2025
Te u Lava Fēfē Nai ke Maʻu mo Fakatokangaʻi ʻa e Fakahā Fakafoʻituituí?
Māʻasi 2025


Fakakomipiuta Pē: Kakai Lalahi Kei Talavoú

Te u Lava Fēfē Nai ke Maʻu mo Fakatokangaʻi ʻa e Fakahā Fakafoʻituituí?

ʻOku ʻatā ʻa e fakahā fakafoʻituituí ki ha taha pē ʻokú ne fie ngāueʻi iá.

ko ha fakatātā ʻo ha kakai fofonga malimali ʻoku nau toʻo ha ngaahi foʻi ʻuhila

“ʻOku finangalo ʻapē ʻa e ʻOtuá ke folofola mai kiate au?”

Ko ha fehuʻi ʻeni naʻá ku faʻa maʻu fekauʻaki mo e fakahā fakafoʻituituí. ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tau fai ʻa e ngaahi fili ʻo e moʻuí ʻo fou ʻi he fakahaá, ka ʻe kei fehuʻia pē ʻe ha tokolahi ʻo kitautolu ʻa e founga ʻo ʻene ngāué.

Fakafetaʻi, ʻo hangē ko hono fakamoʻoniʻi ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní: “ʻOku [finangalo moʻoni nai ʻa e ʻOtuá] ke folofola atu kiate koe? ʻIo!”

ʻOku vēkeveke ʻa e Tamai Hēvaní ke fefolofolai mo e kotoa ʻo ʻEne fānaú! Mahalo naʻa kehe hoʻo aʻusiá mei haʻakú, ka ko ha ngaahi moʻoni mo ha ngaahi fakakaukau ʻeni ke ke fakakaukau ki ai ʻe lava ʻo tokoni ke fakatupulaki ʻetau malava ke maʻu ha fakahā fakafoʻituitui mei he Tamai Hēvaní.

ʻE Founga Fēfē Haʻaku Lava ke Fakaafeʻi ʻa e Fakahaá?

ʻOku lahi ʻa e ngaahi founga ke fakaafeʻi ai ʻa e fakahaá. Ko e taha, te tau lava ʻo “fekumi, fakalaulauloto, pea mo lotu.” Kiate au, kuo kau heni ʻa e fekumi ʻi he ngaahi folofolá mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe ʻo e ongoongoleleí pe talanoa mo ha ngaahi kaungāmeʻa mo e kau fai-fakahinohino angatonú. Ko hono moʻoní, kuo ʻosi akoʻi ʻe Palesiteni Nalesoni, “ʻoku [makatuʻunga] ʻa e ueʻi fakalaumālie leleí ʻi he fakamatala leleí.”

Ko e fakalaulaulotó ʻoku mahuʻinga tatau pē ia mo e fekumi ʻi he folofolá mo e lotú. ʻOku ʻikai ke u haohaoa ʻi he tuku ha taimi ke fakalaulauloto ai ki he meʻa ʻoku ou akó, ka ʻoku meimei ko e taimi ʻoku ou faʻa taʻofi ai ʻa e ngaahi meʻa fakahohaʻá kae tafoki ki he ʻEikí, ʻoku ou ongoʻi ai hono fakahinohinoʻi au ʻe he Laumālié.

Naʻe fakaafeʻi kitautolu ʻe Palesiteni Nalesoni ke tau “lotu ʻi he huafa ʻo Sīsū Kalaisí fekauʻaki mo hoʻo ngaahi hohaʻá, manavasiʻí, mo ho ngaahi vaivaí—ʻio, ʻa e ngaahi fakaʻānaua ʻo ho lotó. Peá ke fakafanongo leva! Tohi e ngaahi fakakaukau ʻoku haʻu ki ho ʻatamaí. Hiki e ngaahi meʻa ʻokú ke ongoʻí pea fakahoko ʻa e meʻa naʻe ueʻi koe ke ke faí.”

Kuo fakamamafaʻi foki ʻe he kau taki ʻo e Siasí hono mahuʻinga ʻo e haohaoá, taimi ʻoku tukupā ki he ngāue fakatemipalé mo e hisitōlia fakafāmilí, ngāue tokoni ki he niʻihi kehé, mo e loto-fiemālie ke talangofuá. ʻE lava ke fakatupulaki ʻe he ngaahi meʻá ni hoʻo ongoʻingofua ʻa e Laumālié mo tokoni ke ke maʻu ha fakahinohino mei he ʻOtuá.

Te u Lava Fēfē ke Fakatokangaʻi ʻa e Fakahaá?

