2025
ʻOkú Ke Tokanga Ange ki Hoʻo Ngaahi Palopalemá pe Ko Ho Ngaahi Tāpuakí? Ko e Meʻa Naʻe Akoʻi Mai ʻe he Fuofua Kāingalotú fekauʻaki mo e Fiefiá
Sune 2025


Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá ki Hoʻo Moʻuí

ʻOkú Ke Tokanga Ange ki Hoʻo Ngaahi Palopalemá pe Ko Ho Ngaahi Tāpuakí? Ko e Meʻa Naʻe Akoʻi Mai ʻe he Fuofua Kāingalotú fekauʻaki mo e Fiefiá

Kuo akoʻi lahi au ʻe he ngaahi aʻusia ʻa e fuofua Kāingalotú ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá fekauʻaki mo e ongoʻi fiefiá.

ko ha fakatātā ʻo ha fefine ʻoku tangutu ʻi ha veʻe matapā sioʻata ʻo vakai atu ki he langí ʻi he poʻulí

Fakahaaʻi kakato: ʻOku ou halaia ʻi he fakatuʻatamakí mo e ʻāvea ʻi heʻeku ngaahi palopalemá.

ʻOku ou monūʻia ke ʻākilotoa au ʻe ha kakai ʻofa ʻoku nau ʻomai ha ngaahi founga lelei lahi ke tokoni. Ka te nau talaatu ʻoku ʻikai ke u faʻa tali ʻenau faleʻí kae hokohoko atu ʻeku ongoʻi loto-mamahí, fuʻu loto-fefeka fau ke siʻaki ʻeku fakakaukau halá.

ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻeni ia ʻe faingofua ke fakaleleiʻi e ngaahi palopalema mo e ngaahi faingataʻa kotoa ʻo e moʻuí kapau te tau “loto lelei pē” pe “sio pē ki he leleí.” ʻOku ʻikai ke hanga ʻe he fofonga fiefia maʻu pē ʻi he ngaahi faingataʻá ʻo ʻai ke nau faingofua ange. Ka ʻoku ou tui ʻe lava ke faitokonia ʻe he meʻa ʻoku tau fili ke tokanga taha ki aí, ʻa ʻetau malava ko ia ke kātekina e faingataʻá mo ongoʻi fiefia ʻi hotau ngaahi faingataʻaʻiá.

Naʻe pehē ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni, “ʻOku siʻi ha kaunga e fiefia ʻoku tau maʻú ki he tūkunga ʻetau moʻuí mo e meʻa ʻoku tukutaha ai ʻetau tokangá.”

Ka te tau liliu fēfē ʻetau tokangá ke tau ongoʻi e fiefia ʻoku ngali taʻemaaʻusiá?

Tokanga Taha ki he Ngaahi Talaʻofa ʻa e ʻOtuá

ʻI heʻeku ako he taʻú ni e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá mo e Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Aú, naʻe fakamoʻoniʻi ai ʻe he fuofua Kāingalotu ʻo e Siasí ko ha ngaahi sīpinga moʻoni kinautolu ʻo e tefitoʻi moʻoni naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Nalesoní. Naʻe kātekina faivelenga ʻe he Kāingalotú honau ngaahi faingataʻaʻiá ʻaki ʻenau manatuʻi ʻa ʻenau taumuʻa aofangatukú—ʻa e “uhinga” ki he meʻa kotoa naʻa nau moʻui ʻakí mo e ngaahi tāpuaki kuo palōmesi ange kiate kinautolú.

Kuó u ako fekauʻaki mo ha Kāingalotu naʻa nau falala ki he ʻEikí ʻi he taimi naʻe folofola ai:

“ʻOku ʻikai te mou lava ʻo mamata ʻaki homou mata fakanatulá, ʻi he taimí ni, ki he finangalo ʻo homou ʻOtuá ʻo kau ki he ngaahi meʻa ko ia ʻe hoko mai ʻamuí, pea mo e nāunau ʻe hoko mai hili ʻa e faingataʻa lahí.

He ʻe hoko mai ʻa e ngaahi tāpuakí hili ʻa e ngaahi faingataʻa lahi” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:3–4).

Naʻe tokanga taha ʻa e Kāingalotu ko ʻení, ʻi heʻenau tui ʻe fakahoko ʻe he ʻEikí ʻEne ngaahi talaʻofa kiate kinautolú, ki he ngaahi tāpuaki ʻe hoko mai, ʻi he hili honau ngaahi faingataʻaʻiá, kae ʻikai ʻi heʻene lolotonga hokó. ʻOku ou tui naʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he mafuli ko ʻeni ʻo honau tokangá, ke hokohoko atu ʻenau vilitakí, pea aʻu ʻo nau maʻu ʻa e meʻa ʻe ala fakakaukau ha niʻihi ʻoku ʻikai mafakakaukaua ʻi honau tūkungá—ʻa e fiefiá!

fakatātā ʻo ha fefine ʻoku tangutu ʻi ha veʻe matapā sioʻata ʻo sio ki he langi tafitongá

ʻE Hoko ʻa e Fiefiá ʻi he Pongipongí

ʻOku ʻi ai ha veesi ʻi he Saame 30 ʻoku pehē, “Kapau ʻe ʻi ai ha tangi ʻi he poó, ʻe hoko ʻa e fiefiá ʻi he pongipongí” (Saame 30:5). Mahalo kuo aʻusia moʻoni ʻeni ʻe hamou niʻihi. ʻE lava ke ngali fakailifia ange ʻa e faingataʻá ʻi he poʻulí, ʻo ngali faingofua ange ke hoko ha ngaahi meʻa faingataʻa. Ko e taimi ʻe niʻihi ʻe hangē he ʻikai lava ke hoko ʻa e talaʻofa ʻo e ʻapongipongí. Ka ʻi he mafoa ʻa e atá, ʻoku mōlia atu ʻetau loto-hohaʻá ʻi he maama ʻo ha ʻaho foʻoú.

