Ko Hono Fokotuʻu ʻo e Siasi ʻo Kalaisí

“Falala ki he Ngaahi Meʻa ʻA ia Kuo Tohí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:3)
Scene 202, Actors, portraying Joseph Smith, Oliver Cowdery, and others gather in the Whitmer home for the organization of the Church of Jesus Christ of Latter-day Saints, April 6, 1830.
ʻI he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli 1830, hili pē ia ha ʻaho ʻe hongofulu mei hono fuofua ʻoatu ʻo e Tohi ʻa Molomoná ke fakatau ʻi he Fale Paaki ʻa Kalanitiní, naʻe fakataha mai ʻa Siosefa Sāmita, ʻŌliva Kautele mo ha niʻihi kehe ki he ʻapi ʻo Pita mo Mele Uitemaá ʻi Feieti, Niu ʻIoke, ke fokotuʻutuʻu ʻa e Siasi ʻo Kalaisí.

Kuo faifai pea hokosia ʻa e ʻaho ko ʻení, ʻa ia naʻe hanganaki atu ki ai ʻa Siosefa Sāmita mo hono kau muimuí ʻi ha ngaahi māhina lahi.
D. Brent Walton, brent@dbwalton.com, LDSID: 3448042437151497
ʻApi ʻo Pita mo Mele Uitemā Naʻe Toe Langa Foʻoú.
Laka hake he taʻu ʻe taha kuohilí, naʻe kamata ke tala ʻe he ngaahi fakahā mo e malanga ʻa Siosefa Sāmitá kia Siosefa mo hono kau muimuí kuo pau ke nau teuteu ki hono fokotuʻu ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí.1 ʻI Māʻasi 1829, ʻi ha fakahā kia Māteni Hālisi, naʻe folofola ai ʻa e ʻEikí “Ko e Fakamoʻoni ʻa e Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Tolú” ʻoku totonu ke tānaki atu ia ki he Tohi ʻa Molomoná pea ʻe fakaʻilongaʻi ʻe hono pulusi ʻo e tohí ʻa e “kamataʻanga … ʻo e tupu hake mo e hā mai ʻa hoku siasí mei he feituʻu maomaonganoá” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 5:14).

ʻI Sune, ʻi he ofi ke ʻosi ʻa e liliú, naʻe ʻave ʻe Siosefa ʻa ʻŌliva Kautele, Tevita Uitemā, mo Māteni Hālisi ki ha feituʻu naʻe pulipulia ʻi he vao ʻakau ʻi he Faama Uitemaá. Hili e lotú, naʻe fakahā ki he kau tangata ʻe toko tolú, ʻa ia ʻoku ʻiloa he taimí ni ko e Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Tolú, ʻa e ʻū lauʻi peletí mo e ngaahi naunau kehe ne felāveʻi mo e Tohi ʻa Molomoná. ʻI heʻenau fakamoʻoni kuo tohí, ʻa ia ʻoku fakakau ʻi he tatau kotoa pē ʻo e Tohi ʻa Molomoná, ʻoku fakahā ai ʻe he kau fakamoʻoní ne nau mamata ki ha ʻāngelo ʻa e ʻOtuá ʻa ia naʻá ne fakaʻaliʻali kiate kinautolu ʻa e ʻū lauʻi peletí pea naʻe fekauʻi kinautolu, ʻe “he leʻo ʻo e ʻEikí,” ke fakamoʻoniʻi ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení (“Fakamoʻoni ʻa e Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Tolú,” Tohi ʻa Molomona, Gospel Library).
Composite image of David Whitmer, Oliver Cowdery, and Martin Harris.
Ko e Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Tolú (toʻohema ki toʻomataʻu): ʻŌliva Kautele, Tēvita Uitemā, mo Māteni Hālisi.
Hili ha taimi nounou mei ai, ofi ki he ʻApi Faama Sāmitá ʻi Manisesitā, Niu ʻIoké, naʻe toe fakahā ai ʻe Siosefa Sāmita ʻa e ʻū lauʻi peletí ki ha kau fakamoʻoni kehe ʻe toko valu.
Plague of Joseph Smith showing plates to eight witnesses of the Book of Mormon.
Ko e Fakahā ʻe Siosefa Sāmita ʻa e ʻŪ Lauʻi Peletí ki he Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Valú tā fakatātaaʻi ʻe Avard Fairbanks.
ʻI Sune foki ʻo e 1829, naʻe fakahinohinoʻi ʻa ʻŌliva Kautele ʻi ha fakahā ke ne “falala ki he ngaahi meʻa ʻa ia kuo tohí,” tautautefito ki he ngaahi konga ko ia ʻo e Tohi ʻa Molomoná ʻoku aleaʻi ai ʻa e siasí ʻi he lotolotonga ʻo e kau Nīfaí (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 18:3).2 Ko e talí, naʻe kamata hono vakaiʻi fakalelei ʻe ʻŌliva ʻa e Tohi ʻa Molomoná peá ne fakatahatahaʻi ha tohi ʻa ia naʻá ne ui “Ko ha fekau mei he ʻOtuá kia ʻŌliva ʻa e founga ke ne langa hake ai Hono Siasí & meʻa ʻe lava aí.” Ko e tohi ko ʻení, ʻa ia naʻe faifai pea toe fakahingoa ko e “Ngaahi Fakamatala ʻo e Siasi ʻo Kalaisí,” naʻe fakamatalaʻi ai ha puleʻanga fakasiasi ʻoku matuʻaki fakatefito ʻi he siasi ʻo e kau Nīfaí.3 Naʻe taʻofi fakataimi ʻa e tohi naʻe toe fakahingoá ʻa ia naʻe faifai pea toe fakaleleiʻi ʻe Siosefa Sāmita ko e “Ngaahi Fakamatala mo e Ngaahi Fuakava ʻo e Siasi ʻo Kalaisí” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 20, ʻuluʻi vahé), ʻi he taimi naʻe toe ʻi ai ai ha fakahā “naʻe fakahā mai ai kiate kimautolu ʻa e ʻaho totonu te mau toe fokotuʻu ai [ʻa e] Siasi [ʻo Kalaisí] ʻi he funga māmaní.” 4 ʻI he maau ʻa e “Ngaahi Fakamatalá mo e Ngaahi Fuakavá”, ko hono pulusi pē ʻo e Tohi ʻa Molomoná naʻe kei toé kimuʻa pea toki lava ke fokotuʻu ʻa e Siasí.
Hili pē hono pulusi ʻo e Tohi ʻa Molomoná ʻi he ʻaho 26 ʻo Māʻasí, naʻe fakataimi-tēpileʻi leva ʻa e fakataha ke fokotuʻu ʻa e Siasí. Neongo naʻe ʻikai maʻu ha lēkooti ʻo e fakataha ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí, ka naʻe tuku mai ʻe ha niʻihi ʻo e kau maʻu fakatahá ha ngaahi fakamatala fakaikiiki ʻo e fakatahá. Hili ha fua lotu, naʻe hikinimaʻi leva ʻe he kāingalotu naʻe fakataha aí ʻa Siosefa mo ʻŌliva ko e ongo fuofua kaumātuʻa ʻo e Siasí pea mo ha ongo faiako. ʻI hono hikinimaʻi pē ʻo Siosefa mo ʻŌlivá, naʻá na taufetongi ʻi hono fefakanofoʻaki kinaua ko e kaumātuʻá, naʻe tufa e sākalamēnití, pea hilifakinima ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa e kāingalotu ko ia naʻe ʻosi papitaiso kimuʻá pea foaki kiate kinautolu ʻa e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.

