Mei he YA Fakauiké
Ngaahi Founga ʻe 3 ke Fakamoʻui Ai mei he Ngaahi Fakakaukau Fakatuʻutāmaki ʻo e Fehokotaki Fakasinó mo Mahino e Taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he Feohi Fafalé
ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá ke mahino ʻa e ngaahi taumuʻa totonu ki he feohi fafale fakasekisualé.
ʻI he ako māʻolungá, ko e ola lelei taha ʻe tolu ki heʻeku sivi ngāue maʻuʻanga moʻuí ko e:
-
Tokotaha Mōtolo
-
Tokotaha sipoti fakapalōfesinale
-
Tokotaha palōfesinale ʻi hono faivaʻi e ngaahi meʻa fakatuʻutāmakí
Naʻe ʻikai ha taha ʻi he ngaahi meʻá ni te ne ʻomi ai ha fakakaukau te u hoko ko ha palōfesa ʻi he ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí ke ako ki hono ngāue ʻaki ʻo e ponokālafí mo e tōʻonga fakasekisualé. Ka ko au ʻeni.
ʻO taumuʻa ki he hā? Koeʻuhí he kuó u mamata ki hono lahi ʻo e ngaahi vā fetuʻutaki fiefia kuo iku mamahi ko e tupu mei he ngaahi feohi taʻe angatonú, fetōkehekeheʻakí, mo hono maumauʻi ʻo e ngaahi tukupā fakamali ʻa ia ʻoku faʻa hoko ʻi hano fakaʻaongaʻi ʻe ha taha ʻa e ponokālafí pe maʻu ha fakakaukau hala ki he fehokotaki fakasinó.
Ka kuó u mamata foki ki he fakamoʻuí, fiefiá, mo e loto-falalá ʻi he taimi ʻoku fili ai e kakaí ke tafoki kia Kalaisi pea maʻu ha mahino ki he feohi fafale fakasekisualé ʻoku fakatefito ʻi he ongoongoleleí.
Ko ha lēsoni ʻeni ʻe tolu kuó u ako mei he ngaahi taʻu lahi ʻo e fakatotoló mo mamata ki heʻenau ngāue moʻoni ʻi he moʻuí.
1. ʻOua Naʻa e ʻAonga ʻo e Fakalelei ʻa Kalaisí
Ko e ʻOtuá ko ha ʻOtua ia ʻo e fakamaau totonú mo e ʻaloʻofá fakatouʻosi. ʻOkú Ne fekauʻi mai ke tau fakamamaʻo mei ha ngaahi meʻa pau pea muimui ki Heʻene ngaahi fonó. ʻI he taimi tatau, ʻoku ongo mai e leʻo fakanainai ʻo e filí: “ʻOku ʻikai ko ha fuʻu loko meʻa ia. He ʻikai ha meʻa ia ʻe hoko kapau ʻe tuʻo taha pē.”
Ka ʻi he hili ʻetau tō ki he ʻahiʻahí, ʻoku fefeka mo taʻe-faʻa-fakamolemole leva ʻa e leʻo ko iá: “ʻOku ʻikai ke u tui kuó ke fai ha fuʻu hala lahi pehē. ʻOku ʻikai ha toe founga ia ke fakatomala. He ʻikai ke toe ʻofaʻi koe.”
Ka ʻi he tafaʻaki ʻe tahá, ʻoku tau fanongo ki he leʻo ʻaloʻofa ʻo e ʻOtuá ʻo fakafou mai ʻi he Fakamoʻuí: “He ʻikai koā te mou tafoki mai ʻeni kiate au, pea fakatomala mei hoʻomou ngaahi angahalá, ʻo liliu, koeʻuhi ke u fakamoʻui ʻa kimoutolu?” (3 Nīfai 9:13).
