Mei he YA Fakauiké
Founga ʻe Lava ai ʻe hono Ongoʻi e ʻOfa ʻa e ʻOtuá ʻo Liliu Hoʻo Founga Teití
ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻofa faka-Kalaisí ke tau ʻofa ʻiate kitautolu, ʻa ia ʻe tokoni ke lelei ange ʻetau ʻofa ki he niʻihi kehé.
ʻI heʻetau talanoa ki he teití, kamata ʻi he ʻofá.
Hangē ʻoku ʻalu fakaholomuí, ko ia? ʻOku toki hoko mai ʻa e ʻofá ʻamui ange!
Ka ko e tokolahi ʻo e kakai ʻoku nau fie kamata ʻi he teití, ʻoku fiemaʻu ke nau ʻiloʻi ʻoku ʻofaʻi kinautolu ʻe he Tamai Hēvaní. Pea ʻoku nau mateuteu lelei ange leva ke fakahaaʻi ʻenau ʻofá ki he niʻihi kehé.
Ko hono Maʻu ʻo ʻEne ʻOfá
Lolotonga ʻa e tuʻunga maʻulalo taha ʻi heʻeku moʻuí, naʻá ku fai ha lotu tautapa ki he Tamai Hēvaní. Naʻá ku maʻu ha tali fakaʻohovale: “ʻOku ou loto ke ke maʻu ʻa ʻEku ʻofá.”
Naʻe fakafokifā mo fakaofo ʻeku ʻiloʻi ʻEne ʻofá. Naʻe ʻiate au kotoa ia!
Kimui ange, ʻi haʻaku lau ʻi he folofolá fekauʻaki mo e ʻofa faka-Kalaisí mo e ʻofa haohaoa ʻa Kalaisí, naʻá ku maʻu ha mahino foʻou: “Kapau ʻoku ʻikai te mou maʻu ʻa e manavaʻofá, ko e meʻa noa pē ʻa kimoutolu” (Molonai 7:46). ʻI he momeniti ko iá, naʻá ku fakatokangaʻi ʻeku fiemaʻu ke maʻu mo vahevahe e ʻofa ʻa e ʻOtuá.
Kapau naʻá ke ʻiloʻi moʻoni naʻe ʻofaʻi koe ʻe he ʻOtuá, mahalo te ke lava ʻo ʻalu ʻo teiti mo ʻikai ha fuʻu hohaʻa ki ai. Mahalo te ke ongoʻi malu ange ʻi hoʻo ʻiloʻi ʻoku ʻofeina koé. Mahalo te ke ongoʻi tauʻatāina fakaeloto ange ke ke maheni mo ha taha, kae ʻikai ko e teiti koeʻuhí ko e manavasiʻí pe ongoʻi tailiilí.
ʻE lava ke tokoni hoʻo ongoʻi ʻoku ʻofaʻi koé ke liliu ʻa e founga hoʻo teití. ʻE lava ke tokoni ʻeni ke ke liliu ha tōʻonga siokita ʻo e “ʻOku ou tokanga ki he ongo ʻokú ke ʻai ke u maʻú” ki ha tōʻonga fakamaheni ʻo e “ʻOku ou tokanga ki he anga hoʻo ongó.”
ʻOkú ke vakai nai ki he faikehekehe ʻi he ongo tōʻonga fakakaukau ko ʻení?
ʻE ʻomi ʻe he ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻa e loto-falalá, nongá, mo e mahinó ki he māmani faingataʻa mo puputuʻu ʻo e teití. ʻOku malava lelei ange ha taha ʻoku fonu ʻi he ʻofa ʻa e ʻOtuá, ʻo fakamaheni kiate kinautolu ʻoku nau teití.
Ko Hono Vahevahe ʻo e ʻOfa Faka-Kalaisí
Mahalo ʻe ngali kehe hono vahevahe ʻo e ʻofa faka-Kalaisí ʻi he kamataʻangá—ʻoku fakakaukau ha kakai lalahi kei talavou tokolahi ʻe siviʻi kinautolu ʻi he ngaahi teití, kae ʻikai ʻofaʻi mo tali ʻi he taimi pē ko iá. ʻOku tui ha niʻihi kuo pau ke nau ngāueʻi hono ʻofaʻi mo tali lelei kinautolú, ʻa ia ʻoku ne ʻai ʻa e ʻofa mo e tali lelei ko iá ke taʻepau mo fakamakatuʻunga.
