“Ko e Founga Naʻe Liliu ai ʻEku Moʻuí ʻi Hono Liliu ʻEku Ngaahi Fakakaukaú,” Liahona, Fēpueli 2025.
Kakai Lalahi Kei Talavoú
Ko e Founga Naʻe Liliu ai ʻEku Moʻuí ʻi Hono Liliu ʻEku Ngaahi Fakakaukaú
ʻI he taimi naʻá ku tokanga taha ai ki hono fakaʻaongaʻi māʻoniʻoni ʻeku tauʻatāina ke filí ke u ongoʻi fiefiá, naʻe kamata ke liliu ʻeku moʻuí.
ʻI he ngaahi taʻu siʻi kuohilí, naʻá ku fakatokangaʻi ne u fihia ʻi ha tōʻonga moʻui taʻefiemālie. Naʻe siʻisiʻi ʻeku ongoʻi mahuʻingaʻia ʻiate aú, naʻá ku tokanga taha pē ki heʻeku ngaahi ongoʻi taʻepauʻiá, pea naʻá ku fakahoa maʻu pē au ki he niʻihi kehé.
Neongo pe ko e hā hono lahi ʻeku lau ʻeku folofolá mo lotú, ka naʻe ʻikai ke u lava ʻo taʻofi ʻeku ngaahi ongoʻi taʻefeʻungá. Naʻá ku tui ki he ʻOtuá, ka naʻe ʻikai ke u tui te u lava ʻo ongoʻi lelei ange.
Naʻe fāifai pē peá u fuʻu fiemaʻu ha fiemālie peá u fakakaukau ke ʻahiʻahiʻi ha meʻa naʻe ʻikai ke u faʻa fiemālie ke fai: ko e fakakaukau ʻoku fakatuʻamelié.
Naʻá ku fakatokangaʻi kapau naʻá ku fiemaʻu ke liliu ʻeku moʻuí, naʻe fiemaʻu ke liliu ʻeku ngaahi fakakaukaú.
ʻI heʻeku ʻahiʻahi ʻení, naʻe mahino kiate au naʻá ku fakaʻaongaʻi ʻi he angatonu ha totonu mātuʻaki mahuʻinga fau—naʻá ku fakaʻaongaʻi ʻeku tauʻatāina ke filí.
Moʻui ʻi he Loto-houngaʻia
ʻOku mahuʻinga ke fakamahinoʻi ʻoku ʻikai ʻuhinga ʻa e fakakaukau ʻoku fakatuʻamelié ki he moʻui ʻo fakaʻikaiʻi ʻa e ngaahi meʻa faingataʻá pe ngaahi ongo ʻoku faingataʻá. He ʻikai fakaleleiʻi ʻa e ngaahi palopalemá ʻi hono tukunoaʻí.
ʻOku fekauʻaki lahi ange ʻa e fakakaukau ʻoku fakatuʻamelié mo e meʻa ʻoku tau fili ke tokanga taha ki aí, neongo ʻa e ngaahi faingataʻa ʻoku tau fehangahangai mo iá.
Hangē ko e akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní:
“ʻOku siʻi ha kaunga e fiefia ʻoku tau maʻú, ki he tūkunga ʻetau moʻuí mo e meʻa ʻoku tukutaha ai ʻetau tokangá.
“… ʻOku haʻu e fiefiá [meia pea koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi]. Ko Ia e tupuʻanga ʻo e fiefia kotoa pē.”
Koeʻuhí naʻe meimei ke nofotaha pē ʻeku fakakaukaú ʻi heʻeku manavasiʻí mo e ongoʻi taʻepauʻiá, naʻe ʻikai ai ke u ongoʻi ha fiefia lahi ʻi heʻeku moʻuí. Naʻá ku lotu ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke toʻo ʻeku ngaahi palopalemá. Ka naʻe ngalo ia ʻiate au kuo maluʻi foki ʻe Kalaisi ʻeku malava ke fai ha ngaahi filí, ʻo fakatatau mo e palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Ko e kī ʻe taha ki hono liliu ʻeku fakakaukaú mo e ongoʻi lelei angé ko e fili ke moʻui houngaʻiá.