Kae naʻa mo ha fuʻu ʻofa lahi pehē ʻoku fakahaaʻi maí, ʻoku kei lahi pē ʻeku fanongo ki he faʻa pehē ʻa e kakai lalahi kei talavoú, “Kuo fuʻu lahi ʻeku fefaʻuhi mo hono fakaʻaongaʻi ʻo e ponokālafí, pea ʻe ʻikai pē ke u teitei taau ke mali ʻi he temipalé,” “Kuo fuʻu lahi e kovi kuó u faí ke toe ʻofaʻi au,” pe “He ʻikai pē ke u lava ʻo fakamolemoleʻi au mei he meʻa kuó u faí.”
Kiate kinautolu ʻoku fakamamahiʻi ʻe he faʻahinga ongoʻi mā ko ʻení, fanongo ki he ngaahi lea ʻa ʻEletā Petuliki Kealoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “Kapau ʻokú ke hohaʻa he ʻikai ke ke teitei taau, pe ʻoku aʻu ʻa e ʻofa ʻo e Fakalelei taʻefakangatangata ʻa Kalaisí ki he tokotaha kotoa pē tukukehe koe, ta ʻokú ke maʻuhala. ʻOku ʻuhinga ʻa e taʻefakangatangatá ko e taʻefakangatangata. ʻOku aʻu ʻa e taʻefakangatangatá kiate koe mo kinautolu ʻokú ke ʻofa aí.”
Ko e ʻuluaki sitepu ʻi he fakaakeake mei he ngaahi pōpoaki taʻe feʻunga ʻo e ponokālafí mo e ngaahi fakakaukau fakatuʻutāmaki ʻo e tōʻonga fakasekisualé ko e tui te ke lava ʻo maʻu ha tokoni meia Sīsū Kalaisi.
Ko e fakapulipulí ke ʻoua naʻa toitoi mei he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. Tafoki kiate Kinaua ke maʻu mei ai ha ʻamanaki lelei, tokoni, mo e nonga.
Naʻe toki akoʻi mai kimuí ni ʻe Sisitā Tamala W. Lūnia, ko e Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Finemuí: “ʻOku foaki ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māmá ki he niʻihi ʻoku nofo ʻi he fakapoʻulí. Ko ia ai, ʻi he ngaahi ʻaho ko ia ʻokú ke fanongo ai ki he leʻo ko ia ʻokú ne tala atu ke ke toitoí, ke ke toitoi toko taha ʻi ha loki fakapoʻulí, ʻoku ou fakaafeʻi koe ke ke loto-toʻa ʻo tui kia Kalaisi! Tafoki ki he Māmá—ʻa hotau ʻAmanakiʻanga ʻoku Mālohi Haohaoá.”
ʻOua naʻá ke fakangatangata e Fakalelei ʻa Kalaisí mo e founga te Ne lava ai ʻo fakahoko ha ngaahi mana ʻi hoʻo moʻuí.
2. Ako Fekauʻaki mo e Ngaahi Taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he Feohi Fafale Fakasekisualé
Naʻe tuʻo taha hono fakamamafaʻi ʻe Palesiteni Tōmasi S. Monisoni (1927–2018) ha talanoa mei he Alice’s Adventures in Wonderland. ʻI he taimi naʻe aʻu mai ai ʻa ʻĀlisi ki ha mangahalá, ʻokú ne ʻeke ki he pusí pe ko fē ʻa e hala ʻe ʻalu aí. ʻOkú ne tali ange, “ʻE makatuʻunga pē ia ʻi he feituʻu ʻokú ke fie ʻalu ki aí. Kapau ʻoku ʻikai ke ke ʻilo ʻa e feituʻu ʻokú ke fie ʻalu kiaí, ta ʻoku ʻikai mahuʻinga pe ko e fē [ʻa e] hala ia te ke ʻalu aí.”
