O Fale e Lima o Iosefa ma Ema Samita i Ohaio
Aoao atili e uiga i nofoaga sa nonofo ai Iosefa ma Ema Samita a o iai i matuisisifo o Ohaio.
O le aso muamua lava sa taunuu ai Iosefa ma Ema Samita i Katelani, sa maua ai e Iosefa se faaaliga lea sa faatonu ai e le Alii le Ekalesia e saunia se fale mo ia ma lona aiga ina ia mafai ona nonofo ma faaauau ai ona galue i le faaliliuga musuia o le Tusi Paia (tagai Mataupu Faavae ma Feagaiga 41:7 ).
E ui i lea, sa faaaluina e Iosefa ma Ema Samita ni tausaga se tele e faalagolago ai i le agaalofa ma le agalelei o tagata o le Ekalesia e saunia ai se nofoaga mo i la’ua e nonofo ai.
O nofoaga nei e lima sa nonofo ai Iosefa ma Ema Samita i le fitu tausaga sa avea ai matuisasa’e o Ohaio ma laumua o le Ekalesia.
E ui i lea, sa faaaluina e Iosefa ma Ema Samita ni tausaga se tele e faalagolago ai i le agaalofa ma le agalelei o tagata o le Ekalesia e saunia ai se nofoaga mo i la’ua e nonofo ai.
O nofoaga nei e lima sa nonofo ai Iosefa ma Ema Samita i le fitu tausaga sa avea ai matuisasa’e o Ohaio ma laumua o le Ekalesia.
Fale o Newel ma Elizabeth Ann Whitney
Ina ua taunuu Iosefa ma Ema Samita i le
Talu mai Oketopa i le tausaga ua mavae, ina ua taunuu uluai faifeautalai i Ohaio, sa faatautaia ai e le au Whitney le tele o fonotaga i se potu o lo la fale. I le aluga o le fa vaiaso lea sa nonofo ai Iosefa ma Ema i le Fale o Whitney, sa faaauau ai ona avea lea fale ma taulaiga o gaoioiga mo le Ekalesia.
E toatele le Au Paia sa omai i le fale o Whitney e auai i fonotaga ma feiloai ma le Perofeta. A o nofo ai iina na maua ai e Iosefa ni nai faaaliga lea ua tusifaamaumauina nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga.2
Faatasi ai ma faaaliga aupito sili ona taua o le
Faatoaga a Isaako ma Lusi Morley
O le taimi a o nonofo Iosefa ma Ema i le Fale o Whitney sa fuafua lava e le tumau ai. O le aso na taunuu ai Iosefa ma Ema ma maua ai e Iosefa le faaaliga e tatau ona fausia se fale mo i la’ua, sa malie ai Isaako Morley, o se faifaatoaga mauoloa i le lotoifale, ia fausia se fale i lana faatoaga latalata ane.
Sa vaavaaia e Morley le fausiaina o le fale itiiti mo Iosefa ma Ema, lea sa faamae’aina i le na o le fa vaiaso. Sa siitia atu Iosefa ma Ema i lo la fale i le Faatoaga a Morley i le amataga o Mati 1831.
Sa naunau ia Isaako ma lona faletua o Lusi e fesoasoani e atinae le Ekalesia toefuataiina talu mai le la papatisoga ia Novema 1830. A o papatisoina tagata liliu mai i Ohaio ma taunuu mai le Au Paia mai Niu Ioka, sa maua e le toatele ni fale le tumau i le Faatoaga a Morley.