Naʻe kamata ke u fekumi fakamātoato ki he ngaahi meʻa lelei ʻi hoku ʻahó, kae ʻikai ke u nofo ʻo talanoa tukuhifo pē kiate au. Ko e taimi ʻe niʻihi ne u maʻu ia ʻi ha lea ʻofa mei ha kaungāako. ʻI ha ngaahi taimi kehe ne maʻu ia ʻi he lue lalo ki ʻapi ʻi ha efiafi fakaʻofoʻofa ʻi he faʻahitaʻu failaú pe ko ha maʻu meʻatokoni lelei.
Naʻe ʻikai fuoloa kuó u fakatokangaʻi naʻe fakalahi ʻeku fiefia ʻi he moʻuí ʻi heʻeku feinga moʻui ʻaki ʻa e loto-houngaʻiá. ʻAhiʻahi fakahoko ia! ʻOku liunga lahi hono olá ʻi heʻetau tokanga ki ha faʻahinga lelei pē ʻoku tau aʻusiá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 78:19).
Naʻá ku tānaki ha ngaahi momeniti lelei hangē ha ngaahi konga makakoloá, pea ʻi he fakaʻosinga ʻo e ʻaho takitaha, naʻá ku ʻohovale maʻu pē ʻi heʻeku ongoʻi monūʻia mo houngaʻiá. Naʻe ʻikai pulia ʻa e ngaahi konga faingataʻa ʻo ʻeku moʻuí, ka naʻe kamata ke mole honau nunuʻa koví.
Fili ke Tanumaki ʻa e Fiefiá
ʻOku faʻa tōtuʻa ʻetau tokanga taha ki he meʻa ʻoku ʻikai ke tau lava ʻo mapuleʻí ʻo ngalo ai ʻiate kitautolu ʻa e meʻa kotoa pē te tau lava ʻo mapuleʻí.
ʻOku fakamanatu ʻe he ʻEikí ki he Kāingalotú ʻi he Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:27–28, “ʻoku totonu ke femoʻuekina ʻa e tangatá ʻi he … fai ʻa e ngaahi meʻa lahi ko ʻenau fili tauʻatāina ʻanautolu pē, pea fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi;
“He ʻoku ʻiate kinautolu ʻa e mālohi, ʻa ia ʻoku nau hoko ai ko e niʻihi ke fili maʻanautolu” (ne tānaki atu e fakamamafaʻi).
ʻI heʻeku fili ke tokanga taha ki he ngaahi momeniti ʻo e fiefiá, kakatá, nongá, mo e ueʻi fakalaumālié, naʻá ku fakatokangaʻi te u lava ʻo fili ke fakatupu ke lahi ange ʻa e ngaahi meʻa peheé. Naʻe ʻiate au ʻa e mālohí!
ʻE lava ke hangē ʻeni ko e:
-
Kau atu mo palani ha ngaahi ʻekitivitī fakafiefia.
-
Ko hono maʻu ha tāpuaki ʻo e lakanga fakataulaʻeikí.
-
Fakaʻaongaʻi ha taimi ʻi natula.
-
Tuʻu ʻi he ngaahi potu māʻoniʻoní.
-
Fakatupulaki ha pōtoʻi ngāue pe meʻa fakamānako foʻou.
-
Lau ha tohi lelei.
-
Tokoni ki he niʻihi kehé.
-
Feohi mo e kakai ʻoku nau langaki hake koé.
-
Fakamālohisino.
-
Fanongo mo mamata ʻi he mītia leleí.
ʻOku ou ʻiloʻi ʻe lava ke hoko ʻa e ngaahi faingataʻaʻia fakatuʻasinó mo fakaeʻatamaí ko ha meʻa ke ne fakafeʻātungiaʻi ʻetau fakaʻaongaʻi ʻetau tauʻatāina ke filí. ʻI he ngaahi meʻa pehení, te tau lava ʻo hokohoko atu hono fakaʻaongaʻi angatonu ʻetau tauʻatāina ke filí ʻaki ʻetau fili ke fekumi ki ha tokoni fakafaitoʻo mo fakapalōfesinale.
