kakan ongora ae karika tamaroan te tangira ae korakora. Te anene ae rangin nakoraoi bon katiteuanakiia bwanaa aika uoua nakon teuana te anene n tamnei. Te mare bon te kawai ae katauraoaki iroun te Atua ibukin kakoroan kainnanon te aomata, are boboto iaon te karinerine, te nano n ikawai, ti tabe ibukim, akoi, te nao ni kani karaoa te mwakuri ae rawawata, ao te kokoaua. Te kukurei inanon te mare ao ni karo e kona n riaon teuana te nga te tai iaon kukurei ake tabeua.
Te Aro Ni Karo. Oin te mare e bon korakora katamaroana ao te aro n rikirake e rangi ni kakorakoraki ngkana tanga a riki bwa kaaro. Ibukiia karo ake a kona n reke natiia, te aro ni karo e kona n uota te kabanea ni kukurei. Mwaane a rikirake bukina kaaro a riai n tararuaia aia utu. Aine a rikirake bukina bwa tiina a riai ni manuokinia boni ngaia. Ti rangi n ata bwaninin nanon te tangira ngkana ti riki bwa kaaro. E ngae n anne, ngkana akea ataei n roko, taanga ake a tauraoi ni butimwaia ma te tangira a na bon karineaki ao ni kakabwaiaki iroun te Uea ibukin aia kakaonimaki. Mweengara a riai ni mena ibuakoia te kabanea n tabu n taabo ni kabane aika bwain te aba.
Ni katamaroan te mare, Bwaai aika kakawaaki a riki bwa bwaai aika uareereke. E riai ni iai te kukurei ibukiia ao mwakuri aika aiangoaki raoi n te kukurei. Taanga a riai ni kaungaaki ao ni buokaki n rikirake. Te mare bon te reitaki ni kakaea te raoiroi, te tamaroa ao te mimitong.
E a tia n taku te Tia Kamaiu, “Norai, I tei irarikin te mataroa, ao I karebwerebwe: ngkana e ongo bwanau temanna, ao ngkana e kauka te mataroa, ao N na nako ina, ao N na amwarake ma ngaia, ao ngaia ma Ngai” (Te Kaotioti 3:20).
E na memena te Atua ni kuneaki ni katamaroa ao ni kakabwaiai mare nako ao mweenga, ai moara riki aomata Aika Itiaki bwa iteran ana kainibaire ae akea tokina.
Iango ibukiia taan reirei n te mweenga
Imwiin tataromwaakau ni kamatebwaia te rongorongo aei, tibwauaia ni kamanena te kawai are e kaungai irakina irouia ake ko reireinia. Aikai tabeua katooto:
-
Kamronroni uoua kireei (clay) aika kakaokoro karaia (colours) ao karaoi iai booro. Kabwabwara bwa te kara teuana e tei bwa kanga te rao n te mare. Karaoi booro akana uoua akanne bwa a na ikotaki n ti teuana. Tuanga kaain te utu bwa e na kataia ni karaurei kaara akana uoua akanne. Marooroa ana titiraki Beretitenti Faust aika onoua ake e na titirakinia ngkana a mare ke ngkana a iangoa te mare. Kaota am koaua iaon bonganan te mare ni katiteuanaaki.
-
Kaoa te utu bwa a na tei n te mronron. Angania n tatabemania bwa a na tei ibukin bonganan karaoa katamaroan te mare. Ngke ko marooroa te mwakuri are a tei ibukina, kateia n tau baia ao angaia ma te aomata are irarikia. Kabwarabwara bwa te toma e kona n uruaki ngkana temanna kaain te utu e kamwaawaki man te mronron. Kaota am kakoaua ibukin kakawakin kakorakoran te mare.
-
Uota te konteina n taoro. Kabwarabwara bwa e kanga te taoro ni katamaroa kangkangin te amwarake. Wareka te kibu n taeka are kabotaua iai kakaokoro inanon te mare nakon maibin te taoro, ao marooroa aron kakaokorona ni katamaroa te mare. Ngkana ko reireina te tanga aika a tia ni mareaki, titirakinia bwa tera ae a tia ni karaoia ni karikirakea aia tangira nakoia.