“Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí: Ko e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni ʻa e ʻEikí Kuo Fokotuʻu Fakalangí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí: Ko e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni ʻa e ʻEikí Kuo Fokotuʻu Fakalangí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Fakataukei Fakatokāteliné: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Tali ki Heʻeku Ngaahi Fehuʻí: Lēsoni 165
Ko e Tafoki ki he Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kuo Fokotuʻu Fakalangí ke Tokoni ke Maʻu ʻa e Ngaahi Talí
Ko e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni ʻa e ʻEikí Kuo Fokotuʻu Fakalangí
Koeʻuhí ʻoku tau moʻui ʻi ha kuonga ʻoku “ui [ʻe ha tokolahi] ʻa e koví ko e lelei, mo e leleí ko e kovi” (ʻĪsaia 5:20), ʻe ala faingataʻa ke ʻilo ʻa e moʻoní. Ka neongo ia, kuo ʻomi ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e tokoni ʻoku fiemaʻú. ʻE lava ke tokoni e lēsoni ko ʻení ke fekumi ʻa e kau akó ki he moʻoní mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo foaki ʻofa mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau pe ko e ngaahi maʻuʻanga tokoni fē ʻoku nau kumi ki ai ʻi he taimi ʻoku nau maʻu ai ha fehuʻi fekauʻaki mo e meʻá ni: ngāue fakaako mei ʻapí, meʻa fakamānako pe meʻa ʻoku nau saiʻia aí, ngaahi meʻa fakahisitōlia ne hoko, ko e ongoongolelei mo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí. Fakaafeʻi kinautolu ke fakalaulauloto ki he ʻuhinga ʻoku nau tafoki ai ki he maʻuʻanga tokoni ʻoku nau ʻiló.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko e hā ʻoku moʻoní?
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano fakaʻaliʻali ha meʻa pe ʻīmisi ʻoku loi. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ʻi he lēsoní ʻo e tokotaha heka pasikalá mo e peá. Kole ki he kau akó ke vahevahe pe ʻoku nau tui ʻoku moʻoni ʻa e fakatātaá. Fakaʻaliʻali leva ʻa e fakatātā totonu ʻoku ʻasi ai ʻa e tokotaha heka pasikalá pē.
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata pe lau ai ha meʻa naʻá ne ʻai koe ke ke fehuʻia pe naʻe moʻoni?
-
Ko e hā ʻe lava ke ne fakafaingataʻaʻi hono ʻiloʻi ʻa e moʻoní ʻi hotau kuongá ni?
Naʻe fakatokanga mai ʻa e ʻEikí ʻo fakafou ʻi he palōfita ko ʻĪsaiá, ki ha palopalema te tau fehangahangai mo ia ʻi hotau kuongá ʻa ia te ne ʻai ke faingataʻa hono ʻiloʻi ʻo e moʻoní. Lau ʻa e ʻĪsaia 5:20, ʻo kumi e meʻa naʻe akoʻi ʻe he ʻEikí.
-
Ko e fē ha taimi kuó ke mamata ai ki hono ui ha meʻa ʻoku kovi ko e “lelei” pe ko e ui ha meʻa lelei ko e “kovi”?
Ke tānaki atu ki he fealēleaʻakí, fakakaukau ke huluʻi ʻa e “In Search of Truth” (3:03), ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org, mei he taimi 0:00 ki he 1:27. Pe ko hoʻo fakaafeʻi e kau akó ke lau e fakamatala ʻi laló, ʻa ia ʻoku ʻi ai ha ngaahi akonaki tatau. Fakaafeʻi e kau akó ke kumi ha ngaahi ʻuhinga kehe ʻe lava ke faingataʻa ai ke ʻiloʻi ʻa e moʻoní.
Ke tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e fiemaʻu ke tokanga ʻi he taimi ʻoku tau feinga ai ke ʻiloʻi ʻa e moʻoní mei he meʻa ʻoku halá, naʻe fakamatala ʻa Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi ʻo e Kau Palesitenisī ʻUluakí ʻo pehē:
ʻOku tau moʻui ʻi he kuonga ʻoku lahi fau ai hono fakalahi mo tufaki ʻo e fakamatalá. Ka ʻoku ʻikai moʻoni e fakamatala kotoa pē ko ʻení. ʻOku fiemaʻu ke tau tokanga ʻi heʻetau fekumi ki he moʻoní mo fili e maʻuʻanga tokoni ki he fekumi ko iá. ʻOku ʻikai totonu ke tau fetoʻoaki e ongoongoa pe mafai fakaemāmaní, mo e maʻuʻanga ʻo e moʻoní. ʻOku totonu ke tau tokanga ʻi he fakamatala pe faleʻi ʻoku fai ʻe he kau tuʻukimuʻa he ʻetifaivá, kau sipoti ʻiloá pe ngaahi maʻuʻanga tokoni fakaeʻinitaneti ʻoku ʻikai ke tau ʻiló. ʻOku ʻikai ʻuhinga ʻete taukei ha tafaʻaki ke pehē ʻokú te taukei ai kita he ngaahi kaveinga kehé. (“Moʻoní mo e Palaní,” Liahona, Nōvema 2018, 25)
Fehuʻi loto pē ʻeni kiate koe:
-
Ko e hā ho tuʻunga loto-falala ki hoʻo malava ke ʻiloʻi ʻa e moʻoní?