Mahalo kuó ke ʻosi aʻusia ʻeni ʻi hoʻo fakakaukaú. ʻOkú ke ongoʻi ʻoku ʻikai toe mālōlō ʻa e mamahí, faingataʻá, pe fefaʻuhí ʻi hoʻo moʻuí, peá ke ongoʻi ʻoku fasitanunu mai ʻa e koví kiate koe. Mahalo ʻe hangē ʻoku ʻikai maaʻusia ʻa e talaʻofa ʻo e fiefiá ʻi he fakapoʻulí. Te tau lava fēfē ke aʻu ki he pongipongí?

Te tau lava, ʻo hangē ko e kau fuofua Kāingalotú, ke “vivili atu ki muʻa ʻi he tui mālohi kia Kalaisí, pea maʻu ʻa e ʻamanaki ʻoku mālohi haohaoá” (2 Nīfai 31:20). ʻI he taimi ʻoku tau ongoʻi ai ʻoku ʻikai ke toe lava ha meʻa ʻi he fakapoʻulí, te tau lava ʻo tui moʻoni kia Kalaisi, ʻa ē ʻokú Ne ʻomai ha ʻamanaki ʻi he fiefia ʻe hoko mai he pongipongí. ʻOku fakapapauʻi mai ʻe he ʻEikí, ʻo hangē ko ia naʻá Ne fai ki he Kāingalotú, “ʻOku teʻeki ai hokosia ʻa e taimí, ka ʻoku ofi mai” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:4).

Fiefia ʻi he lotolotonga ʻo e Mamahí

ʻOku fakanatula pē ke ongoʻi loto-mamahi, taʻe-fiemālie, pe mole ʻa e ʻamanakí he taimi ʻe niʻihi. ʻE lava moʻoni ʻe he molé, mahamahakí, fokoutua fakaʻatamaí, faingataʻaʻiá, pe ngaohikoviá, ʻo taʻofi ʻa e fiefia mo e ʻamanaki lelei ʻoku tau fie ongoʻí mo ʻai ke faingataʻa ke tau fakatokangaʻi ha faingamālie ʻi he ngataʻangá.

Ka ʻoku malava pē ke ongoʻi e fiefiá ʻi he lotolotonga ʻo e mamahí koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi. ʻOku tau lau ʻi he folofolá, “Pea ko ia ʻoku mahino mai kiate kitautolu hono fuʻu ʻuhinga lahi ʻo e mamahí, kaeʻumaʻā foki ʻa e fiefiá—[ʻa e] mamahi koeʻuhí ko e mate mo e fakaʻauha ʻi he tangatá, [mo e] fiefia koeʻuhí ko e maama ʻa Kalaisi ʻa ia ʻoku aʻutaki ki he moʻuí.” (ʻAlamā 28:14). Te tau lava ʻo ongoʻi loto-mamahi ʻi he ngaahi mamahi ʻoku tau kātekiná pea mo toe ongoʻi fiefia foki koeʻuhí ko e maama foaki moʻui ʻa e Fakamoʻuí.

ʻOku ou feinga ke liliu ʻeku fakakaukau fakatuʻatamaki ʻi he taimi ʻoku hoko mai ai e faingataʻá, ʻaki haʻaku tokanga pē ki he ngaahi tāpuaki ʻoku fakatatali mai kiate aú—kae ʻikai ko ʻeku ngaahi palopalemá. ʻOku lōmekina au ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻe he mamahí, ka ʻoku ʻomai ʻe heʻeku manatu kia Kalaisí ha ʻamanaki lelei ʻe hoko mai ʻa e fiefiá.

ʻI hoʻomou kātekina ʻa e ngaahi faingataʻa kuo tuku kiate kimoutolú, ʻoku ou fakatauange te mou manatuʻi e fiefia ʻa e Kāingalotú mo ʻiloʻi ʻe lava ke mou maʻu foki ia ʻi he taimi ʻoku mou manatuʻi ai ʻa e ʻamanaki lelei ʻa hotau Fakamoʻui ko Sīsū Kalaisí.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. Russell M. Nelson, “Fiefiá mo e Moʻui Fakalaumālié,” Liahona, Nōvema 2016, 82.

  2. Kapau ʻe kei hoko pē ʻa e mole ʻo e ʻamanakí mo e ʻamanaki tōnoá pe fuʻu tōtuʻa, ʻe fiemaʻu ha tokoni lahi ange. Kātaki ʻo fetuʻutaki ki he niʻihi ʻokú ke ʻofa aí, kau taki ʻo e Siasí, mo e kau palofesinalé kapau ʻokú ke fiemaʻu tokoni.