Seminelí
Ko Hono Vakaiʻi ʻo e Ngaahi Tefito mo e Ngaahi Fehuʻi ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha Fakakaukau ʻoku Taʻengatá: Ko e Feinga ke Vakai ki he Ngaahi Meʻá ʻo Hangē ko e ʻAfio Mai Ki ai ʻa e ʻEikí


“Ko Hono Vakaiʻi ʻo e Ngaahi Tefito mo e Ngaahi Fehuʻi ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha Fakakaukau ʻoku Taʻengatá: Ko e Feinga ke Vakai ki he Ngaahi Meʻá ʻo Hangē ko e ʻAfio Mai Ki ai ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Ko Hono Vakaiʻi ʻo e Ngaahi Tefito mo e Ngaahi Fehuʻi ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha Fakakaukau ʻoku Taʻengatá: Ko e Feinga ke Vakai ki he Ngaahi Meʻá ʻo Hangē ko e ʻAfio Mai Ki ai ʻa e ʻEikí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Fakataukei Fakatokāteliné: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Tali ki Heʻeku Ngaahi Fehuʻí: Lēsoni 164

Ko Hono Vakaiʻi ʻo e Ngaahi Tefito mo e Ngaahi Fehuʻi ʻo e Ongoongoleleí ʻaki ha Fakakaukau ʻOku Taʻengatá

Ko e Feinga ke Vakai ki he Ngaahi Meʻá ʻo Hangē ko e ʻAfio Mai Ki ai ʻa e ʻEikí

A young woman praying

Mahalo he ʻikai ke tau maʻu maʻu pē ha tali vave ki heʻetau ngaahi fehuʻí pe tali ki heʻetau ngaahi palopalemá, pea ʻoku sai pē ia. Ko e ngaahi mōmeniti ko ʻení ko ha ngaahi faingamālie ia ke falala ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi. ʻOkú Na ʻafioʻi e meʻa ʻoku ʻikai ke tau lava ʻo sio ki aí. ʻOkú Na ʻafioʻi ʻa e meʻa ʻoku ʻikai ke tau ʻiló. ʻI heʻetau feinga ke vakai ki he ngaahi meʻá ʻo hangē ko ʻEna ʻafio mai ki aí, ʻoku kamata ke tau vakai ki heʻetau ngaahi fehuʻí mo e hohaʻá ʻi ha mahino kehe. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau vakaiʻi e ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi fehuʻí ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke faʻu ha lēsoni fakataumuʻa pe talanoa fakatātā te ne lava ʻo fakatātaaʻi e mahuʻinga ʻo e vakai ki he ngaahi meʻá mei ha fakakaukau ʻoku kehé. ʻE lava ke ʻoange kiate kinautolu ha faingamālie ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú ʻi he kamataʻanga ʻo e kalasí.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Fakakaukaú

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki ha lēsoni fakataumuʻa pe talanoa fakatātā te ne lava ʻo fakatātaaʻi e mahuʻinga ʻo e sio ki he ngaahi meʻá mei ha fakakaukau kehe. Fakaafeʻi ke vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukaú mo e kalasí. Pe ko hoʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi ʻīmisi ʻoku ui ko e “Ngaahi ʻApí–Vakai Fakangatangatá” pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení mo hanau hoa:

  • Kapau te ke lava ʻo fili ha taha ʻo e ngaahi fale ko ʻení ke ke nofo aí, ko e fē te ke filí? Ko e hā hono ʻuhingá?

Fakaʻaliʻali e konga hono ua ʻo e ngaahi ʻīmisi ʻoku ui ko e “Ngaahi ʻApí–Vakai Fakaikiikí” pea fakaafeʻi e kau akó ke aleaʻi e fehuʻi hokó.

  • ʻOku tākiekina fēfē hoʻo filí ʻe he vakai ʻoku tānaki mai ko ʻení?

  • Ko e hā ha ngaahi tūkunga te tau ala fehangahangai mo ia ʻi heʻetau vakai ki he ngaahi meʻá ʻaki ha fakakaukau ʻoku kehe?

Fakakaukauloto ʻoku fakafofongaʻi ʻe he ngaahi fale ko ʻení ʻetau ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e ongoongoleleí pe ngaahi tūkunga ʻo e moʻuí.

  • Ko e hā ʻe ala fakatuʻutāmaki ai ke maʻu ha aofangatuku fekauʻaki mo ʻetau ngaahi fehuʻí pe tūkungá kae ʻikai feinga ke sio kiate kinautolu mei ha fakakaukau ʻoku toe loloto angé?

ʻI he kotoa ʻo e kalasi seminelí, mahalo naʻe maʻu ʻe he kau akó ha ngaahi fehuʻi pe hohaʻa fekauʻaki mo e ongoongoleleí. Kapau ko ia, fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukau ki ha taha ʻo ʻenau ngaahi fehuʻí. Kapau ʻoku ʻikai, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke tuku ha taimi he taimí ni ke fakakaukau ki ha ngaahi fehuʻi pe ngaahi hohaʻa ʻoku nau maʻu pe ko e niʻihi kehé. Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ʻi he faʻa lotu lolotonga e lēsoní ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻe ha fakakaukau ʻoku taʻengatá ke nau maʻu ha ngaahi tali, founga fakalelei, pe ha nonga lahi ange.