-
Ko hai te ke lava ʻo falala ki ai ke ʻoatu ha ngaahi tali totonu ki he ongoongoleleí mo e ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e Siasí?
ʻOku ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻiate kitautolu pea ʻokú Na finangalo ke tokoniʻi kitautolu ke tau ʻiloʻi ʻa e meʻa ʻoku moʻoní mo ia ʻoku ʻikaí. ʻI he lēsoni ʻo e ʻaho ní, tokanga ki he ngaahi fanafana ʻa e Laumālié ke tokoniʻi koe ke ke ʻiloʻi ʻa e meʻa kuó Na ʻomi maʻatautolú.
Ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí
Lau ʻa e palakalafi 11 mo e 12 ʻo e konga “Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023) pea fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi akonaki ʻokú ke ongoʻi ʻoku mahuʻinga ke ʻiloʻi ʻi he taimi ʻoku fekumi ai ki ha tali ki hoʻo ngaahi fehuʻí.
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe mo hanau hoa ʻa e meʻa naʻa nau maʻú pea mo e ʻuhinga ʻoku nau pehē ai ʻoku mahuʻingá.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fakamatalaʻi fakanounou e meʻa ne nau akó mo e kalasí. Te nau lava ʻo vahevahe ha ngaahi moʻoni hangē ko e:
-
Kuo foaki mai ʻe he ʻEikí ha ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangi ke tokoni ke tau maʻu ha ngaahi tali mo ha fakahinohino.
-
ʻE tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau ʻiloʻi ʻa e moʻoní mei he halá ʻi heʻetau tafoki ki Heʻene ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí, kau ai ʻa e fekumi ki ha fakahinohino mei he Laumālie Māʻoniʻoní.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ke falala ki he ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻa e ʻEikí kuo fokotuʻu fakalangí ʻi heʻetau fekumi ki ha tali ki heʻetau ngaahi fehuʻí?
Fakafaikehekeheʻi ʻo e moʻoní mei he halá
Ke ʻoange ki he kau akó ha sīpinga ʻo e founga ʻoku tokoniʻi ai kitautolu ʻe he ʻEikí ke tau ʻiloʻi ʻa e moʻoní mei he meʻa ʻoku halá, te ke lava ʻo ako ʻa e fakamatala fakafolofola ʻo e fehangahangai ʻa Sētane mo Mōsese ʻi he Mōsese 1. Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ʻi he lēsoní ʻo e fehangahangai ʻa Sētane mo Mōsesé. Fehuʻi ki he kau akó pe ko e hā ʻoku nau ʻilo pe manatuʻi fekauʻaki mo e fakamatala ko ʻení.
Hili e fefolofolai mata ki he mata ʻa Mōsese mo e ʻOtuá, naʻe haʻu ʻa Sētane ʻo feinga ke kākaaʻi ʻa Mōsese ke hū kiate ia (vakai, Mōsese 1:12).
Fakakaukau ke fakahoa e kau akó. ʻE lava ke ako fakafoʻituitui ʻe he kau akó ʻa e ngaahi veesi ʻi laló pea fevahevaheʻaki ʻenau tali ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
Lau ʻa e Mōsese 1:13–16, ʻo kumi e founga naʻe lava ai ʻe Mōsese ʻo fakafaikehekeheʻi ʻa Sētane mo e ʻOtuá.
-
Ko e hā e meʻa naʻá ke maʻú?
-
Te tau lava fēfē ʻo fakafekauʻaki e aʻusia ʻa Mōsesé ki heʻetau moʻuí ʻi heʻetau fili e ngaahi maʻuʻanga tokoni ke maʻu e moʻoní mo e tali ki heʻetau ngaahi fehuʻí?
ʻE lava ke tali ʻa e kau akó ʻaki ha ngaahi tali hangē ko ʻení: te tau lava ʻo ʻiloʻi ʻa e moʻoní ʻaki ʻetau fakakaukau ki heʻetau ngaahi aʻusia mo e ʻOtuá; te tau lava ʻo falala ki he ʻOtuá ko hotau maʻuʻanga tokoni taupotu taha ia ʻo e moʻoní; pe, ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he ʻOtuá ke tau fakafaikehekeheʻi ʻa e māmá mei he fakapoʻulí.
Te ke lava ʻo huluʻi e toenga ʻo e foʻi vitiō “In Search of Truth,” mei he taimi 1:27 ki he 3:03. ʻE lava ke kumi mo vahevahe ʻe he kau akó ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe he kakai ʻi he vitioó ke maʻu ʻa e moʻoní.
