Ko Hono Fakafoki Mai ʻo e Lakanga Fakataulaʻeikí
Kiate Kimoua ʻa Hoku Ongo Kaungā-Tamaioʻeiki
ʻI he ʻaho 5 ʻo ʻEpeleli 1829, naʻe fakaʻosi ai ʻe ʻŌliva Kautele ha fononga maile ʻe 150 ʻi he vahefonua Niu ʻIoké. ʻI he tō ʻa e laʻaá, naʻá ne aʻu atu ki he feituʻu naʻá ne taumuʻa ki aí, ʻi he Kolo Hāmoní, Penisilivēnia, pea fuofua fetaulaki ai mo Siosefa Sāmita.
Naʻe lue ʻa ʻŌliva mo e tokoua ʻo Siosefa ko Samuelá ʻi ha lau ʻaho, ʻi he ʻuha ʻo e faʻahitaʻu failaú mo e pelepelá ke aʻu ki he kiʻi fale ofi ki he vaitafe ʻa ia naʻe nofo ai ʻa Siosefa mo hono uaifi ko ʻEmá. Naʻe palani ʻa Samuela ke tokoni ʻi he fāmá. Naʻe fanongo ʻa ʻŌliva ki ha ngaahi talanoa fekauʻaki mo ha ʻāngelo pea mo ha lekooti fakakuongamuʻa naʻe tohi ʻi ha ngaahi peleti koula pea naʻá ne ongoʻi hono ueʻi ia ʻe he Laumālie ʻo e ʻOtuá ke ne ʻalu ʻo tokoni kia Siosefa ke ʻomi ʻa e pōpoaki ʻo e tohí ki he māmá.
Naʻe lue ʻa ʻŌliva mo e tokoua ʻo Siosefa ko Samuelá ʻi ha lau ʻaho, ʻi he ʻuha ʻo e faʻahitaʻu failaú mo e pelepelá ke aʻu ki he kiʻi fale ofi ki he vaitafe ʻa ia naʻe nofo ai ʻa Siosefa mo hono uaifi ko ʻEmá. Naʻe palani ʻa Samuela ke tokoni ʻi he fāmá. Naʻe fanongo ʻa ʻŌliva ki ha ngaahi talanoa fekauʻaki mo ha ʻāngelo pea mo ha lekooti fakakuongamuʻa naʻe tohi ʻi ha ngaahi peleti koula pea naʻá ne ongoʻi hono ueʻi ia ʻe he Laumālie ʻo e ʻOtuá ke ne ʻalu ʻo tokoni kia Siosefa ke ʻomi ʻa e pōpoaki ʻo e tohí ki he māmá.
Naʻe houngaʻia ʻa Siosefa ʻi he ʻi ai ʻa ʻŌlivá. Talu mei hono maʻu ʻe Siosefa ʻa e ʻū lauʻi peletí ʻi Sepitema ʻo e 1827, mo e toutou taʻofi ʻene ngāue ki he liliú koeʻuhi ko e fiemaʻu ke ngāue ke tauhi ia mo hono uaifi kei siʻí, ko e hiki mei Palemaila ki Hāmoní, pea mo e mole ʻa e tatau totonu ʻo e ʻū pēsí.
Naʻe liliu ʻe Siosefa Sāmita mo ʻŌliva Kautele ʻa e Tohi ʻa Molomoná heni ʻi he ʻapi ʻo Siosefa mo ʻEma ʻi Hāmoní.
Hili pē ha ʻaho ʻe ua mei he aʻu atu ʻa ʻŌliva ki Penisilivēniá, naʻe kamata leva ke liliu mo hiki ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá ki he Tohi ʻa Molomoná. ʻI he ʻaho 15 ʻo Mē 1829, hili pē ia ha māhina siʻi mei heʻena kamata ngāue fakataha ki he liliú, naʻe aʻu ʻa Siosefa mo ʻŌliva ki he fakamatala ʻo e ʻaʻahi ʻa Kalaisi ki he kau Nīfaí ʻi he 3 Nīfaí .