Ka naʻe faʻu koé ke ke hoko ko ha tokotaha ʻokú ne maʻu mo foaki ʻa e ʻofá.
Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Petuliki Kealoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “Naʻe tokangaʻi ʻe heʻetau Tamai ʻofá ʻa e Fakatupu ʻo e māmani ko ʻení ki he taumuʻa pau ʻo hono ʻomai ha faingamālie ke tau … fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāina ke fili naʻe foaki mai ʻe he ʻOtuá ke fili kiate Iá, ke ako, tupulaki, fakahoko ha ngaahi fehalaaki, fakatomala, ʻofa ki he ʻOtuá mo hotau kaungāʻapí, pea toe foki ki ʻapi kiate Ia ʻi ha ʻaho.”
ʻOku tau “fili Ia” ʻi he taimi ʻoku tau vahevahe ai ʻEne ʻofá.
Ko Hono Vahevahe ʻo e ʻOfa Fakalangí ʻi he Teití
ʻA ia kuó ke ʻiloʻi ʻi he taimí ni ʻa e mālohi ʻo hono kamata ʻa e teití ʻaki ʻa e ʻofa faka-Kalaisí. Ka, mahalo pē ʻokú ke fakakaukauloto pe ʻoku anga fēfē hono fakahoko iá, ko ha ngaahi founga ʻaonga eni ke kamata ai:
-
Fakahaaʻi totonu hoʻo fiemaʻú pea fakafanongo ki he meʻa ʻe lea ʻaki ʻe hoʻo teití.
-
Fakahaaʻi hoʻo houngaʻia ʻi he loto-fiemālie hoʻo teití ke mo fetaulaki mo feohí.
-
Angaʻofa mo fakaʻapaʻapa ʻi he taimi ʻokú ke teiti aí.
-
Maʻu ha loto-holi ke fakatupulaki ʻa e manavaʻofa ki he niʻihi kehé pea lotua ha tokoni ke “fakafonu ʻa [kimoua] ʻaki ʻa e ʻofá ni” (Molonai 7:48).
-
Faitotonu fekauʻaki mo koe. ʻOku ʻi ai ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi ʻe tokoni ke tupulaki ʻa e ʻofá ʻo mahulu hake ʻi he ʻofa moʻoní. ʻOku ʻikai ʻuhinga eni ia ke ke talanoaʻi ʻa e kotoa ho moʻuí ki ha faʻahinga tokotaha pē ʻe fanongo, ka ke ke tala ʻa e moʻoni fekauʻaki mo koé ʻi he taimi ʻoku hokosia atu ai ʻa e faingamālié. ʻOua naʻá ke loi ʻokú ke saiʻia ʻi he susí kapau ʻokú ke fehiʻa ai, pe ko hoʻo fakangalingali ʻokú ke nonga ka ʻokú ke ilifia, pe ko haʻo fakangalingali ko ha taha ʻoku ʻikai ko koe ia. ʻOku tohoakiʻi ʻe he faitotonú ʻa e faitotonú. ʻE ʻoatu ʻe he ʻofa fakalangí ʻa e loto-toʻa ke ke anga totonú.
Naʻe akoʻi mai ʻe ʻEletā ʻŪlise Soālesi ʻo e Kōlomu ʻo e Kōlomu ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “Ko e taha ʻo e ngaahi fakaʻilonga mahino taha ʻoku tau ʻunu ke ofi ange ai ki he Fakamoʻuí pea hoko ʻo hangē ko Iá, ko e founga ʻofa, faʻa kātaki, mo angaʻofa ʻoku tau fai ki hotau kāingá, neongo pe ko e hā ʻa e tūkungá.”
ʻI hoʻo fakatupulaki hoʻo malava ke ongoʻi ʻa e ʻofa mo e manavaʻofa kiate koe mo e niʻihi kehé, te ke hoko ko ha ākonga lelei ange ʻo Sīsū Kalaisi. ʻE fonu mahuohua ho ʻofá, pea ʻe fakaʻilongaʻi hoʻo ngaahi vā fetuʻutakí ʻaki ʻa e ʻofa faka-Kalaisí.