ʻI he taimi ʻoku fakatahaʻi ai ʻa e tokoni fakapalōfesinalé, fakakaukaulotó, ngaahi liliu ʻi he tōʻonga moʻuí, faitoʻó pea mo e lotu fakamātoató, ako folofolá, mo e moihū ʻi he lotú mo e temipalé ʻe lava ke hoko ai ha liliu lahi ʻi he taimi ʻoku tau faingataʻaʻia aí. Te tau lava foki ʻo kiʻi māmālie hifo ʻi he taimi ʻoku tau ongoʻi lōmekina pe helaʻia aí, kole ha tokoni mei he kakai ʻoku tau falala ki aí, pea fekumi ki ha fakahinohino mo ha fakafiemālie mei he Tamai Hēvaní.
ʻOku Fakataumuʻa Kitautolu ke Tau Maʻu ʻa e Fiefiá
ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke tau maʻu ʻa e fiefiá—ko ha fiefia ʻoku maʻu ʻia Sīsū Kalaisi. Ko e ʻuhinga moʻoni ia ʻoku tau moʻui aí! ʻOku fakamanatu mai ʻe he 2 Nīfai 2:25–26 kiate kitautolu:
“Naʻe hinga ʻa ʻĀtamá koeʻuhi ke ʻi ai ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá; pea ʻoku ʻi ai ʻa e faʻahinga ʻo e tangatá koeʻuhi ke nau maʻu ʻa e fiefiá.
“… Pea ko e meʻa ʻi hono huhuʻi ʻa kinautolu mei he hingá [ʻe Sīsū Kalaisí] kuo nau hoko ai ʻo tauʻatāina ʻo taʻengata, ʻo nau ʻiloʻi ʻa e leleí mei he koví; ke fili maʻanautolu pē kae ʻikai ke toki ngāue ʻi ha faʻahinga founga” (ne tānaki atu hono fakamamafaʻí).
Kuo ʻai ʻe Sīsū Kalaisi ke tau malava ʻo fakatupulaki ʻa e fiefiá ʻo fakafou ʻi heʻetau tauʻatāina ke filí. ʻI heʻetau fakatomalá, ako mei heʻetau ngaahi fehalaākí, mo feinga ke fai ha ngaahi meʻa leleí, ʻoku tau fakakakato ai ʻa e taumuʻa ʻo hotau fakatupú. ʻOku tau fili ai ʻa e fiefiá.
ʻI hoʻo fakakaukau moʻoni ki aí, ko ha tāpuaki fakaofo ʻa hono maʻu ʻo e mālohi ko ʻení.
Naʻe pehē ʻe ʻEletā Tieta F. ʻUkitofa ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá: “ʻOku ʻikai totonu ke tali ʻetau fiefia ke tau toki aʻu ki ha tuʻunga he kahaʻú, ʻo toki ʻilo ai ta naʻe ʻosi ʻi ai maʻu pē e fiefiá—he taimí kotoa! ʻOku ʻikai fakataumuʻa ʻa e moʻuí ia ke fakahoungaʻi ʻi ha toki fakakaukau mai ki ai. Naʻe tohi ʻe he taha faʻu Sāmé, ʻKo e ʻaho ʻeni kuo ngaohi ʻe [he ʻEikí] … ʻTau fiefia pea nēkeneka aiʼ [Saame 118:24].”
Kuo liliu ʻeku moʻuí ʻi heʻeku fili ke liliu ʻeku ngaahi fakakaukaú. ʻOku ou maʻu ha loto-falala, angaʻofa, mo ha fiefia lahi ange. ʻOku ou loto-tauʻatāina ange ke ʻahiʻahiʻi ha ngaahi meʻa foʻou mo tali ha ngaahi faingamālie. Pea ʻoku sai ange ʻeku fakatokangaʻi e toʻukupu ʻo e ʻEikí ʻi heʻeku moʻuí.
ʻI he tokoni ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí, kuó u hoko ai ʻo lelei ange ʻi hono fai ha ngaahi fili ʻokú ne ʻomi kiate au ʻa e fiefia mo e nonga moʻoní.
ʻI hoʻo fekumi ki Heʻena fakahinohinó, ʻoku ou ʻilo te Na tataki foki mo koe.