ʻI hono lau ʻa e fakamatala ko ení naʻe ongo kiate kinaua ʻa e fiemaʻu ke tokanga lahi ke papitaiso kinautolu ʻe he kau tamaioʻeiki ʻa e ʻOtuá kuo fakamafaiʻí. Naʻe tohi ʻe ʻŌliva kimui ange, “ʻI he fakakaukau lahi ange ki aí, naʻe mahino ngofua pē ke ʻiloʻi, naʻe … ʻikai maʻu ʻe ha taha ha mafai mei he ʻOtuá ke fakahoko ʻa e ngaahi ouau ʻo e ongoongoleleí.”1 ʻI hono ʻiloʻi ʻe Siosefa mo ʻŌliva naʻe fiemaʻu ke na papitaisó pea naʻe fiemaʻu ki he ouau ko iá ha mafai mei he ʻOtuá, naʻá na kumi ha feituʻu lingolingoa ʻi he vaoʻakau ofi maí ke na lotu ai ki ha fakahinohino mei he langí.
ʻI he lotu ʻa Siosefa mo ʻŌlivá, naʻá na fanongo ki he leʻo ʻo Sīsū Kalaisí ʻokú ne folofola ʻaki ʻa e melinó kiate kinaua ʻo hangē ko ha ʻāngelo ʻoku ʻalu hifo mei he langí ʻi ha “ulo” ʻo e maama “ʻo mahulu hake ʻi he maama ʻo e laʻā ʻi he māhina ko Meé.” Naʻe fakafeʻiloaki ange ʻa e ʻāngeló ko Sione Papitaiso ia, pea naʻá ne hilifaki hono ongo nimá ʻi hona ʻulú takitaha ʻo pehē:
“ʻI he huafa ʻo e Mīsaiá, ʻoku ou foaki kiate kimoua ʻa hoku ongo kaungā-tamaioʻeiki, ʻa e Lakanga Fakataulaʻeiki ʻo ʻĒloné, ʻa ia ʻokú ne maʻu ʻa e ngaahi kī ʻo e tauhi mai ʻa e kau ʻāngeló, pea mo e ongoongolelei ʻo e fakatomalá, pea mo e papitaiso ʻi he fakaukú ke fakamolemole ʻa e ngaahi angahalá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 13 ).
ʻI hono lau ʻa e fakamatala ko ení naʻe ongo kiate kinaua ʻa e fiemaʻu ke tokanga lahi ke papitaiso kinautolu ʻe he kau tamaioʻeiki ʻa e ʻOtuá kuo fakamafaiʻí. Naʻe tohi ʻe ʻŌliva kimui ange, “ʻI he fakakaukau lahi ange ki aí, naʻe mahino ngofua pē ke ʻiloʻi, naʻe … ʻikai maʻu ʻe ha taha ha mafai mei he ʻOtuá ke fakahoko ʻa e ngaahi ouau ʻo e ongoongoleleí.”1 ʻI hono ʻiloʻi ʻe Siosefa mo ʻŌliva naʻe fiemaʻu ke na papitaisó pea naʻe fiemaʻu ki he ouau ko iá ha mafai mei he ʻOtuá, naʻá na kumi ha feituʻu lingolingoa ʻi he vaoʻakau ofi maí ke na lotu ai ki ha fakahinohino mei he langí.