Lau ʻa e palakalafi 8–10 ʻi he konga “Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023), ʻo kumi e meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo hono vakaiʻi e ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi fehuʻí ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

ʻI he ʻosi e laukonga ʻa e kau akó, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau akó. ʻI heʻenau vahevahé, te ke lava ʻo fai ha fehuʻi vakaiʻi ʻe taha pe ua hangē ko ʻení:

  • Ko e hā ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻokú ne fakaʻaiʻai koe ke vakai ki he ngaahi meʻá ʻo hangē ko ʻEna ʻafio ki aí?

  • Ko e hā ha faleʻi te ke fai ke tokoni ki he kakaí ke nau vakai ki heʻenau ngaahi fehuʻí pe tūkungá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá?

  • Ko e hā ha fakataukei fakatokāteline pe ngaahi potufolofola kehe ʻokú ne tokoniʻi koe ke ke vakai ki he ngaahi meʻá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá?

Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau fekumi ʻi he lisi ʻo e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné ke tokoni ke nau tali ʻa e fehuʻi kimuʻá.

Hili e alēlea ko ʻení, ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ha laʻipepa. Fakaafeʻi e kau akó ke nau hiki ha fakamatala fakanounou sētesi ʻe taha ʻo e meʻa kuo nau ako fekauʻaki mo hono vakaiʻi e ngaahi fakakaukaú mo e ngaahi fehuʻí ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá. ʻI he taimi kuo nau takitaha hiki ai ha meʻá, fakaafeʻi e kau akó ke nau fakafetongi ʻa e ʻū laʻipepá ki he lahi taha te nau lavá ʻi ha sekoni ʻe 10 kae ʻoua kuó ke pehē “taʻofi.”

Kole ki ha kau ako ʻe niʻihi ke nau lau ʻa e sētesi ʻoku hiki ʻi he laʻipepa naʻa nau maʻú. ʻE lava ke fakamatalaʻi ʻe he kau akó ha meʻa hangē ko ʻení: ʻE tokoni hono vakaiʻi ʻetau ngaahi fehuʻí ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá ke tau vakai kiate kinautolu ʻo hangē ko e ʻafio mai ʻa e ʻEikí.

Faleʻi e kau akó ke tauhi e laʻipepa ne nau maʻú. ʻE fakaʻaongaʻi ʻeni ʻamui ange ʻi he lēsoní.

Ngaahi sīpinga ʻo ha fakakaukau ʻoku taʻengata

Fili ha taha ʻo e ngaahi sīpinga ko ʻení mei he folofolá. Fekumi ki he founga naʻe tākiekina ai ʻe ha fakakaukau ʻoku taʻengatá ʻa e vakai ʻa e niʻihi fakafoʻituitui ko ʻení.

Kimuʻa pea kamata e ako ʻa e kau akó, te ke lava ʻo ʻoange ha puipuituʻa lahi ange ki he sīpinga takitaha. Kiate kinautolu ʻoku nau lau ʻa e fakamatala kia ʻĀtama mo ʻIví, te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange ʻoku pehē ʻe ha kakai ʻe niʻihi ʻoku kovi ʻa e Hingá koeʻuhí he naʻá ne fakafeʻiloaki ʻa e angahalá, maté, mo e ngaahi faingataʻá ki he māmaní. Te ke lava ʻo vahevahe fekauʻaki mo Siope, naʻe mālōlō ha kau mēmipa tokolahi ʻo hono fāmilí, mole ʻene koloá, pea naʻá ne aʻusia ha ngaahi faingataʻaʻia fakaemoʻui lelei lahi.

  1. Fakamatalaʻi ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e Hingá. Mōsese 5:10–11

  2. Vahevahe ʻe Siope ʻene fakamoʻoní lolotonga e ngaahi ʻahiʻahí. Siope 19:25–26

  • Ko e hā ha fakamoʻoni naʻá ke fakatokangaʻi naʻe vakai ʻa e tokotahá ni ki hono tūkungá ʻi he puipuituʻa ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní ki he fakamoʻuí?

  • Naʻe tākiekina fēfē ʻe he fakamoʻoni ʻa e tokotahá ni kia Kalaisí ʻa e anga ʻene vakai ki he tūkungá?

Hili hono vahevahe ʻe he kau akó e meʻa naʻa nau maʻú, fakakaukau ke ke fehuʻi ange:

  1. Ko e hā ha ngaahi sīpinga mei he moʻui ʻa Sīsū Kalaisí naʻá Ne fehangahangai ai mo ha tūkunga ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengata?

