Kāore Tētahi e Noho Mokemoke ana

Nō ngā tau e 50 kua pahure, kua ako au e pā ana ki ngā ahurea — tae rā anō ki te ahurea o te rongopai. I tīmata au i ngā fortune cookie.

I Chinatown o San Francisco, i mutu ngā tina a te whānau Gong ki tētahi fortune cookie me tētahi kōrero whakaaro nui pēnei i te kīanga, “Ka tīmata te haerenga kotahi mano māero i te hīkoi kotahi.”

I a au e taiohi ana, nāku ake i hanga ngā fortune cookie. I a au e mau ana i ngā karapu miro mā, i takai au, i whāiti au i ngā pihikete porowhita, i te wā tonu ka tangohia mai i te umu wera.

Hei mea ohorere māku, i ako au kāore ngā fortune cookie i takea mai i te ahurea Hainamana taketake. Hei wehewehe i te ahurea fortune cookie Hainamana, Amerikana, Pākehā hoki, i rapu au i aua pihikete i ngā whenua maha — pēnei i te whakamahi i ngā wāhi rerekē hei kimi i te pūtake o tētahi ahi ngahere. Kei ngā wharekai Hainamana o San Francisco, Los Angeles, me New York e tukuna ana ngā fortune cookie, engari kāore e kitea i Beijing, i Rānana, i Poihākena rānei. Ko ngā Amerikana anake e whakanui ana i te rā motuhake mō ngā fortune cookie — arā, National Fortune Cookie Day. Ko ngā pānuitanga Hainamana anake e tuku ana i te kōrero, “Ngā Fortune Cookie Tūturu o Amerika.”

He tauira ngahau, māmā hoki ngā fortune cookie. Engari e taea ana e taua kaupapa anō o te whakataurite i ngā tikanga ahurea i roto i ngā horopaki rerekē e āwhina i a tātou kia mārama ki te ahurea o te rongopai. Ināianei, e tuku ana te Ariki i ngā ara hou kia ako ai tātou i te ahurea o te rongopai, i te wā e whakatutukihia ana ngā kupu whakarite o te Pukapuka a Moromona me ngā whakarite poropititanga o te Kawenata Hou.

I nāianei, kei te neke haere te tangata puta noa i te ao. E ai ki ngā pūrongo a te Kotahitanga o ngā Whenua o te Ao, e 281 miriona ngā tāngata e heke ana ki ngā whenua kē. He 128 miriona tēnei i tua atu i te tau 1990, ā, neke atu i te toru whakarea te nui i ngā tatauranga o te tau 1970. I ngā wāhi katoa o te ao, kei te nui haere te tokomaha o te hunga e tahuri mai ana ki te Hāhi o Ihu Karaiti o te Hunga Tapu i Ngā Rā o Muri Nei. Ia Hāpati, ka hui tahi ngā mema me ngā hoa nō ngā whenua me ngā moutere 195 ki roto i ngā rōpū Hāhi 31,916. He 125 ngā reo e kōrerotia ana e tātou.

I ngā rā tata nei, i Albania, i North Macedonia, i Kosovo, i Germany, me Switzerland, i kite ake au i ngā mema hou e whakatutuki ana i te kupu whakarite o te rākau ōriwa i roto i te Pukapuka a Moromona. I roto i a Hākopa 5, ka whakakaha te Ariki o te māra wāina me āna pononga i ngā pakiaka me ngā manga o te rākau ōriwa, mā te kohikohi me te whakahono ngātahi i ngā wāhanga nō ngā wāhi rerekē. I ēnei rā, e hui ana ngā tamariki a te Atua hei kotahi i roto i a Ihu Karaiti; ā, e tuku ana te Ariki i tētahi huarahi māori whakamīharo hei whakawhānui ake i tō tātou oranga ki te tino kī o Tōna rongopai kua whakahokia mai.

Hei whakarite i a tātou mō te rangatiratanga o te rangi, ka kōrero a Ihu i ngā kupu whakarite mō te hākari nui me te hākari mārena. I roto i ēnei kupu whakarite, ka whakapae ngā manuhiri i karangatia kia kaua e haere. Ka whakahau te rangatira i āna pononga kia: “haere wawe ki ngā tiriti me ngā ara iti o te tāone,” me “ngā huarahi nui me ngā taiapa,” kia “kawea mai ki konei” te hunga rawakore, te hunga turi, te hunga kopa, me te hunga matapo. Ki te tirohanga wairua, ko tātou katoa tērā.

