Iosefa ma Ema Samita i Navu

The Smith family homestead, Nauvoo, Illinois, USA, was the home of Joseph and Emma Smith when they first gathered to the village of Commerce, Illinois (later renamed Nauvoo). Photo taken May 2022.
O Navu ua faatusa i le faatumutumuga o le galuega faaperofeta a Iosefa Samita i le lalolagi. I le na o le lima tausaga, na aoao atu ai e Iosefa upumoni loloto e uiga i le natura o le Atua, le taunuuga o le Ekalesia, ma le folafolaga o aiga e faavavau. Sa ia faalauiloaina sauniga o le malumalu ma faatulagaina galuega o le malumalu e fai ma sui o tuaa ua maliliu. Sa ia faaaogaina ki o le perisitua i le faatuina o le Aualofa a Tamaitai o Navu. Ma sa ia faamautinoaina o le a faaauau pea ki o le taitaiga i perofeta ma aposetolo e tusa lava pe a mavae lona maliu. I le aluga o tausaga na la faatasi ai i Navu, o lona toalua, o Ema, sa auauna o se soa a Iosefa i le taitaiina ma le aoaoina o isi, e aofia ai ma le la fanau i le fale.
Talu mai le vaitau o le 1840, ua faasaoina e le aiga o Samita, ma mulimuli ane o le Nuu o Keriso, le manatuaina o Iosefa ma Ema Samita e ala i le toe fausiaina o le faleoloa piliki mumu o Iosefa ma tausia le fale o le aiga, le Maota Tele, le Maota i Navu, ma le fanuatanu a le aiga. O lo latou tausimea faaeteete ma le tuuto i le tele o tausaga o se vaega lea o le talatuu o nei nofoaga paia.

Sa siitia atu Iosefa ma Ema Samita ma le la fanau laiti e toafa i se tamai fale e fogafalelua i se pioga o le Misisipi ia Me 1839. O lo latou taunuu atu na faailogaina ai le faaiuga o se vaitau o fesouaiga mo lo latou aiga. Sa sosola ese Ema ma le fanau mai lo latou fale i Sisifo Mamao, Misuri, i le amataga o lena taumalulu. Ona oo lea ia Aperila, na sosola ese ai Iosefa ma ona uso a pagota mai Liperate, Misuri, mai a latou leoleo ma sopoia le vaitafe i Ilinoi. Ina ua mavae ni vaiaso o nonofo o ni tagata sulufai e leai so latou lava fale, atonu sa tulimatai atu le aiga i lenei siitiaga. I le lima tausaga na sosoo ai, na oo ai le aiga i ma’i, maliliu o e pele, faiga faaletulafono, ma tauiviga tautupe. Ae, faatasi ai ma le faatuatua ia Iesu Keriso ma le fesoasoani mai isi Au Paia o Aso e Gata Ai, na olioli ai le perofeta ma lona aiga i se fuataga o le filemu ma le manuia. Sa latou faaopoopo atu i lo latou fale laupapa ma fausia se faleoloa ma se faletalimalo e lata ane. O nei fale na avea ma nofoaga o faaaliga ma faatonuga.
Ia Ianuari 1841, na poloaiina ai e le Alii le Au Paia o Aso e Gata Ai i Navu e fausia se maota o le Alii—o le Malumalu i Navu. Sa ia poloaiina foi i latou e fausia “se fale e nonofo ai,” lea e o mai ai tagata ese ma maua ai le “soifua maloloina ma le saogalemu” ma se avanoa e “mafaufau ai i le afioga a le Alii, ma le maatulimanu ua Ou tofia mo Siona.” O lena fale mautotogi sa faaigoaina o le Maota i Navu, ma e pei o le malumalu, sa tatau foi ona i ai le suafa o le Alii i luga. O se taumafaiga tele, ma i le faaiuga, sa le mafai e le Au Paia o Aso e Gata Ai ona faamaeaina le galuega faatino a o lei tuua e le toatele o i latou Ilinoi. E amata mai i le vaitau o le 1860, na toe faaaoga ai e Lewis Bidamon maa ma piliki mai le Maota i Navu e tuuina atu ai se vaega o le faataunuuga o afioga a le Alii e ala i le tatalaina o le Maota i Riverside ma fale o manu a Bidamon.

I ni nai masina talu ona uma ona faataatia le maatulimanu o le Maota i Navu, na tatalaina ai e Iosefa Samita se faleoloa tele, e lua-fogafale na faia i piliki mumu. I le fogafale i luga o le faleoloa sa i ai le ofisa tuma’oti o Iosefa Samita ma se potu tele e faapotopoto ai. I lena ofisa i le fogafale i luga, sa tusia ai e Iosefa se tala fou e tali atu ai ia John Wentworth, o se faatonu o le nusipepa a Chicago. O lena tusiga e aofia ai Mataupu Faavae e 13 o le Faatuatua ma se faamatalaga mamana o le taunuuga o le Ekalesia ua taua nei o Le Tulaga Faatonuina o le Upumoni.
I le aso 17 o Mati, 1842, na faatasi atu ai Iosefa Samita ma lona faletua o Ema, ma se vaega pe tusa ma le 20 isi alii ma tamaitai i le potu i luga a’e o lona faleoloa. O lenei fonotaga na faatulagaina ai le Aualofa a Tamaitai o Navu , ma avea ai Ema Samita ma peresitene. Na saunia e le faleoloa se nofoaga mo nisi fonotaga a le Aualofa i le lua tausaga na sosoo ai.

A o latou faatalitali mo le faamaeaina o le Maota i Navu, sa filifili Iosefa Samita e fausia se faletalimalo laitiiti atu i le isi itu o le auala. I le tele o laau na oo mai i lalo o le vaitafe, na vave ai lava ona faaauau le galuega. Na siitia atu le aiga o Samita i le fale fou ia Aokuso 1843. I ni nai vaiaso mulimuli ane, na tatalaina ai le Faletalimalo o le Maota Tele mo pisinisi.

O tausaga o le 1842 ma le 1843 sa o se taimi o le aoaoina atili e uiga i le sauniga o faaeega paia ma faamauga ua faatinoina nei i malumalu i le salafa o le lalolagi. Sa faamauina faatasi Iosefa ma Ema Samita i le potu pito i luga o le faleoloa ia Me 1843. E oo atu ia Setema, ua maua foi e Ema le faaeega paia. Sa ia aoaoina isi tamaitai i le auala e faatautaia ai lena sauniga i le taimi lava na maea ai le Malumalu o Navu . A o faapotopoto taitai o le Ekalesia i le Maota Tele, sa avea le fale ma se nofoaga o faatonuga ma musumusuga i le agaga tatalo.

Faatasi ai ma le maliu o Iosefa Samita ma lona uso o Ailama i Karefasi, sa faia ai e le Maota Tele se isi matafaioi. O iinā na taooto ai tino maliu o le au uso e to’alua mo faaaloaloga, ma pe tusa ma le 10,000 na ō mai e asi a o le’i falelauasia. O le taimi nei o loo taooto ai toega o Ema, Iosefa, ma isi tagata o le aiga i le Fanuatanu o le Aiga o Samita.