Kapau ʻoku nau fiemaʻu tokoni ke maʻu ha sīpinga, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke nau lau ʻa e ʻĪsaia 53:3–5, 10 pea aleaʻi hono ʻuhingá, mei ha fakakaukau ʻoku taʻengatá, “naʻe finangalo [ʻa e ʻEikí] ke fakavolu ia” (ʻĪsaia 53:10). (Neongo naʻe fakamamahi ki he Tamai Hēvaní ke mamata ki he mamahi ʻa Sīsū Kalaisí, ka naʻe fakaʻatā ʻe Heʻene fakakaukau taʻengatá ke Ne ʻiloʻi ko e Fakalelei ʻa Hono ʻAló ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani ʻo e fakamoʻuí maʻa ʻEne fānaú kotoa.)

Fakalaulauloto pe ʻoku ʻi ai nai ha ngaahi tūkunga ʻokú ke fehangahangai mo ia ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he muimui ki he ngaahi sīpinga ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ke ke vakai ki he ngaahi meʻá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

ʻE ala ʻaonga foki ki he kau akó haʻanau mamata ki ha sīpinga fakaonopooni ʻo ha taha ʻokú ne vakai ki heʻenau ngaahi fehuʻí mo e tūkungá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá. Fakakaukau ke mou mamata ʻi he “Examining Questions with an Eternal Perspective” (2:56), ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org. ʻI he foʻi vitiō ko ʻení, ʻoku vakaiʻi ai ʻe ha finemui ʻa e fehuʻi, “Kapau ʻoku ʻi ai moʻoni ha ʻOtua ʻofa, ko e hā te Ne tuku ai ke faingataʻaʻia e kakaí?” Hili e vitioó, ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha toe ngaahi fakakaukau ne nau maʻu fekauʻaki mo e vakai ki he ngaahi meʻá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

2:56

Ako Fakahoko

ʻI he ʻekitivitī hokó, ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e ʻū laʻipepa tatau naʻa nau maʻu kimuʻa hili ʻenau paasi takai ha sētesi fakanounou ʻe taha ʻo ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

Hiki ha fehuʻi pe tūkunga ʻe ala fehangahangai mo ha taha taʻu hongofulu tupu ʻe tokoni ke vakai ki ai ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

Hili hono hiki ʻe he tokotaha ako takitaha ha meʻá, toe fakaafeʻi kinautolu ke hokohoko atu ʻenau fakafetongi pepá ʻi ha sekoni ʻe 10 kae ʻoua kuó ke pehē “taʻofi.” Hili iá ʻe lava ke tautau toko ua ʻa e kau akó ʻi he toenga ʻo e ʻekitivitií.

Aleaʻi mo ho hoá ha taha pe fakatouʻosi ʻo e ongo fehuʻi ko ʻení ʻi heʻena fekauʻaki mo e meʻa ʻoku hiki ʻi he ʻū laʻipepa naʻá ke maʻú. Fakatokangaʻi ange ko e ʻuluaki fehuʻi ʻi he hoa takitaha ʻoku maʻu ia mei he palakalafi 8 ʻo e konga “Ko Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.

  1. Ko e hā kuó u ʻosi ʻiloʻi fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní, ko ʻEne Palaní, pea mo e founga ʻo ʻEne fengāueʻaki mo ʻEne fānaú?

    ʻE liliu fēfē ʻe he meʻá ni ʻa e anga hono vakaiʻi e fehuʻí pe tūkungá?

  2. Ko e hā ha ngaahi akonaki ʻo e ongoongoleleí ʻoku fekauʻaki pe te ne fakamahinoʻi e fakakaukau pe palopalemá ni?

    Ko e hā ha potufolofola pe fakamatala mei ha taki ʻo e Siasí ʻokú ne poupouʻi ʻa e akonaki ko ʻení?

Hili hono aleaʻi hoʻo ngaahi talí, hiki ha kiʻi tali nounou ʻi hoʻo laʻipepá.

ʻI he ʻosi e ngāue ʻa e kau akó, kole ki ha niʻihi ʻe loto-fiemālie ke lau ʻa e fehuʻi pe tūkunga ʻi heʻenau laʻipepá ki he kalasí pea vahevahe leva ʻa e ngaahi tali kuo nau tohí. Te ke lava ʻo kole ki he toenga ʻo e kalasí ha ngaahi fakakaukau lahi ange ʻe lava ʻo tokoni ki ha taha taʻu hongofulu tupu ke ne vakai ki he fehuʻí pe tūkungá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.

Vahevahe hoʻo fakamoʻoní ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní ke tau vakai ki ha ngaahi meʻa mei Heʻene vakaí ʻi heʻetau tafoki kiate Iá. Te ke lava foki ʻo vahevahe, ʻi he taimi ʻoku tau ongoʻi ai ʻoku teʻeki ke tau lava ʻo sio ki he meʻa ʻokú Ne ʻafioʻí, te tau kei lava pē ʻo falala kiate Ia (vakai, Lea Fakatātā 3:5–6). Poupouʻi e kau akó ke nau feinga maʻu pē ke vakavakaiʻi ʻenau ngaahi fehuʻí mo e ngaahi tūkungá ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá.