“Ko Hono Fakamālohia Ho Fakavaʻe Fakalaumālié: Talateu ki he Fakataukei Fakatokāteliné,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Ko Hono Fakamālohia Ho Fakavaʻe Fakalaumālié: Talateu ki he Fakataukei Fakatokāteliné,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Fakataukei Fakatokāteliné: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Tali ki Heʻeku Ngaahi Fehuʻí: Lēsoni 161
Ko Hono Fakamālohia Ho Fakavaʻe Fakalaumālié
Talateu ki he Fakataukei Fakatokāteliné
ʻE lava ke tataki kitautolu ʻe he founga ʻoku tau matuʻuaki ʻaki e ngaahi faingataʻá, ngaahi fehuʻí, mo e ngaahi hohaʻa ʻi heʻetau moʻuí ke tau ofi ange ai ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi pe mamaʻo ange meiate Kinaua. ʻOku ʻomi ʻe he fakataukei fakatokāteliné ha fakahinohino ʻe lava ʻo tokoni ke tau tali ʻa e ngaahi tūkunga peheé ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi mo e ueʻi fakalaumālie mei he Laumālie Māʻoniʻoní. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e founga ʻe lava ai ʻe he fakataukei fakatokāteliné ʻo tāpuekina ʻenau moʻuí mo tokoniʻi kinautolu ke langa honau fakavaʻe fakalaumālié ʻia Sīsū Kalaisí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e Hilamani 5:12 kimuʻa pea nau toki omi ki he kalasí. ʻE lava ke kumi ʻe he kau akó ha ngaahi tāpuaki naʻe talaʻofa ki hono langa honau fakavaʻé ʻia Sīsū Kalaisí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko e tali ki he fakamatala faingataʻá
Ke kamata e kalasí, fakakaukau ke tā ha kiʻi fakatātā faingofua ʻi he palakipoéʻo ha ongo fefine pea fakahingoa kinaua ko ʻAna mo Velonika. Kapau te nau fiemaʻu, ʻe lava ke ʻoatu ʻe he kau akó ha ngaahi fakaikiiki fekauʻaki mo e taʻahine takitaha hangē ko e meʻa ʻokú na saiʻia ke faí, feituʻu ʻokú na ngāue aí, mo e ngaahi meʻa peheé. Tokanga ke ʻoua naʻa tuku e konga ko ʻeni ʻo e lēsoní ke fuʻu fuoloa pe tohoakiʻi e tokangá mei he tūkungá.
Fakaʻaliʻali ʻa e tūkunga ko ʻení. (Fakatokangaʻi ange: ʻOku hokohoko atu e tūkungá ʻi ha ngaahi konga kehe ʻo e lēsoní.)
Ko ha ongo kaungāmeʻa lelei ʻa ʻAna mo Velonika, pea ko ha mēmipa fakatouʻosi kinaua ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Talu mei heʻena kamata ʻi he ako māʻolungá, mo ʻena fanongo ʻi ha ngaahi fakamatala mo ha ngaahi fakakaukau lahi fekauʻaki mo e Siasí mei ha ngaahi maʻuʻanga fakamatala kehekehe. Lolotonga haʻana ʻeva ʻi ha pō ʻe taha, naʻe vahevahe ʻe ʻAna kia Velonika ha ngaahi fakamatala naʻá ne lau ʻi he ʻinitanetí fekauʻaki mo e Siasí. Naʻe pehē ʻe ʻAna naʻe uesia ʻene tuí ʻe he meʻa naʻá ne ʻiló. Naʻá ne ʻohovale he fanongo ki he pehē ʻe Velonika naʻá ne ʻiloʻi e ngaahi meʻa ko iá pea kuó ne maʻu ha nonga fekauʻaki mo e ngaahi meʻa ko iá. Naʻe fieʻilo ʻa ʻAna ki he founga kuo lava ai ʻa Velonika ke ongoʻi peheé.
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa lelei ʻoku hoko ʻi he tūkunga ko ʻení neongo e ngaahi hohaʻa ʻa ʻAná?
Mahalo ʻe fakatokangaʻi ʻe he kau akó ko ha meʻa lelei ia ke ongoʻi fiemālie ʻa ʻAna ke ʻeke ha fehuʻi fakamātoato. ʻOku toe lelei foki ke ʻi ha tuʻunga ʻa Velonika ke tokoni kia ʻAna.
