2025
O Sauniga o le Malumalu e Tuufaatasia, Fesootai, ma Faamau Ai
Setema 2025


“O Sauniga o le Malumalu e Tuufaatasia, Fesootai, ma Faamau Ai,” Liahona, Sete. 2025.

Vaaiga Faasolopito i le Maota o le Alii

O Sauniga o le Malumalu e Tuufaatasia, Fesootai, ma Faamau Ai

O le talafaasolopito o galuega faalemalumalu i aso e gata ai ua faaalia ai le naunautai ma faaaliga i lea faaaliga mo papatisoga sui mo e ua maliliu.

Ata o se papatisoga i se vaitafe ua aisā

Ata na tusia e Dan Burr

Na savali atu Betsy King Duzette i totonu o le vai malulu o le Vaitafe o Mississippi. O le fafine ua oti lana tane e 58 tausaga le matua ma o se tagata liliu mai mai Connecticut na papatisoina mo tausoga alii a ona matua, tina faaletulafono, ma le tamā fai o lona toalua.

Sa lei leva ona aoao atu e le Perofeta o Iosefa Samita le Au Paia, ia Aokuso 1840, e uiga i le aoaoga faavae o le papatisoga mo e ua maliliu. I lo latou fiafia, sa latou faia ai papatisoga i le vaitafe, talu ai e lei mae’a le Malumalu o Navu. Sa papatisoina tamaitai mo alii ma alii mo tamaitai. Ae peitai, e lei umi ae faaali mai e le Alii ia Iosefa Samita e faapea, o papatisoga mo tuaa ua maliliu e tatau ona faia i malumalu faapaiaina (tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 124:28–35). Ma i le 1845, na faasilasila mai ai e Polika Iaga e tatau ona papatisoina tamaitai mo tamaitai ma alii mo alii.

O le toalua o Betsy, o Philemon Duzette, na maliu i le ono tausaga na muamua atu. Sa ia onosaia i le vai malulu ina ia papatisoina mo tauaiga a lona toalua ua maliliu faapea foi ma ona lava aiga. E aofia ai i lena le papatisoga mo le tamā fai o Filemoni, o Jesse Peas, o lē na maliu i le 50 tausaga na muamua atu a o laitiiti Betsy. Atonu na te le’i feiloa’i lava ia te ia ae atonu na te iloa o ia ma iloa lona igoa ma lana sootaga ma Filemoni ma lona tina, o Martha Wing. Sa masani Betsy ia Martha a o soifua o ia.

Sa papatisoina Betsy e fai ma sui mo Jesse toetoe lava o le taimi lava na sosoo ai ma faaaliga e uiga i le papatisoga mo e ua maliliu. Ma sa ia faaigoaina ma lona toalua se tasi o le la fanau ia Jesse. O le tamā moni o Filemoni, e igoa foi ia Filemoni, na maliu a o pepe o ia, ma na avea Jesse Peas ma ona tamāfai ina ua tolu tausaga o Filemoni ma fesoasoani ia Martha e tausia o ia.

O le avea ai ma matuafai sa taatele i le seneturi lona sefuluvalu ma le sefuluiva i Amerika. O le maualuluga o numera o tagata maliliu ma ē toe fa’aipoipo sa uiga faapea o le to’atele o tagata na nonofo i aigafai po’o aiga fefiloi. O le mea lea, na toe fausia faalua ai sootaga faaleaiga o Duzette-Peas: muamua ina ua faaipoipo le tina o Filemoni ia Jesse Peas ma le taimi lona lua e ala i papatisoga mo e ua maliliu.

ata tusi o le faatanoa o le vai papatisoga o le Malumalu o Navu

Ata tusi o le faatanoa o le vai papatisoga i le uluai Malumalu o Navu

Togiolaina O Ē Pele

O le papatisoga sui na aumaia faatasi ai na sootaga faaletino i se auala o le a tumau mo le faavavau. E pei ona tusia e Iosefa Samita, o le papatisoga mo e ua maliliu o se “sooga mau” lea e fusia ai ē ola ma ē ua maliliu, “Ona o i tatou e aunoa ma i latou e le mafai ona faaatoatoaina; pe mafai foi ona faaatoatoaina i latou e aunoa ma i tatou” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 128:18).

