Seminelí
Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ngaahi Sīpinga Fakakaukau Leleí: “ʻOku Faʻaki Hono Lotó Kiate Koe”


“Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ngaahi Sīpinga Fakakaukau Leleí: ‘ʻOku Faʻaki Hono Lotó Kiate Koe,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ngaahi Sīpinga Fakakaukau Leleí: ‘ʻOku Faʻaki Hono Lotó Kiate Koe,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Moʻui Lelei Fakatuʻasinó mo Fakaelotó: Lēsoni 183

Ko Hono Fakatupulaki ʻo e Ngaahi Sīpinga Fakakaukau Leleí

“ʻOku Faʻaki Hono Lotó Kiate Koe”

Young woman sitting looking off into the distance

ʻE lava ke uesia ʻe heʻetau ngaahi fakakaukaú ʻa e ongo ʻoku tau maʻú mo e ngaahi fili ʻoku tau fakahoko fakaʻahó. ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe ha ngaahi fakakaukau ʻe niʻihi ke tau fai ha ngaahi fili ʻoku leleí ka ʻe lava ke tākiekina kovi ʻe ha niʻihi ʻa ʻetau ngaahi ongó mo e angafaí. ʻI hono ʻafioʻi mo mahino ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻetau ngaahi fakakaukaú (Saame 139:1–2), ʻe lava ke tokoni ʻetau tokanga taha kiate Kinauá ke tau maʻu ha ngaahi sīpinga fakakaukau ʻoku leleí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau vakai ki he Fakamoʻuí ʻi heʻenau fokotuʻu ha ngaahi sīpinga fakakaukau ʻoku leleí.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau tokanga ki he ngaahi fakakaukau ʻoku nau maʻu lolotonga e ʻahó. Te nau lava foki ʻo fakakaukau ki he ongo ʻoku nau maʻu mei he ngaahi fakakaukau ko iá.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Ko e ola ʻo ʻetau ngaahi fakakaukaú

Mahalo te ke fie kamata e kalasí ʻaki hano ʻoange ha sekoni ʻe 30 ki he kau akó ke hiki ha niʻihi ʻo e ngaahi fakakaukau kuo nau maʻu ʻaneafi pe ʻaho ní.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻení ʻi he palakipoé. Te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he fakatātā ko ʻení ʻa e ola ʻo ʻetau ngaahi sīpinga fakakaukaú ʻi heʻetau ngaahi angafaí mo e fakalakalaká. Kapau he ʻikai ke tau mapuleʻi kinautolu ʻi ha founga lelei, ʻe ala iku e ngaahi sīpinga fakakaukau taʻeʻaongá ki haʻatau ongoʻi faingataʻaʻia. Mahalo te tau faʻa fakakaukau he taimi ʻe niʻihi ʻoku fakangatangata pē ʻetau malava ke fai ha ngaahi tuʻutuʻuní mo fai ha ngāué. ʻI he taimi ʻoku tau tokanga taha ai ki he ngaahi fakakaukau ko ʻení, te nau lava ʻo ʻai ke tau ongoʻi taʻe-fiemālie ʻiate kitautolu mo e niʻihi kehé. ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi sīpinga fakakaukau leleí ke tau laka ki muʻa. ʻOku nau tokoni ke tau ʻiloʻi hotau tuʻunga malava ke ngāue ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí.

Thoughts
  • Ko e hā ha faʻahinga fakakaukau ʻe ala iku ki heʻetau ongoʻi faingataʻaʻiá (ko e luó)? Ko e hā ha faʻahinga fakakaukau ʻokú ne tokoniʻi kitautolu ke tau laka atu ki muʻa (ko e halá)?

    Mahalo ʻe talaatu ʻe he kau akó ʻe lava ʻe he ngaahi fakakaukau hangē ko e, “Naʻá ke ʻai au ke u ʻita,” ʻo ʻai ke nau ongoʻi faingataʻaʻia. ʻE lava ke tokoniʻi kinautolu ʻe he fakakaukau “Te u lava ʻo toe feingá” ke nau laka ki muʻa.

  • Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi fili ʻe lava ke fai ʻe ha taha ʻo makatuʻunga ʻi ha ngaahi fakakaukau hala pe ʻikai ʻaonga?

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke fakaafeʻi ai ʻa e Laumālié ke tokoniʻi koe ke ke fakatokangaʻi ʻa e founga kuó ke mamata ai ki hono uesia ho ngaahi angafaí ʻi hoʻo ngaahi fakakaukaú. ʻI hoʻo akó, fekumi ki ha ueʻi fakalaumālie ke ke ʻiloʻi ʻa e meʻa te ke lava ʻo fai ke ikunaʻi ai ʻa e ngaahi sīpinga fakakaukau kovi ko ʻení.