Fakaafeʻi e kau akó ke fakakaukau pe kuo nau ongoʻi nai hangē ko ʻAná. Te ke lava foki ʻo kole ange ke nau fakakaukau pe kuo nau ongoʻi nai kimuʻa hangē ko Veloniká pea haʻu hanau kaungāmeʻa mo ha fehuʻi kiate kinautolu.
ʻI hoʻo ako fekauʻaki mo e fakataukei fakatokāteliné he ʻaho ní, ʻai ke ke ongoʻi ngofua e meʻa ʻe ala akoʻi atu ʻe he Laumālie Māʻoniʻoní kiate koé. Feinga ke ʻiloʻi e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe he fakataukei fakatokāteliné ke ke tali ha fakamatala taʻeʻamanekina ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi, pea tokoniʻi e niʻihi kehé ke nau fai e meʻa tatau.
Ko hono langa hotau fakavaʻé ʻia Sīsū Kalaisí
Lau ʻa e fuofua palakalafi ʻe ua ʻi lalo ʻi he “Talateu ki he Fakataukei Fakatokāteliné” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2022). Kumi e meʻa ʻoku fakataumuʻa ʻa e fakataukei fakatokāteliné ke tokoni ke tau fakahokó.
-
Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ‘a e taumuʻa ‘o e fakataukei fakatokāteliné?
ʻI he ngaahi tali kehé, tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e moʻoni ko ʻení: ʻOku tokoniʻi kitautolu ʻe he fakataukei fakatokāteliné ke langa hotau fakavaʻe fakalaumālié ʻia Sīsū Kalaisi.
Kapau ʻe tokoni, te ke lava ʻo ʻeke ʻa e fehuʻi ko ʻení.
-
Ko e hā hono ʻuhinga kiate koe ke langa ho fakavaʻé ʻia Sīsū Kalaisí?
Kimuʻa pea lau ʻe he kau akó ʻa e veesi ko ʻení, fakakaukau ke hiki ʻi he palakipoé ʻa e maka = Sīsū Kalaisi.
Lau ʻa e ʻĪsaia 28:16, ʻo kumi e founga ʻe lava ke tāpuekina ai kitautolu ʻi hono langa hotau fakavaʻé ʻia Sīsū Kalaisí.
Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke fakaʻilongaʻi ʻa e kupuʻi lea “puputuʻú,” pea fakamatalaʻi ange ʻe lava ke ʻuhinga ʻa e kupuʻi lea ko ʻení ki he “luluʻi” pe “hohaʻa.”
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ʻe hanga ai ʻe hono fakatefito ʻetau tuí ʻia Sīsū Kalaisí ʻo taʻofi hano luluʻi kitautolú?
Fakaafeʻi e kau akó ke fakafoki ʻenau fakakaukaú ki he tūkungá.
-
Ko e hā ha ngaahi meʻa naʻe mei fai ʻe Velonika ke langaki ai ʻene tui kia Sīsū Kalaisí kae ʻikai “luluʻi” ʻe he ngaahi palopalema faingataʻá?
Kapau ʻokú ke ongoʻi ʻe ʻaonga, te ke lava ʻo ʻai ke ako ʻe he kau akó ʻa e Sēkope 4:6–10, ʻo kumi ʻa e meʻa naʻe fai ʻe Sēkope koeʻuhí ke ʻoua naʻa lava ʻo luluʻi ʻene tui kia Sīsū Kalaisí. Te ke lava ʻo hiki ʻa e meʻa ʻoku maʻu ʻe he kau akó ʻi he palakipoé ʻo ofi ki he fakatātā ʻo Veloniká. Fakaafeʻi e kau akó ke fakamatalaʻi pe ʻe fēfē nai ʻa e ngāue takitaha ʻi he moʻui ʻa Velonikaá.
Ola ʻo e fakataukei fakatokāteliné
Ke teuteuʻi e kau akó ke mahino kiate kinautolu e ngaahi ola ʻo e fakataukei fakatokāteliné, vahevahe ʻa e konga hoko ʻo e tūkungá ʻi he lea pē ʻaʻau.
Naʻe kiʻi longo ʻa Velonika ʻi ha kiʻi taimi siʻi, ʻo fekumi ki he founga ke vahevahe ai mo ʻAna ʻa e meʻa naʻá ne tokoniʻi ia ke ne kei faivelengá. Naʻá ne fie fakahaaʻi ʻa e mahuʻinga ʻo ʻene feinga maʻu pē ke fakamālohia hono vā fetuʻutaki mo Sīsū Kalaisí. ʻI heʻene fakakaukau ki heʻene lotu fakaʻahó, lau folofolá, mo e kau ki he lotú mo e seminelí, naʻá ne fakatokangaʻi ai ha tafaʻaki ʻe taha naʻe makehe.
