Talateu ki he Ngaahi Feituʻu Fakahisitōlia ʻo Niu ʻIoke mo Penisilivēniá
ʻOku maʻu ʻi Niu ʻIoke mo Penisilivēnia ʻa e ngaahi feituʻu fakahisitōlia mahuʻinga ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.
“Naʻá ku mamata ki ha pou maama feʻunga tonu mo hoku ʻulú, naʻe lahi ange hono ngingilá ʻi he laʻaá, ʻa ia naʻe maliu māmālie hifo kae ʻoua kuo tō ia kiate au…ʻI he nofo mai ʻa e māmá ʻiate aú naʻá ku sio ki he Tangata ʻe toko ua, ʻa ia ko hona ngingilá mo e nāunaú ʻoku ʻikai faʻa lava ke mafakamatalaʻi, ʻokú na tuʻu mai ʻi ʻolunga ʻiate au ʻi he ʻataá. Naʻe folofola mai ʻa e toko taha kiate au, ʻo ne ui au ʻaki hoku hingoá, ʻo ne tuhu ki he tokotahá ʻo pehē—Ko hoku ʻAlo ʻOfaʻangá ʻeni. Fanongo kiate Ia!”
– Siosefa Sāmita
ʻI ha ʻaho ʻi he faʻahitaʻu failau ʻo e 1820, naʻe ʻalu atu ai ʻa e tamasiʻi taʻu hongofulu mā fā ko Siosefa Sāmita ko e Siʻí ke lotu ʻi he vao ʻakau ofi atu ki hono ʻapí ʻi Palemaila, Niu ʻIoke. Naʻe hā ʻa e ʻOtua ko e Tamaí mo Hono ʻAlo ko Sīsū Kalaisí kia Siosefa Sāmita ʻo folofola kiate ia, ko ha tali ki heʻene lotú. Naʻe liliu ʻe he tali ko ʻení e moʻui ʻa Siosefá pea tataki ia ʻi ha hala ke toe fakafoki mai ai e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí.
Fakatātā ʻo e ʻUluaki Mata Meʻa-Hā-Maí.
Hili ha taʻu ʻe tolu mei ai, naʻe hā ha ʻāngelo kia Siosefa ʻi he loki ʻi ʻolunga ʻo e fale ʻakau hono fāmilí. Naʻe fakahā ʻe he ʻāngeló ko Molonai ia, ko ha palōfita fai hisitōlia naʻá ne fakamatala kia Siosefa ʻo kau ki ha lēkooti fakakuongamuʻa naʻe ʻi ai ʻa e kakato ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí. Naʻe fakahā ʻe Molonai ʻa e feituʻú kia Siosefa, ka ʻe ʻosi ha taʻu ʻe fā pea toki mateuteu ʻa Siosefa ke maʻu ia.
Loki ʻi ʻolunga ʻi he ʻApi ʻo Siosefá ʻI Heʻene Kei Siʻí.
Lolotonga ʻa e taimi ko iá, naʻe hiki ʻa Siosefa ki Penisilivēnia pea fakamoleki ha taimi ke ngāue ai ki ha tangata ko hono hingoá ko Sosaia Sitoeli. Lolotonga ʻene ʻi aí, naʻá ne fetaulaki pea mali ai mo ʻEma Heili Sāmita . Hili ʻena malí, naʻe fakangofua ʻa Siosefa ke ne maʻu ʻa e lekōtí mei he ʻāngelo ko Molonaí. Naʻá ne fononga ki he Moʻunga Komolá ke ʻomi kinautolu pea kamata e ngāue ki he liliú. Naʻe fanongo ha faiako ko ʻŌliva Kautele ki he ngāué ni peá ne fononga ke feʻiloaki mo Siosefa Sāmita mo e ʻamanaki ke hoko ko e tangata tohi ʻa Siosefa. Naʻá ne tui ki he ngāue naʻe fai ʻe Siosefá, pea hoko ʻa ʻŌliva ko ha tangata tohi maʻa Siosefa ʻi heʻene liliu ʻa e Tohi ʻa Molomoná . Naʻe hoko atu ʻa e ongo uá ke liliu lea ʻi he ʻapi ʻo Siosefa mo ʻEmá ʻi Hāmoni ʻi Penisilivēnia. Ko e taimi foki ʻeni naʻe hā mai ai ha kau talafekau fakalangi tokolahi ange ʻo toe fakafoki mai ʻa e lakanga fakataulaʻeikí, mālohi mo e mafai ʻo e ʻOtuá, ki he māmaní. Naʻe fepapitaisoʻaki leva ʻi he Vaitafe Sesikuehaná ʻa Siosefa mo ʻŌliva.