Mahalo te tau ongoʻi loto-foʻi koeʻuhí ʻoku ʻikai ke tau mamata ki ha ngaahi meʻa-hā-mai, fanongo ki ha ngaahi leʻo, pe maʻu ha ngaahi aʻusia hangē ko ia ʻoku ʻi he folofolá pea naʻa mo e kakai ʻoku tau feohí. Ka ke manatuʻi, “he ʻikai ke aʻusia ʻe ha kakai kehekehe ʻe ua ʻa e maama mo e moʻoni ʻa e ʻOtuá ʻi ha founga tatau tofu pē.”

ʻOku maʻu ʻa e talí ʻi he taimi ʻe niʻihi ʻi ha ongoʻi nonga ʻi heʻeku fai ha fili ʻoku fenāpasi mo e finangalo ʻo e ʻOtuá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava19:23). ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku ongoʻi ai ʻe hoku ʻatamaí ʻoku fakamāmaʻi ʻi haʻaku ako ha faʻahinga meʻa foʻou mei he folofolá (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 11:13). ʻOku haʻu ki heʻeku fakakaukaú ʻi he taimi ʻe niʻihi ha foʻi fakakaukau ki ha founga ke tokoniʻi ai ha taha (vakai, Molonai 7:13). Pea ʻi he ngaahi momeniti lōngonoá, ʻoku ou fanongo ki ha kihiʻi leʻo vaivai ʻokú ne fakamanatu mai ha ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí (vakai, Hilamani 5:30).

ʻE lava ʻa e ngaahi fakakaukau mo e ngaahi ongo kotoa ko ʻení—mo ha ngaahi meʻa lahi ange—ʻo hoko ko ha ngaahi founga ʻoku folofola mai ai ʻa e Laumālié kiate kitautolú. Kole ki he Tamai Hēvaní ha tokoni ʻi he fakatokangaʻi Hono leʻó, pea te Ne tokoni atu ke ke ongoʻi Ia.

Ko e Hā ʻOku ʻIkai Maʻu ai ʻa e Ngaahi Talí?

ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku ou fakahoko ai ʻa e meʻa kotoa ʻoku ou lava ʻo fakakaukauʻí ka ʻoku ʻikai pē ke u ongoʻi ʻoku ou maʻu ha tali. ʻOkú ke faʻa maʻu nai ha aʻusia tatau? ʻOua te ke loto-foʻí! Kuo teʻeki siʻaki kitautolu ʻe he ʻOtuá. ʻOku ʻi ai ha ngaahi ʻuhinga ʻe ʻikai ke tau ala maʻu ai ha fakahā ʻi he taimi pē ʻoku tau kole ai iá.

Mahalo kuo ʻosi tali atu ʻe he ʻOtuá koe, ka ʻoku faingataʻa ke ke fakatokangaʻi. ʻE lava ke fakahoko atu ʻe he Laumālié ha ngaahi pōpoaki ʻi ha ngaahi founga kehekehe, pea kapau ʻokú ke ʻamanaki ke tali mai ʻi ha faʻahinga founga pē ʻe taha, mahalo he ʻikai ke ke fakatokangaʻi ia.

Mahalo ʻoku ʻikai ke ke maʻu ha tali mahinó koeʻuhí he ʻoku falala atu ʻa e ʻOtuá mo Ne finangalo ke ke fakaʻaongaʻi hoʻo tauʻatāina ke filí ke fai ha fili fakapotopoto (vakai, ʻEta 2:23–25). ʻOku hanga ʻe he ngāue ʻi he tuí ʻo fakaʻatā ke fakapapauʻi atu ʻe he ʻOtuá pe ʻokú ke ʻi he hala totonú pe ʻikai.

ʻE lava ʻe he ngaahi faingataʻaʻia fakaʻatamaí mo e ngaahi palopalema kehe ʻoku ʻikai ko hatau foʻuí, ʻo fakafaingataʻaʻiaʻi ke ʻoua te tau ongoʻi pe fanongo ki he Laumālié.

Mahalo na ʻoku ʻi ai ha faʻahinga meʻa ʻoku fiemaʻu ke ke fakatomala mei ai.

Pe mahalo ʻokú ke fiemaʻu ha taimi mo ha teuteu lahi ange kimuʻa peá ke toki mateuteu ke tali e folofola ʻa e ʻOtuá (vakai, 3 Nīfai 17:2–3).

ʻOku lahi ha ngaahi ʻuhinga he ʻikai ke tau maʻu ai e talí ʻi he taimi pē ʻoku tau fiemaʻu aí, kae manatuʻi, ʻoku ʻofa ʻa e ʻOtuá ʻiate koe! Te Ne fetuʻutaki atu ʻi he taimi mo e founga totonú kapau te ke tangi maʻu pē kiate Ia (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 88:63).

ʻI heʻetau fakaafeʻi maʻu pē ʻa e Laumālié ki heʻetau moʻuí, te tau fakatokangaʻi ta ʻoku finangalo ʻa e ʻOtuá ke fefolofolai mo kitautolu! ʻOkú Ne mateuteu ke tali ʻetau ngaahi fehuʻí.