YA Fakauiké
ʻI he Taimi ʻOku Fakafonu Ai Koe ʻe he ʻInitanetí ʻaki ʻa e ʻItá, Ko ha Founga ʻEni ʻe 3 ke Ke Hoko Ai ko ha Tokotaha Faʻa Fakalelei
Liahona Fēpueli 2026


Ngaahi Taukei ʻo e Moʻuí

ʻI he Taimi ʻOku Fakafonu Ai Koe ʻe he ʻInitanetí ʻaki ʻa e ʻItá, Ko ha Founga ʻEni ʻe 3 ke Ke Hoko Ai ko ha Tokotaha Faʻa Fakalelei

Te ke lava fēfē ʻo hoko ko ha ākonga ʻa Kalaisi ʻi ha māmani fonu fakakikihi ʻi he ʻinitanetí?

ko ha fakatātā ʻo ha fefine ʻoku fofonga ʻita ki ha telefoni

ʻOku ʻikai ke u ʻilo kiate kimoutolu, ka ʻi heʻeku sio ʻi he taimi ʻe niʻihi ki he ngaahi tohi fefeka ʻi he mītia fakasōsialé, ʻoku ou faʻa fonu ʻi he loto-ʻitá.

ʻOku ou fiefia ke nofo ʻi ha māmani ʻe lava ke tau vahevahe mo ʻiloʻi ai e fakamatalá pea fetuʻutaki mo e niʻihi kehé ʻi he mītia fakasōsialé, ka ʻoku lahi foki mo e fekeʻikeʻí, fakamatala halá, pea aʻu pē ki he tāufehiʻá.

Hangē ko e lea ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní (1924–2025):

“ʻOku fakatupu hohaʻa ʻa e tāufehiʻa ʻoku hoko ʻi he lolotongá ni ʻi he kakaí pea ʻi he mītia fakasōsialé. Ko e ngaahi lea tāufehiʻá ko ha ngaahi meʻatau fakatuʻutāmaki. ʻOku taʻofi ʻe he fekeʻikeʻí ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní mei heʻene hoko ko hotau takaua maʻu peé.

“ʻI heʻetau hoko ko e kau muimui ʻo Sīsū Kalaisí, ʻoku totonu ke tau taki ʻa e halá ʻi heʻetau hoko ko e kau faʻa fakaleleí.”

Fakakaukau ki ai: ʻIkai ngata ʻi hono fakafonu kitautolu ʻe he ngaahi fengāueʻaki ʻi he ʻinitanetí ʻaki ha ʻitá, ka ʻe lava foki ke tuʻu laveangofua ai ʻetau lelei fakalaumālié!

Meʻamālié, kuo ʻomi ʻe Palesiteni Nalesoni mo e kau taki kehé ha faleʻi fekauʻaki mo e founga te tau lava ai ʻo fakaʻehiʻehi mei he fakakikihí mo vahevahe ʻa e māmá mo e niʻihi kehé ʻi heʻetau ngaahi fengāueʻaki fakaʻahó. Ko ha ngaahi faleʻi pē ʻeni ʻe tolu:

ʻOua Naʻá Ke Muimui ʻi Haʻo Tōʻonga Taʻefakakaukau

ʻOku fakaʻatā kitautolu ʻe he tekinolosiá ke tau fehokotaki mo e kakai mei he funga ʻo e māmaní—kau ai ha kakai ʻoku ʻikai ke mou fakakaukau tatau. Koeʻuhí ko e meʻá ni, mahalo te ke sio ai ki ha ngaahi meʻa ʻoku ʻikai lelei ʻi he ʻinitanetí fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ʻokú ke ʻofa aí.

Neongo kapau ʻoku ʻikai fakataumuʻa ʻa e meʻa ʻokú ke sio aí ke fakatupu ha mamahi, ka te ne lava ʻo ʻai ke tau ongoʻi taʻefiemālie, hohaʻa, pe naʻa mo e ʻitá! Mahalo ʻe ʻahiʻahiʻi kitautolu ke tau tali fefeka ʻaki ha ngaahi lea fakafepaki.

Neongo ia, hangē ko ia kuo lea ʻaki ʻe ʻEletā Tēvita A. Petinā ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “ʻI heʻetau hoko ko ha kau fakafofongá, … ʻokú ta maʻu ai ʻa e mālohi ke ngāue mo fili ʻa e founga te tau tali ʻaki ha tūkunga tukuhifo pe fakamamahi.”