Ko hono fakatefito ʻetau fakakaukaú ʻia Sīsū Kalaisí

ʻI heʻetau feinga ke mapuleʻi ha ngaahi sīpinga fakakaukau taʻeʻaonga pe ʻikai totonú, ʻe lava ke ʻaonga ke toe tukutaha ʻetau fakakaukaú ʻi he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. Ke tokoni ke vakai ʻa e kau akó ki he ngaahi founga ʻoku talaʻofa mai ʻe he ʻEikí ke tāpuakiʻi kitautolu ʻi heʻetau tokanga taha kiate Iá, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení. Te ke lava ʻo vahe ʻa e kau akó ki ha ngaahi kulupu tautau toko tolu pea tuku ke ako ʻe he tokotaha ako takitaha ha potufolofola ʻe taha pea vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau akó.

ʻĪsaia 26:3–4

Sēkope 3:1–2

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:23, 36–37

  • Ko e hā ha ngaahi tāpuaki te tau lava ʻo maʻu ʻi he taimi ʻoku tukutaha ai ʻetau tokangá (ngaahi fakakaukaú) kia Sīsū Kalaisí?

    Te ke lava ʻo hiki ʻa e tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he palakipoé: ʻI hono tukutaha ʻetau fakakaukaú ʻia Sīsū Kalaisí, te Ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e melinó mo e mālohí.

    Ke fakatupulaki e loto-falala ʻa e kau akó ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he Fakamoʻuí ke tukutaha ʻenau fakakaukaú kiate Iá, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Filling Our Minds with the Power of Jesus Christ” (2:07) ʻo fetongi ʻaki e fakamatala ʻa ʻEletā ʻEnitaseni ʻi laló.

    2:7
  • ʻOkú ke pehē ʻoku ʻomi fēfē ʻe he tukutaha ʻetau fakakaukaú ʻia Sīsū Kalaisí ha nonga mo ha mālohi kiate kitautolu?

Naʻe akoʻi mai ʻe ʻEletā Niila L. ʻEnitaseni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ʻa e founga ʻe lava ke fakatefito ai ʻetau fakakaukaú ʻia Sīsū Kalaisí.

13:25
Former Official portrait of Elder Neil L. Andersen of the Quorum of the Twelve Apostles, 2010, August.   Replaced September 2019.

ʻOku ʻikai ʻuhinga hono fakafonu hotau ʻatamaí ʻaki ʻa e mālohi ʻo Sīsū Kalaisí ko Ia pē ʻa e fakakaukau ʻoku tau maʻú. Ka ʻoku ʻuhinga ia ʻoku kātoi ʻe heʻetau ngaahi fakakaukaú ʻa ʻEne ʻofá, moʻuí mo e ngaahi akonakí, pea mo ʻEne feilaulau fakaleleí mo e Toetuʻu naūnauʻiá. ʻOku ʻikai tukunoaʻi ʻa Sīsū, he ʻoku tau fakakaukau maʻu pē kiate Ia pea ʻoku “fakalāngilangiʻi maʻu pē ia ʻe hotau [laumālié]!” ʻOku tau lotua pea fakakaukau ki he ngaahi aʻusia kuó ne ʻomi ke tau ofi ange kiate Iá. ʻOku tau talitali ki heʻetau fakakaukaú ha ngaahi ʻata fakalangi, folofola māʻoniʻoni mo ha ngaahi hiva ʻoku ueʻi fakalangi ke ne hoko ko ha fakafiemālie ki heʻetau ngaahi fakakaukau fakaʻahó ʻi he moʻui puputuʻú ni. He ʻikai ke hanga heʻetau ʻofa ki Aí ʻo taʻofi kitautolu mei he tēngihia mo e mamahi ʻi he moʻui fakamatelié ni, ka te ne fakaʻatā kitautolu ke tau ʻaʻeva ʻi he ngaahi faingataʻá ʻaki ha mālohi ʻoku ope atu ʻi he meʻa te tau malavá. (“Naʻe Pīkitai Hoku ʻAtamaí ʻi he Fakakaukau Ko ʻEni kia Sīsū Kalaisí,” Liahona, Mē 2023, 92) (taimi 3:50 ki he 5:02)

  • Ko e ngaahi fokotuʻu fē meia ʻEletā ʻEnitaseni ʻoku makehe kiate koé?

  • Kuo tokoniʻi fēfē koe pe ko ha taha ʻokú ke ʻilo ʻe he ngaahi ʻīmisí, folofolá, pe mūsika toputapú ke ke tokanga taha kia Sīsū Kalaisí?