Mahalo ʻe tatau pē mo koe ʻi haʻo aʻu mai ki ha mangahala ʻi he vakai ki he founga angamaheni ʻo e feohi fakasekisualé mo hono maʻu e mahino ki he ngaahi taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he feohi fafale fakasekisualé. ʻOku fiemaʻu ke mahino kiate koe ʻa e hala ʻo e fuakavá mo e ngaahi taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he feohi fafale fakasekisuale lelei ʻoku fai ʻi he ʻofá kae lava ke ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi ʻulungaanga mo e ngaahi hala ʻoku ʻikai ke fenāpasi mo ʻEne foungá. ʻOku lahi ha ngaahi pōpoaki—ponokālafi, tali lelei ʻo e feohi fakasekisuale mo e kakaí, ngaahi ʻīmisi takihala ʻi he mītiá—ʻo tuʻuaki ha faʻahinga mahino hala ki he tōʻonga fakasekisualé ʻa ia ʻoku fekauʻaki mo e fakafiemālieʻi fakaesino ʻi he taimi pē ko iá mo ʻai e niʻihi kehé ke hangē ha meʻa noá.
Ka ʻoku koloaʻia lahi ange ʻa e mahino ʻo e ongoongoleleí ki he feohi fafale fakasekisuale ʻi he nofomali ʻa ha tangata mo ha fefiné. ʻOku ʻuhinga ia ke fakafehokotaki fakaeloto mo fakalaumālie ʻa e ongomeʻa malí, ʻo fakaloloto ange hona vā fetuʻutakí.
ʻOku tokolahi ha kakai ʻoku ʻikai ke nau fakatokangaʻi ʻa e siʻisiʻi ʻo e meʻa ʻoku mahino kiate kinautolu ʻo kau ki he tōʻonga fakasekisualé kae ʻoleva ke nau toki fanongo ki ha fakakaukau ʻoku fakatefito ʻi he ongoongoleleí. Naʻá ku talanoa ʻi ha taimi ʻe taha mo ha talavou ʻo kau ki hono takihalaʻi ʻe he anga hono fakaʻaongaʻi ʻo e ponokālafí ʻa e tafaʻaki fakalaumālie ʻo e tōʻonga fakasekisualé. Naʻá ne ʻohovale ʻo talamai kuo teʻeki ai ke ne fanongo ʻi he foʻi lea ko e tōʻonga fakasekisualé mo e fakalaumālié ʻi ha foʻi sētesi tatau.
ʻI he taimi ʻokú ke maʻu ai ha fakakaukau fakalaumālie lahi ange ki he ʻuhinga ʻo e feohi fafale fakasekisualé, ʻoku faingofua ange leva ke ke matuʻuaki ʻa e fakaʻuhinga hala ʻoku ʻomi ʻe he māmaní.
Ke liliu ʻetau fakakaukaú, ʻoku fiemaʻu ke ʻoua naʻa tau fakamamaʻo pē mei he ngaahi pōpoaki fakatuʻutāmakí—ka ʻoku fiemaʻu ke tau ako fakamātoato ki he taumuʻa ʻa e ʻOtuá ki he feohi fafale fakasekisualé pea lotua e tokoni ʻa e Laumālié ke liliu ʻetau vīsoné.
3. ʻAʻeva ʻi he Hala ʻo e Fakamoʻuí
Ko ʻene lava pē hono tokoniʻi koe ʻe he Laumālié ke mahino ʻa e ngaahi taumuʻa māʻolunga ange ʻa e ʻOtuá ki he feohi fafale fakaesinó, te ke ongoʻi ʻoku fakamālohia koe ʻi hoʻo fili ke ʻaʻeva ʻi he hala ʻo e fakamoʻuí pea fai ha liliu.
Ko ha fanga kiʻi founga ʻeni te ke lava ʻo kamata ai:
-
Neongo te ke kei feinga pē ke ikunaʻi hono fakaʻaongaʻi angamaheni ʻo e ponokalafí, kamata ʻaki hano fetongi ʻo e ponokālafí mo e mītia takihalá ko hoʻo maʻuʻanga fakamatala ki he tuʻunga angamaheni pe lelei ʻo e feohi fafale fakaesinó.
