2025
Ngaahi Lēsoni ʻe 3 mei Heʻeku Ngāue Fakafaifekaú fekauʻaki mo Hono Fokotuʻu ha Ngaahi Taumuʻá
Sānuali 2025


Fakaʻilekitulōnika Pē

Ngaahi Lēsoni ʻe 3 mei Heʻeku Ngāue Fakafaifekaú fekauʻaki mo Hono Fokotuʻu ha Ngaahi Taumuʻá

ʻE lava ke ʻomi ʻe he tokanga taha ki he ngāué, lava ke feliliuakí, mo e fiefia ʻi he fonongá—kae ʻikai ko e mataʻifiká—ʻa e fiefiá mo e lavameʻa moʻoní kiate koe mo kinautolu ʻokú ke tokoniʻí.

ko ha foʻi tao ʻokú ne tuhuʻi ʻa e ngaahi sitepu ki ha foʻi ʻuhila

Naʻá ku fuʻu kovi ʻaupito ʻi hono fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa ʻi heʻeku tupu haké. Naʻe ʻikai fuʻu mahino kiate au pe ko e fakataumuʻa ki he hā. Ka naʻá ku ako ke fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa faivelenga ʻe lava ke aʻusia lolotonga ʻeku ngāue fakafaifekau ʻi Tālasi, Tekisisi, USA. Talu ʻeku foki ki ʻapi ʻi he 2018, mo ʻeku fakaʻaongaʻi ha lēsoni mahuʻinga ʻe tolu fekauʻaki mo e fokotuʻu taumuʻá.

Lēsoni 1: Tokanga Taha ki he Ngāué mo e Ngāue Tokoní

ʻI heʻeku hoko ko ha faifekaú, naʻá ku fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa fakaʻaho mo fakauike mo hoku hoá ʻa ia naʻe nofotaha ʻi heʻema ngaahi taumuʻa fakafaifekaú. Naʻe kamata pē ʻa e ngaahi taumuʻa ko ʻení ko ha ʻū mataʻifika, ka ʻi heʻeku tupulaki pea mahino lahi ange kiate au ʻa e ʻuhinga naʻá ma fokotuʻu ai ʻa e ngaahi taumuʻa ko ʻení, naʻe fetongi ʻa e ngaahi mataʻifiká ʻaki ha ngaahi hingoa naʻá ma lotua fakafoʻituitui.

ʻOku mahuʻingaʻia ʻa e ʻEikí ʻi heʻetau ngaahi ngāué mo finangalo ke tau tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé. Tokanga taha ki hono fai ʻo e ngāué mo hono tokoniʻi ai ʻo e niʻihi kehé, pea tuku ʻa e ngaahi olá ki he ʻEikí. Hangē ko hono faleʻi ʻe he Tuʻi ko Limihaí hono kakaí, “Ke mou loto-toʻa, pea fiefia, pea mou falala ki he ʻOtuá” (Mōsaia 7:19). Mahalo ʻe lelei ange ke fokotuʻu ha taumuʻa ke ako faivelenga ʻa e folofolá ʻi he ʻaho takitaha, ʻo feinga ke vahevahe ʻa e ngaahi fakakaukaú mo e niʻihi kehé, kae ʻikai ko hano fokotuʻu ha taumuʻa ke lau ha veesi ʻe 50 ʻi he uike.

Lēsoni 2: Tali ʻa e Feliliuakí mo e Ngaahi Ueʻi ʻa e Laumālié

ʻI he taimi lahi ʻi heʻeku ngāue fakafaifekaú, ʻoku mau fokotuʻu ha ngaahi taumuʻa naʻe ʻikai makatuʻunga pē ʻi heʻemau ngaahi ngāué ka ko e meʻa foki naʻe loto fiemālie ʻa e niʻihi kehé ke faí. ʻOku akoʻi ʻe he vahe 8 ʻo e Malanga ʻAki ʻEku Ongoongoleleí: Ko ha Fakahinohino ki Hono Vahevahe ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí fekauʻaki mo hono fokotuʻu ʻo e ngaahi taumuʻa pehení: “Ko haʻo aʻusia [ha taumuʻa pau] ʻe makatuʻunga ia ʻi he fili tauʻatāina ʻa ha kakai kehe. Ka ke fai ʻa e meʻa ʻokú ke lava ʻo mapuleʻí ke lava ia.”

Naʻá ku ako ke u lava ʻo feliliuʻaki mo muimui ki he Laumālié ʻi he ngaahi taumuʻá mo e ngaahi aʻusia fakaʻahó fakatouʻosi. Naʻe ʻi ai ha ngaahi ʻaho lahi naʻa mau ʻamanaki ai ke aʻusia ha ngaahi taumuʻa pau—ka naʻe ʻikai hoko ia. ʻI he taimi kotoa pē, naʻe tataki kimautolu ʻe he Laumālié ki ha ngaahi faingamālie foʻou ke fakakakato ʻemau taumuʻa fakafaifekaú mo tokoniʻi ʻa e niʻihi kehé. ʻOku hoko ha ngaahi tūkunga taʻeʻamanekina, pea ʻe lava ke tataki koe ʻe he Laumālié ke liliu ho ʻalungá ʻi ha faʻahinga tūkunga pē.

Lēsoni 3: Maʻu ʻa e Fiefiá ʻi he Fonongá, Kae ʻIkai ko e Ikuʻangá Pē

ʻI he kamataʻanga ʻo ʻeku ngāue fakafaifekaú, naʻá ku ʻiloʻi ko e ngāue fakafaifekaú naʻe fekauʻaki ia mo e tupulakí mo e ngāue tokoní, kae ʻikai ko e tokolahi ʻo e papitaisó. Ka naʻá ku toki moʻui ʻaki pē ʻeni hili ʻeku ako ke u fiefia lolotonga ʻeku ngāueʻi ha taumuʻa, kae ʻikai ko e taimi pē naʻá ku aʻusia ai ʻa e taumuʻa ko iá. ʻOku ʻikai totonu ke toki ʻomi pē ʻe he ngaahi taumuʻá ʻa e fiemālié ʻi hono aʻusiá; ʻoku totonu foki ke ʻomi ʻe he fononga ke aʻusia ʻa e ngaahi taumuʻá ʻa e fiefiá mo e ʻuhingá.

Ko ha sīpinga ʻo e faʻahinga taumuʻa ko ʻení ko e feinga ke fakatupulaki ʻa e ʻulungaanga faka-Kalaisí ʻo fakafou ʻi he ngaahi ngāue tokoni fakaʻahó. Te ke lava ʻo ongoʻi lavameʻa ʻi hono ʻaonga ki he niʻihi kehé kae ʻikai ko hano fakaʻilongaʻi pē hoʻo puha “houa ngāué.” Naʻá ku ako eni lolotonga ʻeku ngāue fakafaifekau ki he kakai ʻo Tekisisí.

ʻOku finangalo ʻa e ʻEikí ke tau “femoʻuekina … ʻi he holi lahi ʻi ha ngāue lelei, pea fai ʻa e ngaahi meʻa lahi ko [ʻetau] fili tauʻatāina [ʻatautolu] pē, pea fakahoko ʻa e māʻoniʻoni lahi” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:27; vakai foki, veesi 26–29). Kuo tokoniʻi au ʻe he ngaahi lēsoni ko ʻení ke u ʻilo ʻa e founga ke “femoʻuekina … ʻi he holi lahi ʻi ha ngāue lelei” ʻo fakafou ʻi hono fokotuʻu mo aʻusia ʻa e ngaahi taumuʻá.