A o nonofo ai Iosefa ma Ema i l le faatoaga, sa faaauau e Iosefa ona faia fonotaga ma le Au Paia ma maua ni faaaliga. Ua faaalia i faamaumauga sa faamalau atu e Iosefa se aofaiga tele o faaaliga, e aofia ai le tele pe tusa e 13 ia ua aofia nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga.4
O faaaliga i lea vaitaimi sa tuuina atu ai se malamalamaaga taua o Iosefa ma le Au Paia e uiga i le
I le gasologa o fonotaga ma konafesi sa faia i le Faatoaga a Morley,
Sa o se taimi luitauina foi lea mo Iosefa ma Ema. I le aso 30 o Aperila, 1831, na fanauina ai e Ema se masaga lea sa na o ni nai itula sa feola ai. O le lona lua ma le tolu ai lea o fanau ua maliliu a Iosefa ma Ema i lalo ifo o le tolu tausaga.
O le aso lava lea, na maliu ai Iulia Murdock, o se tasi o le Au Paia o Aso e Gata Ai sa nofo ai i le Faatoaga a Morley, a o ia fanauina se masaga. O mafatiaga o Iosefa ma Ema i le maliliu ai o le la fanau masaga sa tuuitiitia ina ua talosaga atu le toalua o Iulia o Ioane, ia Iosefa ma Ema e vaetama lana masaga, o Iosefa ma Iulia.
Ina ua mavae le ono masina o nonofo ai i le Faatoaga a Morley, sa toe siitia foi Iosefa ma Ema. Ia Setema 1831, sa siitia atu ai i Hairama, Ohaio, i le fale o Ioane ma Elsa Ioanesone. I faaaliga e lua sa maua ia Aokuso ma Setema 1831, sa faatonuina ai Isaako Morley e faatau ese lana faatoaga (tagai
Fale o Ioane ma Elsa Ioanesone
O le iloaina e le o toe mamao ae leai se fale mo Iosefa ma Ema, sa valaaulia ai i la’ua e Ioane Ioanesone, o se tagata liliu mai mauoa, e siitia atu i lona fale i Hairama, Ohaio, e 44 maila (71 km) i saute o Katelani. Ia Setema 1831, a o lei faatauina atu le Faatoaga a le au Morley, sa siitia atu ai Iosefa ma Ema Samita faatasi ma le la masaga e tai fa masina i le fale o Ioane ma Elsa Ioanesone.
O le au Ioanesone, lea sa siitia atu i Ohaio i le 1818, sa umia se faatoaga manuia ma se pisinisi susu ma o ni isi o tagata aupito sili ona tamaoaiga i le Itumalo o Portage. I le fale o le au Ioanesone, sa faafeiloaia ai e Iosefa se solo o tagata asiasi e le mavae, o le toatele o i latou ina ia fafagaina ma i ai se fale e nonofo ai mo le po.
E le gata ina tuuina atu e le au Ioanesone se potumoe i le foloa autu lea sa nonofo ai Iosefa, Ema, ma le la fanau, ae sa la’ua tuu atu foi ia Iosefa se potu tele i le fogafale lona lua lea sa avea ma ona ofisa. I le potu a luga lea, sa faia ai ni fonotaga a Iosefa ma tagata o le Ekalesia ma taitai, sa faaauau ona galue i le tusitusia o faaliliuga musuia o le Tusi Paia, ma tuuina atu faaaliga paia, e aofia ai le 16 lea ua maua nei i le Mataupu Faavae ma Feagaiga.6
I le gasologa o se konafesi a toeaiina sa faia ii i le amataga o Novema 1831, sa faia ai se faaiuga e lomia le tuufaatasiga o faaaliga a Iosefa Samita.7 Mulimuli ane, i le aso 16 o Fepuari, 1832, a o galulue Iosefa ma Sini Rikitone i le faaliliuga o le Feagaiga Fou, sa tatalaina se faaaliga vaaia ia i la’ua lea sa o la vaai ai i a Iesu Keriso ma sa aoaoina atili ai e uiga i le toetutu o e ua oti .