E mea ana ngā karaipiture:

“Ka karangatia ngā iwi katoa” kia haere mai ki “tētahi hākari o te whare o te Ariki.”

“Whakaritea te ara o te Ariki, … kia puta ai tōna rangatiratanga ki runga i te whenua, kia whiwhi ai ōna kainoho ki taua mea, ā, kia rite hoki mō ngā rā e tū mai nei.”

I ēnei rā, ko te hunga e karangatia ana ki te hākari a te Ariki, nō ngā wāhi katoa, nō ngā ahurea katoa. Tāne, wāhine, kaumātua, rangatahi, hunga whai rawa, hunga rawakore — ā-rohe, ā-ao hoki — ka hanga tahi tātou i ō tātou rōpū Hāhi kia rite ki ō tātou hapori ake.

te wā i noho ai a Pita hei Apotoro Matua, i kite ia i te rangi e tuwhera ana, ā, i roto i te kitenga, i puta he “tīhāte nui kua whatua ki ngā kokonga e whā, … ā, i reira ngā momo kararehe katoa.” I whakaako a Pita, e mea ana: “He pono tēnei, kua mōhio au kāore te Atua e whiriwhiri tangata. … “I roto i ia iwi, ko te tangata e wehi ana ki a [Ihowā], ā, e mahi ana i te tika, e manakohia ana e Ia.”

I roto i te paki taurite o te Hāmaritana pai, e tono ana a Ihu kia haere tātou ki a tātou anō, ā, kia haere hoki ki a Ia i roto i tōna whare manuhiri — arā, Tōna Hāhi. E karanga ana Ia kia noho tātou hei hoa tata mō tētahi ki tētahi. Ka oati hoki te Hāmaritana pai kia hoki mai ia, ā, ka utu mō te tiaki i te hunga i Tōna whare manuhiri. Ko te noho i raro i te rongopai o Ihu Karaiti e kapi ana i te whakarite wāhi mō ētahi atu i roto i Tōna Hāhi kua whakahokia mai.

Ko te wairua o te “wāhi i roto i te whare manuhiri” e kapi ana i te kaupapa, “kāore tētahi e noho mokemoke ana.” Ina tae mai koe ki te whare karakia, ā, ka kite koe i tētahi e noho mokemoke ana, tēnā koa, kī atu i te “kia ora,” ā, noho tahi ki a ia. Tērā pea, ehara tēnei i tō tikanga. Tērā pea, he rerekē te āhua, te reo rānei o taua tangata i a koe. Engari, e ai ki te kōrero a tētahi fortune cookie, “Ka tīmata te haerenga o te whakahoahoa rongopai me te aroha i te kīanga tuatahi o te ‘kia ora,’ me te kore e waiho tētahi kia noho mokemoke.”

Ko te kupu “kāore tētahi e noho mokemoke ana” e kī ana hoki, kāore tētahi e noho mokemoke ā-wairua, ā-ngākau rānei. I haere au me tētahi matua kua whati te ngākau ki te toro i tana tama. I ngā tau o mua, i tino hiamo taua tama i te wā i tohua ia hei rīkona hou. I taua wā, i hokona e tōna whānau ana hū hou tuatahi hei whakanui i taua āhuatanga nui rā.

Engari i te hāhi, i kata ngā rīkona ki a ia. Āe, he hou ōna hū, engari kāore i te whai i te āhua hou o te wā. Nā te whakamā me te mamae o tōna ngākau, ka mea te tama, kāore ia e hoki atu anō ki te hāhi āke tonu atu. Kua pōuri tonu tōku ngākau mōna me tōna whānau.

I runga i ngā ara puehu ki Heriko, kua pā katoa tātou ki te kataina, ki te whakamāngia, ki te whara rānei — tērā pea, ki te whakahāweatia, ki te tūkinotia hoki. Ā, i runga anō i ngā āhua rerekē o te whakaaro, kua pā hoki tātou katoa ki te kore e aro, te kore e kite, te kore e whakarongo, ā, tērā pea ki te whara noa atu i ētahi atu. Nā te mea kua whara tātou, ā, kua whara hoki ētahi atu i a tātou, nā reira tonu a Ihu Karaiti e kawe mai ana i a tātou ki tōna whare manuhiri. I roto i Tōna Hāhi, ā, mā āna tikanga tapu me ngā kawenata, ka whakatata tātou ki a tātou anō, ā, ka whakatata hoki ki a Ihu Karaiti. Ka aroha tātou, ā, ka arohaina hoki tātou; ka mahi tātou ki ētahi atu, ā, ka mahi hoki rātou ki a tātou; ka murua e tātou, ā, ka murua hoki tātou. Tēnā koa, mahara mai: “Kāore he mamae o te whenua e kore e taea e te rangi te whakaora”; ka māmā ake ngā pīkaunga o te ao — he pono, he tūturu te hari a tō tātou Kaiwhakaora.

