ʻOku kau e faama ʻa Pita mo Mele Uitemaá ʻi he ngaahi feituʻu mahuʻinga taha ʻi he kamataʻanga ʻo e hisitōlia ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Naʻe nofo heni ʻa Siosefa mo ʻEma Sāmita mo ʻŌliva Kautele ko ha kau fakaafe ʻo e Fāmili Uitemaá ʻi he taimi naʻa nau fakakakato ai hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná. Ko e Faama Uitemaá foki naʻe ʻaʻahi mai ʻa e ʻāngelo ko Molonaí ki he kau fakamoʻoni ʻe toko tolú ʻo fakahā ange ʻa e ʻū lauʻi peleti koulá, ʻa ia naʻe maʻu ai ha ngaahi fakahā mahuʻinga, pea naʻe fokotuʻu totonu ai ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli, 1830.
Naʻe fetaulaki ʻa ʻŌliva Kautele mo Tēvita Uitemā ʻi ha taimi ʻi he 1828 lolotonga e ʻi Palemaila ʻa Tēvita ʻi ha pisinisi. Naʻá na kaungāmeʻa ʻi heʻena aleaʻi e ngaahi ongoongo kau ki he ngaahi fakahā ʻa Siosefa Sāmitá. Naʻá na kei fetuʻutaki pē lolotonga e taimi naʻe tokoni ai ʻa ʻŌliva ki hono fakahoko ʻo e liliú ʻi Hāmoní. ʻI he mahino naʻe fiemaʻu ʻe Siosefa mo ʻŌliva ha feituʻu malu ange ʻi he feituʻu ne maʻu ʻi Hāmoní ke fakakakato ʻa e liliú, naʻe fetuʻutaki ai ʻa ʻŌliva ki hono kaungāmeʻa ko Tēvitá ke tokoni. ʻI Mē ʻo e 1829, naʻe fononga ʻa Tēvita ki Hāmoni ʻa ia naʻá ne fuofua fetaulaki ai mo e palōfitá mo hono uaifí. ʻI he māhina hono hokó, naʻe ʻalu ai ʻa Tēvita ʻi heʻene salioté ki Penisilivēnia fakataha mo Siosefa, ʻEma, mo ʻŌliva ke nofo mo hono fāmilí.
Naʻe tokoni ʻa e fāmili Uitemaá kia Siosefa Sāmita ʻi ha taimi mahuʻinga ʻi heʻene ngāue ke fakahoko hono uiuiʻi fakaepalōfitá. Naʻe fakaʻatā ʻe Pita mo Mele Uitemā mo hona fāmilí honau ʻapí mo e moʻuí ki he Palōfitá lolotonga ʻene nofo mo kinautolu ʻi heʻenau fāmá. Naʻe hoko ha niʻihi ʻo e fāmili Uitemaá ko ha kau tangata tohi lolotonga hono liliu ʻo e Tohi ʻa Molomoná. Naʻe hoko ʻa Tēvita Uitemā ko e taha ʻo e kau tangata ʻe toko tolu naʻe fakahā kiate kinautolu ʻa e ʻū lauʻi peleti ʻo e Tohi ʻa Molomoná ʻi he fāmá ʻe ha ʻāngelo ʻa e ʻOtuá, pea naʻe hoko foki ʻa Mele Uitemā ko ha fakamoʻoni ki he Tohi ʻa Molomoná ʻi he taimi naʻe fakahā ange ai ia ʻe he ʻāngelo ko Molonaí kiate ia lolotonga ha ʻaʻahi fakataautaha.