E lei leva ona mae’a lea faaaliga vaaia, ae osofaia e fili o le Ekalesia le fale o le au Ioanesone, toso ese mai Iosefa mai lona moega, ma toso atu o ia i se fanua taalaelae lata ane. Sa sasae eseina ona ofu mai lona tino, ma sa valitaina o ia ma faafulumoa. I le mavae o se po umi o tau aveese ma le tiga le ta mai lona tino, sa lauga atu Iosefa i se lauga o le Aso Sa i se aofia na potopoto o le Au Paia, lea sa auai ai ma tagata faatupu faalavelave.
O le mea e faanoanoa ai, o le atalii pepe o le au Samita, o Iosefa—se tasi o le masaga na vaetamaina—na maliu mulimuli ane ona o le taia i le malulu. Mo masina e tele na sosoo ai, na faaauau ai faamata’uga ma gaoioiga a tagata faatupu faalavelave e taamilo solo ia Iosefa Samita i Hairama ma nuu lata ane.
E lei leva ona mae’a lea faaaliga vaaia, ae osofaia e fili o le Ekalesia le fale o le au Ioanesone, toso ese mai Iosefa mai lona moega, ma toso atu o ia i se fanua taalaelae lata ane. Sa sasae eseina ona ofu mai lona tino, ma sa valitaina o ia ma faafulumoa. I le mavae o se po umi o tau aveese ma le tiga le ta mai lona tino, sa lauga atu Iosefa i se lauga o le Aso Sa i se aofia na potopoto o le Au Paia, lea sa auai ai ma tagata faatupu faalavelave.
O le mea e faanoanoa ai, o le atalii pepe o le au Samita, o Iosefa—se tasi o le masaga na vaetamaina—na maliu mulimuli ane ona o le taia i le malulu. Mo masina e tele na sosoo ai, na faaauau ai faamata’uga ma gaoioiga a tagata faatupu faalavelave e taamilo solo ia Iosefa Samita i Hairama ma nuu lata ane.
Faleoloa o N. K. Whitney & Co.
A o faatupula’ia finauga i Hairama, sa toe faafouina ai e Newell K. Whitney ni nai potu i totonu o lona faleoloa i Katelani e saunia ai se nofoaga fou e nonofo ai Iosefa ma Ema. Ia Setema 1832, na siitia atu ai Iosefa, Ema, ma le la afafine o Iulia, i potu i le fogafale i luga a’e o le faleoloa.
Mo le toeitiiti lua tausaga, sa nonofo ai Iosefa ma Ema i le Faleoloa o Whitney, lea sa le gata ina avea o se fale mo le la aiga talavou ma tuputupua’e ae na avea foi ma taulaiga o gaoioiga a le Ekalesia. A o nonofo ai iina, sa faaauau pea ona maua e Iosefa Samita faaaliga, e aofia ai le 16 lea ua aofia i le Mataupu Faavae ma Feagaiga.8 I le aso 6 o Novema, 1832, sa fanau ai Iosefa Samita III i le faleoloa o N. K. Whitney & Co. Faleoloa.
Sa fausia e Iosefa Samita se ofisa i le fale, lea sa ia faaauau ai ona galue i le faaliliuga musuia o le Tusi Paia ma feiloai atu i taitai o le Ekalesia. Mo le 18 masina lea sa nonofo ai Iosefa ma Ema i le Faleoloa o Whitney, sa avea ai ma laumua o le Ekalesia ma le faatulagaina o le tele o mea taua na tutupu i Katelani.