Hili hono fakakakato ʻo e hilifakinimá, naʻe tuʻu ʻa Siosefa ʻi muʻa ʻi he haʻofangá ʻo tala ʻa e fakahā ʻoku maʻu ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 21. ʻI hono maʻu pē ʻo e fakahaá, naʻe fakanofo leva ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha niʻihi ʻo e kau tangata naʻe ʻi aí ki ha ngaahi lakanga kehekehe ʻo e lakanga fakataulaʻeikí, pea hili ha “taimi fiefia ʻo ʻemau sio tonu mo ongoʻi ʻiate kimautolu ʻa e [ngaahi mālohi &] tāpuaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní,” naʻe tohi ʻe Siosefa Sāmita kimui ange, “naʻa mau mātuku ʻi he ʻilo fiefia kuo mau ʻosi hoko takitaha ko e mēmipa ʻo e ‘Siasi ʻo Kalaisí,’ pea tali kimautolu ʻe he ʻOtuá, kuo fokotuʻu ʻo fakatatau mo e ngaahi fekaú mo e ngaahi fakahaá.”5
Naʻe fakahoko ʻe Siosefa Sāmita mo ha niʻihi kehe ha ngaahi fakataha tatau ʻi Manisesitā mo Kolesivili ʻi Niu ʻIoke, ʻi he vahaʻa ʻo e ʻaho 6 ʻo ʻEpelelí mo e ʻaho 9 ʻo Suné, ʻa ia ne nau fokotuʻutuʻu ai ha ngaahi kolo lahi ange ʻo e Siasí. ʻI he ʻaho 9 ʻo Sune 1830, lolotonga ʻa e fuofua konifelenisi ʻa e Siasí naʻe fakahoko ʻi he ʻApi Uitemaá ʻi Feieti Niu ʻIoké, naʻe tuku atu ai ʻa e “Ngaahi Fakamatala mo e Ngaahi Fuakava ʻa e Siasi ʻo Kalaisí,” ko e fakamatala ne faʻu ʻe ʻŌliva mo Siosefa ʻo fakahaaʻi ai ʻa e founga ʻoku totonu ke puleʻi ʻaki ʻa e Siasí, ke poupouʻi ʻe he kau mēmipá.6
  1. Joseph Smith, ʻi he History, 1838–1856, [Manuscript History of the Church], volume A-1 [23 December 1805–30 August 1834], 28, josephsmithpapers.org
  2. Joseph Smith Papers, ʻi he Historical Introduction to Revelation, June 1829–B [D&C 18], 34, josephsmithpapers.org
  3. Michael Hubbard McKay, Sacred Space: Exploring the Birthplace of Mormonism, (Provo and Salt Lake City: Religious Studies Center, Brigham Young University and Deseret Book, 2016).
  4. Joseph Smith, ʻi he History, 1838–1856, [Manuscript History of the Church], volume A-1 [23 December 1805–30 August 1834], 29, josephsmithpapers.org
  5. Joseph Smith, ʻi he History, 1838–1856, [Manuscript History of the Church], volume A-1 [23 December 1805–30 August 1834], 38, josephsmithpapers.org
  6. Vakai, Joseph Smith Papers, ʻi he Historical Introduction, “Articles and Covenants, circa April 1830 [D&C 20]”, josephsmithpapers.org