Na aoao mai Iosefa Samita e faapea, a aunoa ma lenei sooga mau, o le a taia le lalolagi i se fetuu, o se mea o le a avea ai le lalolagi ma se faatafunaga, na foafoaina e aunoa ma se faamoemoega (tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 128:17–18). I le taimi lava e tasi na maua ai lenei faasilasilaga faavaivai loto, na maua ai le faaaliga mamalu a Iosefa e uiga i se mana e fusia faatasi ai fanau uma a le Atua mo le faavavau.

E faaopoopo atu i le taua o sauniga sui e fai ma sui o tagata o le aiga ua maliliu, sa faamamafa mai e Iosefa e faapea, e manuia foi i e o soifua: “Ma o lenei, o’u uso e ma tuafafine pele e ma alofaina, tuu mai ia te a’u e tuuina atu ia te outou o mataupu autu nei e faatatau i e ua maliliu ma e o ola e lē mafai ona tatou manatu mamā i ai, e faatatau i lo tatou olataga” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 128:15).

Mo Iosefa Samita, o nei faaaliga sa matuai loloto patino lava. O lona uso matua, o Alavini, na maliu i le 1823, ma sa lagonaina e Iosefa le toesea i lona olaga. I se faaaliga i le 1836, na maua ai e Iosefa se faaaliga e uiga i le “malo selesitila o le Atua, ma lona mamalu” ma “le matagofie silisili o le faitotoa” ma “auala matagofie o lena malo.” I le ogatotonu o lenei faaaliga maoae e uiga i le malo selesitila, sa ia vaaia ai foi tagata taitoatasi o le aiga sa ia iloaina ma alofa i ai, e aofia ai lona uso o Alavini. Sa “maofa” o ia ona o Alavini, o lē e lei papatisoina lava, o se suli “o le malo selesitila o le Atua.” (Tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 137:1–6)

A O Le’i Faavaeina le Lalolagi

O le fesootaiga i le va o e pele o loo soifua ma e ua maliliu ua faaalia ai le maoae tele o le mamalu o le faaolataga o tagata, aua o i latou o e “maliliu e aunoa ma se malamalama o le talalelei” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 128:5) ua iloa ma ua saunia se ala mo lo latou togiolaina ae latou te lei o mai i le lalolagi. O le mea moni, o le papatisoga mo e ua maliliu na faatuina mo lo tatou “faaolataga a o le i faavaeina le lalolagi” (Mataupu Faavae ma Feagaiga 128:8). O faaaliga e uiga i le papatisoga mo e ua maliliu na sosoo ai ma faaaliga mulimuli ane e uiga i sauniga o faamauga. O le faamauina o fanau i matua na avea ma se sauniga faatumutumuga lea na maua ai sootaga mo tagata uma o e na soifua mai (tagai i le Mataupu Faavae ma Feagaiga 138:47–48).

I se saunoaga matagofie o le konafesi aoao ia Aperila 2018, na faamatalaina ai e Elder Dale G. Renlund o le Korama a Aposetolo e Toasefululua le mana o na sootaga o faamauga:

“O le Atua, i Lona malosiaga lemafuatia, e faamauina ma faamaloloina tagata taitoatasi ma aiga e ui i faalavelave, maliu, ma faigata. …

“… E ala mai i Lana taulaga togiola, ua ofo mai ai e Iesu Keriso nei faamanuiaga i tagata uma, o e uma ua maliliu ma o loo soifua.”

E pei lava ona talitonu ma faatuatuaina e Betsy King Duzette ina ua ia savali atu i totonu o le Vaitafe o Misisipi e fai ma sui o lona tamāfai faaletulafono, o i tatou, o i tatou uma, e mafai ona fesootai, faamauina, fusia, ma mau faatasi e faavavau.