Faatasi ai ma le tele o isi mea, o faaaliga na maua iinei sa tuuina mai ai
I le aso 8 o Mati, 1833, i le mavae ai o le tele o masina o feutagaina ma faaaliga, sa
I se potu i le pito i tua o le faleoloa, sa amata ai ona faia e Iosefa Samita ni vasega mo le Aoga a Perofeta, o se polokalama faaleaoaoga mo taitai o le Ekalesia ma faifeautalai e saunia ai i latou mo le auaunaga. O le faatulagaga lenei sa uluai faaalia mai ai le
Maota o Iosefa ma Ema Samita
I le taufaaiuiuga o le 1833, na faamae’aina ai le fale mo Iosefa ma Ema ma le la fanau. Sa tu lenei tamai fale i le itu i saute o le faleoloa o Whitney, i luga o le mapuepue i autafa ane o le mea sa
I le fale lenei, sa faatautaia ai e Ema se pisinisi susu, faafaigaluega ni tamaitai faigaluega, ma amata ona faagaoioia se aiga. O i foi, faatasi ai ma le fesoasoani a Viliamu W. Phelps, sa tuufaatasia ai e Ema le uluai tusipese a le Ekalesia. Sa fanau le isi tamaitiiti, o Feterika Granger Viliamu Samita, ia Iuni 1846, ma i le silia ma le tolu tausaga sa mafai ai ona faamautu le au Samita i lea fale. A o nofo ai iinei, sa maua ai e Iosefa Samita se vaega po o faaaliga uma e 5.11
I le taimi na nonofo ai Iosefa ma Ema i lo la fale, sa faaauau foi ona tuputupua’e le Ekalesia. I le tali atu ai i le manaoga tau le taitaiga, sa faaali mai ai e le Alii tofi fou o le perisitua, suiga i le faatulagaga tau pulega, ma isi upumoni e faavavau i tagata o le Ekalesia. I le aso 17 o Fepuari, 1834, sa
I isi fonotaga sa faia i lea taimi—ma atonu i le fale—o faaaliga a Iosefa Samita na
Sa nonofo ai lava le au Samita i le fale lenei seia oo i le amataga o le 1838, lea na uunaia ai i latou e o ese ona o fevaevaea’iga i le Ekalesia ma le faateteleina o gaoioiga faatupu faalavelave. I le aso 12 o Ianuari, 1838, na tuua ai e Iosefa Samita ma Sini Rikitone ia Katelani e ui atu i nuu na nofoia e le Au Paia o Aso e Gata Ai i Matusisifo o Misuri. Sa lei leva ae mulimuli atu Ema, lea sa maitaga i le isi tamaitiiti.12
O Faamatalaga
O Faamatalaga
1. Elizabeth Ann Whitney, “A Leaf from an Autobiography ,” Woman’s Exponent, 1 Sete., 1878, 51.
2. E mafai ona faapea o le tele pe tusa ma le fa faaaliga sa faamalauina atu atoa pe i ni vaega i le fale o Whitney. Ona e masani lava ona faigata ona filimaoti le nofoaga tonu sa maua ai e Iosefa Samita le tele o faaaliga, ae o le Fale o Whitney o le nofoaga aupito sa’o lea mo le mauaina o vaega 41, 43, ma le 44 o le Mataupu Faavae ma Feagaiga. E foliga mai foi o le vaega atoa po o ni vaega o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42 sa mauaina i le Fale o Whitney; peitai, o le talafaasolopito ma tulaga o lenei faaaliga ua faigata ai ona mautinoa (mo faamatalaga auiliili i le mauaina o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42, tagai “Faatomuaga Faasolopito” mo le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42 i le Joseph Smith’s Revelations).
3. Mo nisi faamatalaga auiliili i le valaauga ma le auaunaga a Newell K. Whitney o se epikopo, tagai i le “Newell K. Whitney: O se Alii o le Faatuatua ma Auaunaga,” Museum Treasures, history.churchofjesuschrist.org; Mathew C. Godfrey, “Newell K. Whitney and the United Firm ,” i le Revelation in Context (2016).