I 1 Nīwhai 19, e pānui ana tātou: “Ā, ko te Atua tonu o Iharaira ka takahia e rātou ki raro i ō rātou waewae; … ka whakahāweatia e rātou ki a Ia. … Nō reira ka whiua ia e rātou, ā, ka manawanui ia; ka patua ia e rātou, ā, ka manawanui anō ia. Āe rā, ka tuha rātou ki runga ki a ia, ā, ka manawanui tonu ia.”

E mea ana taku hoa, a Ahorangi Terry Warner, kāore te whakawā, te whiu, te patu, me te tuha i pā noa i ngā wā o te oranga kikokiko o te Karaiti anake. Ko te āhua o tā tātou whakatau i a tātou anō — otirā, te hunga hiakai, te hunga matewai, me te hunga kua mahue mokemoke — koia tonu te āhua o tā tātou whakatau ki a Ia.

I roto i Tōna Hāhi kua whakahokia mai, ka pai ake tātou katoa ina kore tētahi e noho mokemoke ana. Kaua e tuku noa aua mahi kia mahia tonutia ana. Engari, me tino whakatau mai, me whakaae pono, me mahi aroha, me aroha tūturu. Kia kaua te hoa, te tuahine, te tungāne e noho hei manene, hei tangata kē — engari hei tama, hei tamāhine ki te kāinga.

I ēnei rā, he tokomaha e rongo ana i te mokemoke, ā, e noho wehe ana. Ka waiho ai tātou e te pāpāho pāpori me te mātai horihori (AI) kia mate kia tata ki te tangata, mō te pānga ā-tinana hoki. E hiahia ana tātou ki te rongo i ngā reo tūturu o tētahi ki tētahi. E hiahia ana tātou ki te noho tūturu me te atawhai pono.

He maha ngā take ka whakaaro tātou kāore tātou e uru atu ki te Hāhi — arā, mā te reo whakarite, ka noho mokemoke tātou. Tērā pea ka māharahara tātou mō tō tātou reo, ō tātou kākahu, tō tātou āhuatanga whānau rānei. Tērā pea ka whakaaro tātou kua kore e eke —tērā pea ka hongi tātou i te auahi, ka wawata ki te urutapu o te ngākau, kua wehe rānei i tētahi tangata, ā, ka mamae, ka whakamā, ka āwangawanga rānei ki tētahi kaupapa here o te Hāhi. Tērā pea kāore anō kia mārena, kua whakarērea rānei, kua pani rānei tātou. He hoihoi ā tātou tamariki; kāore ā tātou tamariki. Tērā pea kāore tātou i haere i tētahi mīhana, i hoki moata mai rānei. Arā tonu te roa o te rārangi.

Ko tā–Mōhia 18:21 he tono kia whatu ngātahi ō tātou ngākau i te aroha. Ka tono atu au kia iti ake tō tātou māharahara, kia iti ake tō tātou whakawa, kia ngawari ake hoki tātou ki ētahi atu — ā, ina tika, kia māmā ake hoki tātou ki a tātou anō. Ehara i te mea i hangaia a Hīona i te rā kotahi. Engari, mā ia “kia ora,” mā ia mahi aroha, ka whakatata mai a Hīona ki a tātou. Me whakawhirinaki ake tātou ki te Ariki, ā, me whiriwhiri koa kia whakarongo ki āna whakahau katoa.

Mai i te tirohanga whakapono, i roto i te whare o te whakapono me te whakahoahoa o te Hunga Tapu, kāore tētahi e noho mokemoke ana, nā te mea kei a tātou te whai wāhi kawenata i roto i a Ihu Karaiti.

I whakaako te Poropiti a Hōhepa Mete: “Ko tā tātou mahi, ko te kite, te whai wāhi atu, me te āwhina kia takahuri whakamua i te korōria o ngā rā whakamutunga — ‘te waenganuitanga o te raneatanga o ngā wā’ — i reira kohia ngātahitia ai ngā Hunga Tapu a te Atua mai i ia iwi, hapū, reo, me te iwi katoa.”