-
Ako ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻo kau ki he tōʻonga fakasekisuale ʻoku fenāpasi mo e ngaahi akonaki ʻo e ongoongoleleí, ʻo hangē ko e konga ʻi he Addressing Pornography ʻi he Gospel Library. ʻOku akoʻi ʻe he kalasi ʻinisititiuti ko e “Ko e Fāmili Taʻengatá” ʻo kau ki hono fai ha teuteu ki he feohi fafale fakasekisuale ʻi he nofo-malí. ʻOku fakamatalaʻi ʻe he pulusinga ʻo ʻAokosi 2020 ʻo e YA Fakauiké ʻa e anga hono fakatupulaki ʻo ha fakakaukau lelei ki he tōʻonga fakasekisualé. ʻOku lahi foki mo ha ʻū tohi kuo faʻu ʻe ha kāingalotu falalaʻanga ʻo e Siasí ʻe ala tokoni. Kole tokoni ki he Tamai Hēvaní ke tataki koe ki ha ngaahi maʻuʻanga tokoni fakalaumālie.
-
Talanoa tauʻatāina mo e mātuʻá, kau taki falalaʻanga ʻo e Siasí, kau fakataukei fakapotopotó, pe kau faifaleʻi te nau lava ʻo tokoniʻi koe ke ke vakai ki he feohi fafale fakasekisualé ʻi he founga ʻoku finangalo ʻa e ʻOtuá ke ke fakahokó.
-
Feohi mo ha ngaahi kaungāmeʻa ʻoku mou mahuʻingaʻia he meʻa tatau pea ʻoku nau feinga ke moʻui ʻaki e fono ʻo e angamaʻá.
He ʻikai ke mole ʻa e ivi tākiekina ʻo e ngaahi fehalaaki pe ngaahi pōpoaki fakatuʻutāmakí ʻo e kuohilí ʻi ha pō pē ʻe taha—ka ʻi he fakalau atu ʻa e taimí, ʻe mole atu e ngaahi leʻo fakaemāmani ʻi heʻetau ʻaʻeva ʻi he hala ʻo e fuakavá ʻi he tuí. Pea hangē ko ia naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní, “Koeʻuhí naʻe ikuʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e māmani hingá ni, pea mo ʻEne fakalelei maʻatautolu takitahá, te ke lava mo koe ʻo ikuʻi ʻa e māmani fonu angahala, siokita, mo fakaongosia ko ʻení.”
ʻI hoʻo tafoki ki he Tamai Hēvaní ke maʻu ha tokoni ki hano toe fakafōtunga hoʻo fakakaukau ki he tōʻonga fakasekisualé, te ke lava ʻo maʻu ha ʻamanaki lelei ʻi hono fokotuʻu ha vā fetuʻutaki fakasekisuale mo ho mali ʻi he kahaʻú (pe mali lolotongá) ʻo makatuʻunga ʻi he falalá, ʻofá, mo e fefakaʻapaʻapaʻakí.
Te Ke Lava ʻo Hoko ʻo Kakato
Kuó u vakai ki he fofonga ʻo ha kakai ʻoku nau fuʻu loto-mamahi mei he ngaahi pōpoaki hala ʻo kau ki he tōʻonga fakasekisualé. Ka kuó u mamata foki ki he ngaahi fofonga tatau ʻoku hā mei ai ʻa e nonga, fiefia, mo e ʻamanaki lelei ʻi heʻenau ʻiloʻi e moʻoni ʻa e ʻOtuá ʻo kau ki he feohi fafale fakasekisualé pea nau fakatomala moʻoni ʻi hano fiemaʻu.
Kapau kuó ke fuʻu ongoʻi lotomamahi, mā, pe puputuʻu, kātaki ʻo ʻiloʻi ʻeni: ʻOku malava pē ke maʻu ʻa e fakamoʻuí. ʻOku ʻikai ke toʻo meiate koe ʻa e ʻofá, feohi fafalé, pe fiefiá.
ʻOku totonu ke ke maʻu ha meʻa lelei ange kae ʻikai ko e fehokotaki kākaá. Fakatupulaki hoʻo vīsoné. ʻAʻeva ʻi he halá. Tuku ke tataki koe ʻe he maama ʻo e Fakalelei ʻa Kalaisí ki ha kahaʻu kakato mo moʻoni ʻo e feohi fafalé.