4. E aofia ai ia Mataupu Faavae ma Feagaiga 45–50, 52–56, and 63–64.
5. Mathew McBride “Ezra Booth ma Isaac Morley ,” i le Revelations in Context.
6. Mataupu Faavae ma Feagaiga 1, 64–65, 67–71, 73, 76–81, 99 ma le 133.
7. Minute, 1-2 Novema 1831, josephsmithpapers.org
8. Mataupu Faavae ma Feagaiga 84– 98, 101.
9. Minute, 18 Mati 1833, josephsmithpapers.org
10. E le o aumai e faamaumauga ia aso patino mo le fausiaina o lenei fale pe faailoa le taimi na siitia atu ai Iosefa ma Ema i le fale lea. Peitai, i le aso 2 o Aukuso, 1833, sa tuuina ai le igoa o Iosefa i le faafanua o meatotino a le Ekalesia i le nofoaga lea na fausia ai le fale. I le faafouga aupito lata mai o le fale, o suesuega o laupapa na fausia ai le fale sa faamaonia ai o laupapa sa faaaoga i le fausaga sa tipiina i le taufaaiuiuga o le 1833.
11. Mataupu Faavae ma Feagaiga 102-104, 106, ma le 134 ma vaega o le 107.
12. E tusa ai ma le api o faamatalaga a Iosefa Samita, sa taunuu ia Ema ma lana fanau i Sisifo Mamao, Misuri, i le aso 29 o Mati, 1838 (Iosefa Samita, Journal, Mati–Setema 1838, 23, josephsmithpapers.org).
2. E mafai ona faapea o le tele pe tusa ma le fa faaaliga sa faamalauina atu atoa pe i ni vaega i le fale o Whitney. Ona e masani lava ona faigata ona filimaoti le nofoaga tonu sa maua ai e Iosefa Samita le tele o faaaliga, ae o le Fale o Whitney o le nofoaga aupito sa’o lea mo le mauaina o vaega 41, 43, ma le 44 o le Mataupu Faavae ma Feagaiga. E foliga mai foi o le vaega atoa po o ni vaega o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42 sa mauaina i le Fale o Whitney; peitai, o le talafaasolopito ma tulaga o lenei faaaliga ua faigata ai ona mautinoa (mo faamatalaga auiliili i le mauaina o le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42, tagai “Faatomuaga Faasolopito” mo le Mataupu Faavae ma Feagaiga 42 i le Joseph Smith’s Revelations).
3. Mo nisi faamatalaga auiliili i le valaauga ma le auaunaga a Newell K. Whitney o se epikopo, tagai i le “Newell K. Whitney: O se Alii o le Faatuatua ma Auaunaga,” Museum Treasures, history.churchofjesuschrist.org; Mathew C. Godfrey, “
4. E aofia ai ia Mataupu Faavae ma Feagaiga 45–50, 52–56, and 63–64.
5. Mathew McBride “
6. Mataupu Faavae ma Feagaiga 1, 64–65, 67–71, 73, 76–81, 99 ma le 133.
7. Minute, 1-2 Novema 1831, josephsmithpapers.org
8. Mataupu Faavae ma Feagaiga 84– 98, 101.
9. Minute, 18 Mati 1833, josephsmithpapers.org
10. E le o aumai e faamaumauga ia aso patino mo le fausiaina o lenei fale pe faailoa le taimi na siitia atu ai Iosefa ma Ema i le fale lea. Peitai, i le aso 2 o Aukuso, 1833, sa tuuina ai le igoa o Iosefa i le faafanua o meatotino a le Ekalesia i le nofoaga lea na fausia ai le fale. I le faafouga aupito lata mai o le fale, o suesuega o laupapa na fausia ai le fale sa faamaonia ai o laupapa sa faaaoga i le fausaga sa tipiina i le taufaaiuiuga o le 1833.
11. Mataupu Faavae ma Feagaiga 102-104, 106, ma le 134 ma vaega o le 107.
12. E tusa ai ma le api o faamatalaga a Iosefa Samita, sa taunuu ia Ema ma lana fanau i Sisifo Mamao, Misuri, i le aso 29 o Mati, 1838 (Iosefa Samita, Journal, Mati–Setema 1838, 23, josephsmithpapers.org).