ʻI he lotu ʻa Siosefa mo ʻŌlivá, naʻá na fanongo ki he leʻo ʻo Sīsū Kalaisí ʻokú ne folofola ʻaki ʻa e melinó kiate kinaua ʻo hangē ko ha ʻāngelo ʻoku ʻalu hifo mei he langí ʻi ha “ulo” ʻo e maama “ʻo mahulu hake ʻi he maama ʻo e laʻā ʻi he māhina ko Meé.” Naʻe fakafeʻiloaki ange ʻa e ʻāngeló ko Sione Papitaiso ia, pea naʻá ne hilifaki hono ongo nimá ʻi hona ʻulú takitaha ʻo pehē:
“ʻI he huafa ʻo e Mīsaiá, ʻoku ou foaki kiate kimoua ʻa hoku ongo kaungā-tamaioʻeiki, ʻa e Lakanga Fakataulaʻeiki ʻo ʻĒloné, ʻa ia ʻokú ne maʻu ʻa e ngaahi kī ʻo e tauhi mai ʻa e kau ʻāngeló, pea mo e ongoongolelei ʻo e fakatomalá, pea mo e papitaiso ʻi he fakaukú ke fakamolemole ʻa e ngaahi angahalá” (
“Kiate Kimoua ʻa Hoku Ongo Kaungā-Tamaioʻeiki,” Linda Curley Christensen, Michael Malm, 2015, vali lolo ʻi ha laʻi lā.
Naʻe fakamatalaʻi ʻe Sione Papitaiso naʻe ʻoange ʻe he Lakanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné kia Siosefa mo ʻŌliva ʻa e mālohi ke ngāue ʻi he huafa ʻo e ʻOtuá ke na fepapitaisoʻaki. Naʻá ne toe fakamatalaʻi foki naʻe ʻi ai mo ha toe ngaahi mālohi kehe ʻo e Lakanga Fakataulaʻeikí ʻe toki foaki kimui ange ki hono foaki ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní mo fakahoko mo ha toe ngaahi ouau lahi ange. Naʻe fakahinohino leva ʻe Sione ʻa Siosefa mo ʻŌliva ke na ō ki he Vaitafe Sesikuehaná naʻe ofi atu pē, ʻo fepapitaisoʻaki ai kinaua.
Hili e mavahe ʻa Sione Papitaisó, naʻe muimui leva ʻa Siosefa mo ʻŌliva ki heʻene ngaahi fakahinohinó ʻo lue hifo ki he loto Vaitafe Sesikuehaná ʻo na fepapitaisoʻaki ai. Naʻe ʻuluaki papitaiso ʻa ʻŌliva pea toki hoko leva ʻa Siosefa, pea ʻi heʻena hake mai mei he vaí naʻe fakafonu kinaua ʻaki ʻa e laumālie ʻo e ʻOtuá pea kamata ke kikite fekauʻaki mo e siasí mo e ngaahi meʻa ʻe hoko maí. Hili ʻena papitaisó, naʻá na mavahe leva mei he vaitafé ʻo foki ki he vao ʻakauú ʻa ia naʻá na fefakanofoʻaki ai kinaua ki he Lākanga Taulaʻeiki Faka-ʻĒloné.
Naʻe hā kimui ange ʻa e kau ʻaposetolo ʻa Kalaisi ʻi he Fuakava Foʻoú ʻa Pita, Sēmisi mo Sione kia Siosefa mo ʻŌliva, ʻo foaki kiate kinaua ʻa e Lakanga Taulaʻeiki Faka-Melekisētekí, pea fakanofo kinaua ko ha ongo ʻaposetolo. Naʻe hanga ʻe he lakanga fakataulaʻeiki foʻou māʻolunga ange ko ʻení ʻo foaki kia Siosefa mo ʻŌliva ʻa e mālohi ke foaki ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ki ha niʻihi kehe hili ʻena papitaisó, ʻo hangē pē ko e talaʻofa ʻa Sione Papitaisó.
“Ko e Leʻo ʻo Pita, Sēmisi, mo Sioné,” Linda Curley Christensen, Michael Malm, 2015, vali lolo ʻi ha laʻi lā.
Ngaahi Fakamatalá
Ngaahi Fakamatalá
- Oliver Cowdery, “
Dear Brother ,“ Messenger and Advocate 1, no. 1 (October 1834): 15