“E kore te [Atua] e mahi i tētahi mea, hāunga mō te painga o te ao katoa; … kia taea ai e Ia te kukume mai ia i ngā tāngata katoa, tāne [me te wāhine], ki a Ia. …

“… E karanga ana ia ki a rātou katoa kia haere mai ki a ia, kia kai hoki i tōna painga; … ā, he ōrite katoa rātou ki te Atua.”

Ko te tahuritanga ki a Ihu Karaiti e hiahiatia ana kia whakarērea e tātou te tangata haututū me ngā tikanga o te ao. E whakaako ana a Tumuaki Dallin H. Oaks me whakarere e tātou ngā tikanga tuku iho me ngā meatanga ahurea katoa e takahi ana i ngā whakahau a te Atua, ā, kia noho hei Hunga Tapu o ngā Rā o Muri Nei. E whakamārama ana ia: “He ahurea motuhake tō te rongopai — he huinga uara, he tūmanako, he tikanga hoki e mahi whānuitia ana e ngā mema katoa o te Hāhi o Ihu Karaiti o te Hunga Tapu i Ngā Rā o Muri Nei.” E hāngai atu ana te ahurea o te rongopai ki te tapu o te tinana, te haere ki te hāhi ia wiki, kaua e inu waipiro, kai tupeka, te tī me te kawhe. E hāngai ana ki te pono me te ngākau tapatahi, e mārama ana ka anga whakamua, kaua e anga whakarunga, whakararo rānei, i roto i ngā tūranga o te Hāhi.

E ako ana ahau i ngā mema pono o te Hāhi me ngā hoa kei ngā whenua katoa, i ngā ahurea katoa. Mā te rangahau karaipiture i roto i ngā reo maha me ngā tirohanga a tēnā ahurea, a tēnā ahurea e whakahōhonu ake i ō tātou māramatanga ki te rongopai. Mā ngā āhuatanga rerekē o te Karaiti e whakaatuhia mai ana e whakahōhonu ake i tōku aroha me tōku māramatanga ki tōku Kaiwhakaora. Ka manaakitia te katoa ina mōhio ko wai tātou, pērā i tā Tumuaki Russell M. Nelson e whakaako nei, anō he tamaiti nā te Atua, he tamaiti nā te kawenata, he apataki a Ihu Karaiti.

E hiahiatia ana kia tau te rangimārie o Ihu Karaiti ki runga i a tātou. I ngā rā tata nei, i ui pono mai tētahi tamatāne, “E Erata Gong, ka haere tonu au ki te rangi?” I te whakaaro ake ia mehemea ka murua ōna hara. I ui atu ko wai tōna ingoa, ka āta whakarongo atu, ka tono au ki a ia kia kōrero atu ki tōna pīhopa, ka mutu, ka tukuna tētahi awhi nui. Ka wehe atu i runga i te manako nui i roto i a Ihu Karaiti.

I kōrero au mō taua tamatāne i tētahi atu huinga. Nō muri iho ka whiwhi au i tētahi reta waitohu kore e tīmata pēnei ana, “E Erata Gong, kua whakapakekehia e māua ko taku hoawahine ngā tamariki tokoiwa … ā, kua haere i ngā mīhana e rua.” Engari “i kaha whakaaro au i ngā wā katoa kua kore e whakaae kia tomo atu ki te kīngitanga o Tikitiki o Rangi … nā te mea he kino rawa ōku hara i a au e taiohi ana!”

Ka haere tonu te reta, “E Erata Gong, i te wā i kōrero mai koe e pā ana ki tētahi tamatāne e manako ana kia murua ōna hara, ka kī au i te koa, ka tīmata taku mōhio, nā, tērā pea ka [taea te muru i ōku hara].” Hei te whakakapinga o taua reta, “E pai ana au ki ahau anō ināianei!”

Ka kaha ake te ū ki ngā kawenata i a tātou e whakatata atu ai ki te Ariki, tātou ki a tātou anō i roto i Tōna whare manuhiri. Ka manaakitia tātou katoa e te Ariki mehemea kāore tētahi i reira e noho mokemoke ana. Ā, wai ka hua? Tērā pea ko te tangata kei tō taha tō hoa fortune cookie tino pai rawa. Te manako ia ka rapua, ā, ka whakaritea he wāhi Mōna, ā, mō ia o tātou ki te hākari o te Reme, koinei taku inoi whakaiti i runga i te ingoa tapu o Ihu Karaiti, āmine.