Akoako e fakafeangai ki he ngaahi fakakaukau taʻeʻaongá

ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi sitepu ko ʻení ke tau ikunaʻi ʻa e ngaahi sīpinga fakakaukau ʻoku koví. Fakakaukau ke hiki kinautolu ʻi he palakipoé.

ʻI he taimi ʻoku tau maʻu ai ha ngaahi fakakaukau taʻeʻaongá, te tau lava ʻo:

  1. Fakatokangaʻi ʻa e ngaahi fakakaukaú ʻi heʻenau hoko maí pea mo e ngaahi ongo fakaeloto ʻoku tupu mei aí.

  2. Liliu ʻetau fakakaukaú.

  3. Laka ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi.

1. Fakatokangaʻi. ʻE lava ke tokoni ʻa e tūkunga ko ʻení ke fakatokangaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi fakakaukau taʻeʻaonga ʻe ala maʻu ʻe ha taha ʻi he lolotonga ʻo e ʻahó. Liliu ʻa e tūkungá ke tatau mo e ngaahi tūkunga ʻe ala aʻusia ʻe hoʻo kau akó.

Lolotonga e kalasi fiká, naʻe fāinga ʻa Toni ke mahino kiate ia ʻa e ngaahi fakakaukau naʻe ʻuhingamālie ki he kau ako kehé.

ʻI he foki mai ʻa Toni mei he akó, naʻe fakamanamanaʻi ʻe heʻene ongomātuʻá ke toʻo ʻene telefoní kapau he ʻikai fakamaʻa hono lokí.

ʻI he pō ko iá, naʻe ʻilo ʻe Toni ʻe ʻalu e tokolahi taha ʻo hono ngaahi kaungāmeʻá ki ha paati naʻe ʻikai fakaafeʻi ia ki ai.

  • Ko e hā ha ngaahi fakakaukau ʻe ala maʻu ʻe Toni ʻi he ʻahó kakato?

    Ko ha ngaahi founga ʻeni ʻe lava ke tali ʻaki ʻe he kau akó. Ko e ngaahi haʻí ko ha ngaahi fakaʻilonga ia ʻo e ngaahi sīpinga fakakaukau angamaheni ʻoku halá. Te ke lava ʻo ako lahi ange fekauʻaki mo kinautolu ʻi he Ko Hono Maʻu ha Mālohi ʻi he ʻEikí: Ivi Matuʻuaki Fakaelotó, “Ngaahi Sīpinga ʻo e Fakakaukau Moʻui Leleí.”

    • “ʻOku ʻikai ke u sai ʻi he fiká. ʻOku poto ange ʻa e tokotaha kotoa ʻiate au.” (Fakahingoa Halá)

    • “ʻOku ʻikai teitei talamai ʻe heʻeku ongomātuʻá ʻa e meʻa tonu ʻoku ou faí; ʻokú na talamai maʻu pē ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke u fakahoko lelei angé. ” (Kātoa pe Halaʻatā)

    • “ʻOku ʻikai ke saiʻia hoku ngaahi kaungāmeʻá ʻiate au.” (Fakavave ki he Aofangatukú)

    • “Naʻe ʻikai ha meʻa lelei ʻe hoko he ʻahó ni. Naʻe hokohoko pē ʻa e ʻikai ke siaʻa ha meʻa ia ʻe taha.” (Nofotaha ʻi he Koví; ʻIkai Fakatokangaʻi ʻa e Leleí)

  • Ko e ngaahi ongo fē ʻe ala aʻusia ʻe Toni ʻi he ngaahi fakakaukau ko ʻení?

  • Ko e hā ha ngaahi founga taʻeʻaonga ʻe ala ʻahiʻahiʻi ai ʻa Toni ke ngāue fakatatau mo e ngaahi ongo ko ʻení?

2. Liliu ʻetau fakakaukaú. Fakakaukau ke lau ʻa e ʻĪsaia 55:8–9 pea aleaʻi e founga ʻoku māʻolunga ange ai e ngaahi fakakaukau ʻa e ʻEikí ʻiate kitautolú. ʻE lava ke tokoni hono liliu ʻetau fakakaukaú ke langaki hake ʻetau ngaahi fakakaukaú ke tatau mo e fakakaukau ʻa e ʻEikí. Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻeni ki he kau akó:

Fakaʻuhingaʻí

ʻOku ʻuhinga hono liliu ʻetau ngaahi fakakaukaú ko e taimi ʻoku hoko ai ha fakakaukau taʻeʻaongá, ʻoku tau vakaiʻi ia mei ha fakakaukau ʻoku kehe. Te tau lava ʻo fai ʻeni ʻaki haʻatau fai ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení:

  • ʻOku tonu nai ʻa e fakakaukau ko ʻení?

  • ʻOku ʻaonga nai?

  • ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he fakakaukau ki he Tamai Hēvaní, Sīsū Kalaisi, mo ʻEna ngaahi akonakí ʻi he fakakaukau ko ʻení?

Te ke lava ʻo hiki e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻi heʻenau tokoni kia Toní.

Fakatātaaʻi

Fakangalingali ko Toni koe, pea ʻokú ke maʻu ʻa e fakakaukau “ʻOku ʻikai ke u sai ʻi he fiká.”

Tokoni kia Toni ke liliu ʻa e fakakaukau ko ʻení ʻaki hono tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • ʻOku tonu nai ʻa e fakakaukau ko ʻení?

  • ʻOku ʻaonga nai?

  • ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he fakakaukau ki he Tamai Hēvaní, Sīsū Kalaisi, mo ʻEna ngaahi akonakí ʻi he fakakaukau ko ʻení?

Te ke lava ʻo liliu e fakakaukau ʻa Toní ʻaki ha meʻa hange ko ʻení: “ʻOku ʻikai tokoni ʻa e fakakaukau ko ʻení (tatau ai pē kapau ʻoku tonu he taimí ni). ʻOku ou ʻilo kuo palōmesi mai ʻa e Tamai Hēvaní ke tali ʻeku ngaahi lotú. Te u lava ʻo lotua ʻEne tokoní. ʻE tokoniʻi au ʻe heʻeku faiakó, pea te u lava ʻo fai ha ngāue lahi ange.”

  • Ko e hā ha ngaahi founga kehe ʻe lava ke liliu ai ʻe Toni ʻene fakakaukaú? Ko e hā te ne lava ʻo fai ke laka atu ai ki muʻa ʻi he tui kia Kalaisí?

Ako Fakahoko

Fili ha taha ʻo e ngaahi fakakaukau ʻa Toní ke akoako fakahoko ʻa e taukei ʻo hono liliu ʻo e fakakaukaú ʻaki hono tali e ngaahi fehuʻí.

Fakatupulaki ʻa e ngaahi sīpinga fakakaukau ʻoku leleí

Fakaʻaliʻali e fakatātā ko ʻení. ʻE lava foki ke tā ʻe he kau akó ha tatau ʻi heʻenau tohinoa akó. Fakamatalaʻi ange ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he tuʻungá ʻa e ngaahi founga ʻoku tokoniʻi ai kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke tau tokanga taha kiate Iá, liliu ʻetau ngaahi sīpinga fakakaukaú, pea laka ki muʻá.

Healthy Thinking Patterns
  1. Fakatokangaʻi. Hiki ha fakakaukau ʻoku kovi pe taʻeʻaonga kuó ke maʻu pe te ke ala maʻu ʻi he kahaʻú ʻi he foʻi fuopotopoto ʻi he luó. Feinga ke ʻiloʻi ha faʻahinga ongo fakaeloto pē ʻe lava ke ʻalu fakataha mo e fakakaukaú.

  2. Liliu hoʻo fakakaukaú. ʻEke kiate koe pē ʻa e ngaahi fehuʻi ko ʻení ke tokoni atu ke liliu e fakakaukau ko iá. Te ke lava ʻo hiki ʻa e ngaahi talí ʻi he tafaʻaki ʻo e tuʻungá.

    • ʻOku tonu nai ʻa e fakakaukau ko ʻení? ʻOku ʻaonga nai?

    • ʻE tokoniʻi fēfē au ʻe he tokanga taha ki he Tamai Hēvaní, Sīsū Kalaisi, mo ʻEna ngaahi akonakí ʻi he fakakaukau ko ʻení?

  3. Laka ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi. Hiki ha fakakaukau foʻou te ne tokoniʻi koe ke ke laka ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi ʻi he foʻi fuopotopoto ʻi tuʻa he luó. Hiki ha potufolofola pe himi, kumi ha fakatātā, pe lisi ha founga ʻe taha te ke lava ai ʻo tokanga taha kia Kalaisi (ʻĪsaia 26:3–4; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36) ke mapuleʻi e fakakaukau ko iá.

Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi ha kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻa e meʻa naʻe ongo taha kiate kinautolu mei he lēsoní.

Fakamanatu ki he kau akó ʻoku fiemaʻu ha toutou ngāue ki hono faʻu ʻo e ngaahi sīpinga fakakaukau ʻoku leleí, pea ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he Fakamoʻuí. Te mou lava ʻo fakaʻosi e kalasí ʻaki hano lau ʻa e ʻĪsaia 26:3–4 ke fakamanatu kiate kinautolu ʻa e ngaahi tāpuaki ʻe ʻomi ʻe Sīsū Kalaisi ki heʻenau moʻuí ʻi heʻenau feinga ke tukutaha ʻenau fakakaukaú kiate Iá.