Naʻe pehē ʻe Velonika ʻi he loto-falala, “Ko e fakataukei fakatokāteliné.”
Naʻe fofonga puputuʻu ʻa ʻAna. “Fakatokāteline hā?”
“Fakataukei fakatokāteliné. Ko ha meʻa ia ʻoku mau fai ʻi he seminelí. Kuó ne tokoniʻi lahi au ke u matuʻuaki e ngaahi fehuʻi mo e ngaahi tūkunga faingataʻá lolotonga hono tauhi ʻeku tui kia Sīsū Kalaisí ʻi he uho ʻo ʻeku moʻuí.” Ko e fakamatala ia ʻa Veloniká.
Naʻe mahino e tokanga ʻa ʻAná. “Ko e hā koā ʻa e fakataukei fakatokāteline?”
-
Ko e hā ʻokú ke ‘osi ʻiloʻi fekauʻaki mo e fakataukei fakatokāteliné?
Kapau kuo ʻosi maʻu ʻe ha niʻihi ʻo hoʻo kau ako ʻi he seminelí ha aʻusia ʻi he fakataukei fakatokāteliné, fakaafeʻi ha niʻihi tokosiʻi ke nau vahevahe ʻa e meʻa kuo nau ʻosi ʻiló.
Kapau ʻoku fiemaʻu ʻe he kau akó ha tokoni lahi ange ke mahino ʻa e fakataukei fakatokāteliné, fakakaukau ke huluʻi ʻa e vitiō “Ko e hā ʻa e Fakataukei Fakatokāteline?” (3:56).
3:56Pe ko hoʻo vahevahe e kau akó ke nau tauhoa pea vahe ange ke nau lau fekauʻaki mo e ongo ola ʻo e fakataukei fakatokāteliné ʻi he konga “Talateu ki he Fakataukei Fakatokāteliné” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.
-
ʻOkú ke pehē ʻe tokoniʻi fēfē ʻa ʻAna ʻe he ngaahi ola ʻo e fakataukei tokāteliné ke langa hono fakavaʻé ʻia Sīsū Kalaisí?
ʻE lava ke ke hiki e tali ʻa e kau akó ʻi he palakipoé ʻo ofi kia ʻAna.
Ke ʻoange ha faingamālie ki he kau akó ke nau feangai ange mo e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné, fakaafeʻi kinautolu ke nau vakai ki he ngaahi potufolofola ʻi he Fuakava Motuʻá ʻi lalo ʻi he “Ngaahi Potufolofola Fakataukei Fakatokāteliné mo e Ngaahi Kupuʻi Lea Fakafolofola Mahuʻinga” ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.
Lau ha ngaahi kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga, ʻo kumi ha potufolofola ʻe lava ʻo tokoni kia ʻAna ke ʻoua naʻa ueʻi ia mei heʻene tui kia Sīsū Kalaisí.
ʻE lava ke hiki ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakamoʻoni fakafolofola kuo filí ʻi he palakipoé ʻo takatakai ʻi he fakatātā ʻo ʻAná. Te ke lava ʻo tuhu ki ha ngaahi fakamoʻoni fakafolofola pea kole ki he kau ako naʻa nau tohi kinautolú ke vahevahe ʻenau fakakaukau ki he founga ʻe tokoni ai kia ʻAná.
Fakaʻosí
ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke nau akoako fakamatalaʻi ʻa e fakataukei fakatokāteliné ʻaki haʻanau tali ki he fehuʻi ko ʻení.
Fakakaukauloto naʻá ke tali e fehuʻi ʻa ʻAná: “Ko e hā ʻa e fakataukei fakatokāteline?” Lekooti ʻi hoʻo tohinoá ʻa e founga te ke fakamatalaʻi ai ʻa e fakataukei fakatokāteliné mo e founga ʻe lava ke ne tāpuekina ai hoʻo moʻuí.
ʻOange ki he kau akó ha faingamālie ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau tohí mo ha taha ʻoku tangutu ofi kiate kinautolu pe mo e kalasí.
Fakakaukau ke vahevahe hoʻo fakamoʻoni ki he founga ʻe lava ai ʻe he fakataukei fakatokāteliné ʻo tāpuekina ʻenau moʻuí mo tokoniʻi kinautolu ke langa honau fakavaʻe fakalaumālié ʻia Sīsū Kalaisí.