Kimuʻa peá ke fai ha meʻá, kiʻi taimi, mihiʻi hoʻo mānavá, pea sio pē ki he lelei ʻa e niʻihi kehé Tatau ai pē kapau ʻoku ʻikai ke ke loto ki ai, ʻe lava ke kehe hoʻo talí mei he meʻa ʻoku fiemaʻu ʻe hoʻo fakakaukau fakaetangatá.

Anga Lelei Ange ʻI he Lelei ʻOkú Ke Fakakaukau ʻOku Totonu ke Ke ʻI Aí

Naʻe fakaafeʻi kitautolu ʻe Sisitā Tamara W. Runia, Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Palesitenisī Lahi ʻo e Kau Finemuí, ke tau fehuʻi kiate kitautolu kimuʻa pea tau toki feohi mo e niʻihi kehé, “‘ʻOku ʻaonga pe fakamamahi nai ʻa e meʻa ʻoku ʻamanaki ke u lea ʻakí?’”

Kapau ʻoku “fakamamahi,” hoʻo talí, mahalo ko e lelei tahá ke lea ʻaki ha meʻa kehe.

Tatau ai pē pe ʻokú ke fie taukapoʻi hoʻo tuí pe fakamahinoʻi ʻa e ngaahi moʻoní, fakakaukau ki he founga naʻe mei fakahoko ʻe he Fakamoʻuí ʻi he faʻahinga tūkunga ko iá, kae ʻikai ko hano laku atu ha ngaahi lea kakaha (vakai Sione 8:1–11).

Hangē ko Iá, te ke lava ʻo tali ʻi ha ngaahi founga nonga, faʻa fakakaukau, mo manavaʻofa. Hangē ko e tānaki ʻa Palesiteni Nalesoní:

“ʻI heʻetau hoko ko e kau ākonga ʻa Sīsū Kalaisí, kuo pau ke tau hoko ko e sīpinga ʻo e founga feohi mo e niʻihi kehé—tautautefito ki he taimi ʻoku kehekehe ai ʻetau fakakaukaú.

Kapau ʻoku maʻu ʻe ha kaungāmeʻa ʻi he mītia fakasōsialé ha ngaahi fakakaukau fakapolitikale pe fakasōsiale mālohi ʻokú ne maumauʻi ʻa e meʻa kotoa pē ʻokú ke tui ki aí, ʻe ʻikai tokoni ha lea ’ita mo kakaha te ke fakahoko.”

ʻIo, te tau lava ʻo taukaveʻi ʻa e meʻa ʻoku tau tui ki aí, ka ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke tau tafunaki ʻa e afi ʻo e fakakikihí. Ka te tau lava ʻo holoki e ngaahi tūkunga kakahá ʻaki ʻa e angaʻofá.

Loto-Fiemālie ke Mavahe

ʻI he taimi naʻe fehangahangai ai ʻa e Fakamoʻuí mo ha niʻihi fakafoʻituitui loto-tāufehiʻá, ko e taimi ʻe niʻihi naʻá Ne mavahe mei he ngaahi tūkunga ko iá pe ke Ne fai ha tali (vakai, ʻĪsaia 53:7; Mātiu 12:14–15).

Tatau ai pē pe ko e hā hono lelei hoʻo ngaahi taumuʻá, ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku lelei taha pē ke tukuange pea mavahe.

Naʻe pehē ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitaseni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá, “ʻOku ʻi ai e ngaahi taimi ʻi heʻete hoko ko e tokotaha faʻa fakaleleí te tau kātakiʻi e loto ke fai ha talí ʻaki e fakalongolongo ʻi he loto fakangeingeia.

Mahalo he ʻikai ongo mālohi ʻa e mavahé ʻi he momeniti ko iá—mahalo te ke ongoʻi hangē ʻokú ke foʻí. Ka ko e hoko ko ia ko ha tokotaha faʻa fakaleleí, ko e taha ia ʻo e ngaahi founga mālohi taha ke te hoko ai ko ha ākonga ʻa Sīsū Kalaisí. ʻOku ʻikai te ke teitei ʻilo pe ko hai ʻe ueʻi ʻe hoʻo tā sīpingá.

Te ke lava ʻo fokotuʻu ia ko ha feituʻu ʻo e fehokotakiʻanga, ako, mo e ʻofa, kae ʻoua ʻe tānaki atu ki he ʻita ʻi he ʻinitanetí, ʻi he taimi ʻokú ke feinga ai ke hoko ko ha tokotaha faʻa fakalelei ʻi he ʻinitanetí.

Pea ko hono aofangatukú, te ke lava ʻo fokotuʻu ʻa e ʻinitanetí ko ha feituʻu ke tuʻu ai ko ha ākonga ʻa Kalaisi.