ʻI Sune ʻo e 1829, naʻe talitali lelei ʻe Pita mo Mele Uitemā ʻa Siosefa Sāmita mo ʻŌliva Kautele ke nau nofo ʻi honau ʻapí. Hili hono liliu kakato ʻe Siosefa ʻa e Tohi ʻa Molomoná, naʻe fakahā kia ʻŌliva Kautele, Tēvita Uitemā, mo Māteni Hālisi ʻa e ʻū lauʻi peleti ʻa ia naʻe liliu mei ai ʻa e Tohi ʻa Molomoná ʻi ha feituʻu mavahe ofi ki he ʻapi ʻo e fāmili Uitemaá. Naʻe tohi ʻe he toko tolú kimui ange ha fakamatala ʻo fakapapauʻi ʻa e moʻoni ʻo e tohí kuo pulusi ʻi he pulusinga kotoa pē ʻo e Tohi ʻa Molomoná ko e
Fakamoʻoni ʻo e Kau Fakamoʻoni ʻe Toko Tolú. Kimui ange ai, naʻe ʻi ai mo ha
kau fakamoʻoni ʻe toko valu naʻa nau fakamoʻoni foki ki he moʻoni ʻo e ʻū lauʻi peleti koulá hili hono fakahā ange ʻe he Palōfitá kiate kinautolu ʻa e ʻū lauʻi peletí ofi ki Palemaila, Niu ʻIoké. Ko e toko fā ʻo e kau fakamoʻoni kehe ko ʻeni ʻe toko valú ko ha kau mēmipa ʻo e fāmili Uitemaá.
ʻI he ʻaho 6 ʻo ʻEpeleli 1830, naʻe fokotuʻu ai ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he ʻApi ʻo e Fāmili Uitemaá. Naʻe hikinimaʻi ʻe ha kakai nai ʻe toko 55—ʻa ia naʻa nau fononga mei he ngaahi kolo ʻo Kolesivili, Manisesitā, mo Feieti—ʻa Siosefa Sāmita mo ʻŌliva Kautele ko e kau taki ʻo e Siasí. Hili iá, naʻe tāpuakiʻi mo tufaki ʻe Siosefa mo ʻŌliva ʻa e sākalamēniti ʻo e ʻOhomohe ʻa e ʻEikí ki he haʻofangá mo hilifakinima ha kakai tokolahi naʻe papitaiso kimuʻa ko ha kau mēmipa ʻo e Siasi ne toki fokotuʻu foʻoú. ʻI he ʻaho tatau pē, naʻe vahevahe ʻe Siosefa ha fakahā mei he ʻOtuá (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 21) mo e haʻofanga ne fakatahataha maí pea naʻe papitaiso ha niʻihi ʻo kinautolu naʻe ʻi aí ʻi he Ano Senekaá ʻa ia naʻe ofi mai pē. Naʻe fakaʻaongaʻi kimui ange ʻa e ʻapi ʻo e fāmili Uitemaá ki ha ngaahi fakataha mahuʻinga kau ai ʻa e ngaahi fuofua konifelenisí, mei he 1830 ki he 1831.
Naʻe kau e fāmili Uitemaá ʻi ha kolo lea faka-Siamane lahi naʻa nau hiki mai mei ʻIulope lotoloto ki Penisilivēnia ʻo fekumi ki he tauʻatāina fakalotú. Naʻe hiki ʻa e fāmilí ki Feieti, Niu ʻIoke ʻi he konga kimuʻa ʻo e 1800 tupú pea nau hoko ko ha kau mēmipa ne fakaʻapaʻapaʻi ʻo honau koló. ʻI Tīsema ʻo e 1830, naʻe fekauʻi ʻe ha fakahā naʻe maʻu ʻi he ʻApi ʻo e Fāmili Uitemaá ʻa e Siasí ke nau “ʻalu ki ʻOhaiō” (
Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá 37). ʻI ʻEpeleli ʻo e taʻu hono hokó, naʻe fakatau atu ai ʻe he Fāmili Uitemaá ʻenau fāmá pea nau hiki mo e toenga ʻo e Kāingalotú ki Ketilani, ʻOhaiō.
Laukonga lahi ange fekauʻaki mo hono fokotuʻu ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi kuo fakafoki maí ʻi he Faama ʻa Uitemaá ʻi he
Kau Māʻoniʻoní Vōliume 1, Vahe 8. Meʻa ke ʻAmanaki Ki Aí
ʻOku hoko ʻa e ʻApi ʻo Pita mo Mele Uitemaá ko ha konga ia ʻo e ʻaʻahi takimamata ʻoku fai ʻe he kau faifekaú ʻi he Faama Uitemaá. ʻOku kamata ʻa e ʻaʻahí ʻi he Senitā Takimamatá ʻa ia ʻe lava e kau ʻaʻahi ʻo mamataʻi ha filimi fakafeʻiloaki pea mamataʻi ha ngaahi meʻa fengāueʻaki.
360 ° Walkthrough