3:3Kapau ʻe tokoni, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke hiki ʻenau ngaahi talí ʻi ha kiʻi laʻipepa. ʻE lava ke pelupelu ʻe he kau akó ʻenau laʻipepá pea faʻo ʻi ha foʻi hina. Hili iá, ʻe lava ke toʻo hake ʻe he kau akó ʻo lau ha ngaahi tali naʻe tohi ʻe he kau ako kehé.
-
Ko e hā ʻokú ke houngaʻia ke ʻiloʻi ʻa ia naʻe ʻikai ke ke mei ʻilo ka ne taʻeʻoua ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni fakalangi kuo ʻomi ʻe he Tamai Hēvaní ʻi hotau kuongá ni? Ko e hā hono ʻuhingá?
Ako Fakahoko
ʻOku fakataumuʻa ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke tokoniʻi e kau akó ke nau akoako tafoki ki he ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí ke maʻu ha tali ki heʻenau ngaahi fehuʻí.
Fokotuʻutuʻu tautau toko ua pe fakakulupu iiki ʻa e kau akó pea fakaʻaliʻali e ngaahi fakamatala ko ʻení. Mahalo te ke fie liliu e ngaahi fakamatala ko ʻení ke feau e ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó.
Fili ha taha ʻo e ngaahi fakamatala hala ko ʻení, pe faʻu haʻo fakamatala pē ʻaʻau:
-
Hala: ʻOku ʻikai tokanga moʻoni ʻa e ʻOtuá ki he anga ʻetau moʻuí koloa pē ke ʻoua naʻa tau fakamamahiʻi ʻa e niʻihi kehé.
-
Hala: Ko e ngataʻangá pē ʻa e moʻuí ni. Naʻe ʻikai ke tau moʻui kimuʻa pea fanauʻi kitautolú, pea he ʻikai ke tau moʻui hili ʻetau maté.
-
Hala: ʻOku ʻikai ke tau fiemaʻu e Tohi ʻa Molomoná koeʻuhí kuo tau ʻosi maʻu e Tohi Tapú.
ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangí, kumi ha ngaahi fakamatala ʻokú ne fakatonutonu ʻa e fakamatala hala naʻá ke filí. Hiki ʻa e meʻa ʻokú ke maʻú ʻi hoʻo tohinoa akó.
Ko ha ngaahi sīpinga ʻeni ʻo ha ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangi te ke lava ʻo fakakaukau ke fakaʻaongaʻi:
-
Ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, pe fakahokohoko fakamotuʻalea ʻo e folofolá
-
Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí ʻi he ChurchofJesusChrist.org
-
Ngaahi lea ʻo e konifelenisi lahí
-
Gospel Library
-
Ko hoʻo mātuʻá pe ko ha taki ʻo e Siasí
Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni e kau akó, fakakaukau ke vahevahe e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ko ha sīpinga:
-
ʻOku ʻikai tokanga moʻoni ʻa e ʻOtuá ki he anga ʻetau moʻuí koloa pē ke ʻoua naʻa tau fakamamahiʻi ʻa e niʻihi kehé. (ʻEkesōtosi 20:3–17; “Ngaahi Fekaú” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí)
-
Ko e ngataʻangá pē ʻa e moʻuí ni. Naʻe ʻikai ke tau moʻui kimuʻa pea fanauʻi kitautolú, pea he ʻikai ke tau moʻui hili ʻetau maté. (ʻĒpalahame 3:22–23; Selemaia 1:4–5; Siope 19:25–26; “Palani ʻo e Fakamoʻuí” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí)
-
ʻOku ʻikai ke tau fiemaʻu e Tohi ʻa Molomoná koeʻuhí kuo tau ʻosi maʻu e Tohi Tapú. (ʻIsikeli 37:15–17; 2 Nīfai 29:6–10; “Tohi ʻa Molomoná” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí)
Hili ha taimi feʻunga, fakaafeʻi e kau akó ke hiki ʻi he palakipoé ha ngaahi fakamatala moʻoni ki he ngaahi fakamatala hala takitaha ko ʻení.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni naʻa nau fakaʻaongaʻí pea mo e meʻa naʻa nau maʻu mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni ko iá. ʻE lava foki ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau fai ke maʻu ai ʻenau ngaahi talí.
Ke fakaʻosi e kalasí, fakakaukau ke fai ange e fehuʻi ko ʻení. Mahalo te ke fie vahevahe foki hoʻo aʻusiá pe fakamoʻoni ki he ngaahi maʻuʻanga tokoni fakalangi kuo fokotuʻu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
-
-
Ko e hā naʻá ke ako he ʻahó ni fekauʻaki mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kuo fokotuʻu fakalangi kuo foaki ʻofa mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi kiate kitautolú?