Ko e ʻApi ʻo Siosefa mo ʻEma Sāmitá ʻi he Feituʻu naʻe Toe Fakafoki Mai ai e Lakanga Fakataulaʻeikí.
ʻI he mafola hono ʻiloʻi ʻo e ‘tohitapu koulá’ naʻe kamata leva ke fehangahangai ʻa Siosefa mo e fakatanga ʻa ia naʻá ne fakatuaiʻi ai ʻa e ngāue ʻo e liliú. Naʻe fakakaukau ʻa Siosefa mo ʻŌliva ke hiki ʻa e ngāue ʻo e liliú ki Feieti, Niu ʻIoke ʻi he Faama Uitemaá . Naʻe tui ʻa e fāmili Uitemaá naʻe toe fakafoki mai ʻe Siosefa ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí pea naʻá nau fie tokoni. ʻI he Faama Uitemaá, naʻe lava ai ʻa Siosefa mo ʻŌliva ʻo fakakakato hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná
Kau tangata ʻoku nau fakatātaaʻi hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná.
Naʻe fekumi leva ʻa Siosefa Sāmita ki ha taha ke ne pulusi ʻa e tohí. Naʻe maʻu ha tangata fai paaki naʻe loto fiemālie ki ai ko ʻEkipeti B. Kalanitini ʻi Palemaila ʻi Niu ʻIoke. Nae loto ʻa Kalanitini ke ne taipeʻi, paaki pea pineʻi fakataha ha tatau ʻe 5,000 ʻo e Tohi ʻa Molomoná. ʻI he tokoni fakapaʻanga meia Māteni Hālisi ʻi heʻene nō ʻaki ʻene fāmá , naʻe lava ai ʻo paaki ʻa e Tohi ʻa Molomoná pea naʻe fuofua tuʻuaki ia ke fakatau atu ʻi he falekoloa ʻo Kalanitiní .
Kau tangata ʻoku nau fakatātaaʻi hono paaki ʻo e Tohi ʻa Molomoná.
ʻI he mafola atu ʻa e Tohi ʻa Molomoná naʻe tokolahi ange ha kakai naʻá nau tokanga ki he ngaahi akonaki ʻo e ongoongolelei kuo toe fakafoki maí. ʻI he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli 1830, ʻoku fakafuofua ki ha kakai ʻe toko nimangofulu naʻa nau fakataha mai ki he fale ʻakau ʻo e fāmili Uitemaá pea naʻe fokotuʻu fakalao ai ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi kuo toe fakafoki maí.
Ko ha fale ʻakau naʻe toe langa foʻou ʻi he Faama Uitemaá.
Kuo tauhi malu he ʻahó ni ʻa e ngaahi feituʻu naʻe fakahoko ai ʻa e ngaahi meʻa fakahisitōlia ko ʻení. ʻOku talitali lelei ʻa e kau ʻaʻahí ke nau aʻusia ʻa e ngaahi feituʻu ko ʻení mo ako fakahangatonu pe ʻi he ʻinitanetí, fekauʻaki mo e ngaahi meʻa naʻe hoko aí. ʻOku fakahoko ʻe he ngaahi feituʻu fakahisitōlia ʻi Niu ʻIoke mo Penisilivēniá ha talanoa ʻo e tuí, kātakí, mo e ʻamanaki leleí. ʻE lava ke ueʻi ʻe he ngaahi feituʻu ko ʻení ʻa e kakaí ke nau ako lahi ange ki he Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní mo fakamālohia ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí.