“11–17 ni Me. ‘Qarauni Kemuni De Ko ni Guilecavi Jiova’: Nai Vakarua 6–8; 15; 18; 29–30; 34,” Lako Mai, Mo Muri Au—Me Baleta na iTikotiko kei na Lotu: Veiyalayalati Makawa 2026 (2026)
“11–17 ni Me. ‘Qarauni Kemuni De Ko ni Guilecavi Jiova,’” Lako Mai, Mo Muri Au: Veiyalayalati Makawa 2026
Mosese ena Ulunivanua ko Nipo, mai vei John Steel, © Providence Collection/laiseni mai goodsalt.com
11–17 ni Me: “Qarauni Kemuni De Ko ni Guilecavi Jiova”
Nai Vakarua 6–8; 15; 18; 29–30; 34
Na veiqaravi vakavuravura nei Mosese a tekivu ena dua na ulunivanua, ena nona vosa vua na Kalou mai na veikau kama (raica Na Lako Yani 3:1–10). E a tini talega ena ulunivanua, sivia ni 40 na yabaki e muri, ni solia vei Mosese na Kalou na irairai ni vanua yalataki mai na Ulunivanua o Nipo (raica Nai Vakarua 34:1–4). A vakayagataka o Mosese na nona bula ena nodra vakarautaki na luvei Isireli mera curu yani ki na vanua yalataki, kei na ivola Nai Vakarua e volai tu kina na iotioti ni nona ivakasala, ivakananumi, veivakauqeti, kei na nona vakatakekere vei ira na Isireli. Na wiliki ni nona vosa e vakamatatataka ni inaki dina ni nona veiqaravi o Mosese—na vakavakarau era gadreva na tamata—e sega ni baleta na nodra rawa ni bula ena lekutu, na valuti ni meca, se tarai cake e dua na matanitu. E a baleta na vulici ni lomana na Kalou, talairawarawa Vua, ka yalodina tikoga Vua. Oqori na vakavakarau eda gadreva taucoko me rawa ni da curuma kina na vanua yalataki ni bula tawamudu. E dina ga ni a sega ni butuka o Mosese na “vanua sa dave kina na wai‑ni‑sucu kei na oni” (Na Lako Yani 3:8), ena vuku ni nona vakabauta kei na yalodina, a curuma dina o koya na vanua yalataki sa vakarautaka tu na Kalou me baleti ira kece era muri Koya.
Me baleta na kena raici raraba Nai Vakarua, raica na “Deuteronomy” ena Bible Dictionary.
Vakasama eso ni Vuli e Vale kei na Lotu
Nai Vakarua 6:4–7; 8:2–5, 11–17; 29:18–20; 30:6–10, 14–20
“Mo ni lomani Jiova na nomuni Kalou ena lomamuni taucoko.”
E okati ena lawa i Mosese e levu na veisoqo kei na ivalavala e laurai rawa. Me vaka o na raica ena ivakasala nei Mosese e Nai Vakarua, a kauwaitaka talega na Turaga na ituvaki e lomadra na Nona tamata—na ituvaki vakayalo ni lomadra.
Ena malanivosa e ra, vakasaqara na vosa lomamu, ka vakasamataka vakatitobu na ka ena rawa ni vakatakarakarataka. O na rairai nanuma ni tikinivolatabu oqo e dua na mataqali dikevi vakayalo ni lomamu. Na ituvaki dikevi cava o na solia me baleti iko? Na veiqaravi cava o na vakadeitaka me vakavinakataka na bulabula vakayalo ni lomamu? Vola na nomu nanuma.
-
Nai Vakarua 6:4–7:
-
Nai Vakarua 8:2–5:
-
Nai Vakarua 8:11–17:
-
Nai Vakarua 29:18–20:
-
Nai Vakarua 30:6–10:
-
Nai Vakarua 30:14–20:
E dua na sala mo tuvanaka kina na nomu vakasama oya mo droinitaka e dua na uto ka vola e loma na veika e kaya na Turaga ni dodonu me tiko e lomamu. Oti mo qai rawa ni vola e taudaku ni veika me kakua ni tiko e lomamu.
O na vakaraitaka vakacava ni o lomana na Kalou ena lomamu taucoko? Me baleta na vakasama eso, raica na “Lomana na Kalou, ka lomana na wekamu” ena Me iSakisaki ni iTabagone: iDusidusi ni Vakayaco Digidigi, 10–12.
Raica talega na M. Russell Ballard, “Ko sa Lomani Au Vakalevu ka Vakalailai ko Iratou Oqo?,” Liaona, Nove. 2021, 51–53.
Vakasaqara na nomu raititobu vakayalo vakai iko. Na Lako Mai, Mo Muri Au e vakatura eso na tikina kei na ivakavuvuli meda vakanamata kina ena ivolanikalou, ia me kakua ni yalana na nomu vuli. Ni o wilika Nai Vakarua, o na rairai raica e dua na ivakavuvuli e sega ni vakamatatataki eke. Laiva me dusimaki iko na Yalotabu ki na veika e gadrevi mo vulica.
Nai Vakarua 6:4–12, 20–25
“Qarauni kemuni de ko ni guilecavi Jiova.”
E vuqa vei ira na Isireli era na curuma yani na vanua yalataki era a sega ni raica na mate veitauvi e Ijipita se kosova na Wasa Damudamu. A kila tu o Mosese ni o ira—kei ira na itabatamata ni gauna mai muri—era na gadreva mera nanuma tiko na cakamana ni Kalou kei na lawa ni Kalou mera tamata tiko ga kina ni Kalou.
Na ivakasala cava o kunea e Nai Vakarua 6:4–12, 20–25 ena rawa ni vukei iko mo nanuma tiko na veika cecere sa cakava vei iko na Kalou? Na cava o sa vakauqeti mo cakava “me tiko ga ena lomamu” e veisiga na vosa ni Turaga? (tikina e 6).
E rawa talega ni o vulica na itukutuku nei Baraca Jan E. Newman “Maroroi na Domodra na Tamata ni Veiyalayalati ena iTabatamata e Tubucake Tiko Oqo” (Liaona, Nove. 2023, 36–38) ka vakasamataka na sala mo na vakadewataka kina na nomu vakabauti Karisito ki na veitabatamata mai muri.
Raica talega Nai Vakarua 11:18–21; Dale G. Renlund, “Nanuma na Vinaka kei na Cecere ni Kalou,” Liaona, Me 2020, 41–44; Bible Dictionary, “Frontlets se phylacteries.”
Nai Vakarua 15:1–15
Na nodra vukei na tamata era vakaleqai tu e okati kina na liga dausolisoli kei na yalo e lomasoli.
Eda se bera ni yacova yani na siga “ena sega e dua na tamata dravudravua vei kemuni” (Nai Vakarua 15:4), okoya gona na ivakavuvuli ni nodra vukei na dravudravua e Nai Vakarua 15 era se yaga tikoga, kevaka sara mada ga era sa veisau na ivakarau eso oqori. Raica na ka e vakavulica na tikina e 1–15 me baleta na vuna eda vukei ira kina na vakaleqai tu kei na noda ivakarau ni rai me baleta na ka oqo.
Na cava na kena ibalebale mo “dedeka sara na [ligamu]” vei ira na vakaleqai tu? (tikina e 8, 11). Na cava o vulica mai na ivakaraitaki ni Turaga me baleta na nodra vukei na tamata era vakaleqai tu? (raica na tikina e 15).
Raica talega “Na Cakavinaka,” Sere ni Lotu, no. 131.
Nai Vakarua 18:15–19
A “tautauvata” o Mosese kei Jisu Karisito.
O Pita, Nifai, Moronai, kei na iVakabula vakataki Koya era a vosa kece ena parofisai e Nai Vakarua 18:15–19 (raica na Cakacaka 3:20–23; 1 Nifai 22:20–21; Josefa Simici—Ai Tukutuku 1:40; 3 Nifai 20:23). Na cava o sa vulica me baleta na iVakabula mai na veitikina oqo? Vakasamataka mada na veika o sa wilika me baleti Mosese ena vica na macawa sa oti. E “tautauvata” vakacava o Mosese kei Jisu Karisito?
A kaya o Jisu Karisito vei ira na Nona tamata e Amerika makawa, “Sai au sa vosa kina ko Mosese” (3 Nifai 20:23).
Nai Vakarua 29:9; 30:15–20
E sureti au na Turaga me’u digidigi ena kedrau maliwa na vinaka kei na ca.
Ena taleitaki beka meda vakatauvatana na vosa i Mosese e Nai Vakarua 29:9; 30:15–20 kei na iotioti ni ivakavuvuli i Liai ki na nona matavuvale ena 2 Nifai 2:26–29; 4:4. A vakalevutaka vakacava o Liai na veika a vakavulica o Mosese? Na cava o raica ena veitikina oqo e vakauqeti iko mo “digitaka mada na bula”? (Na iVakarua 30:19).
Vakasama eso ni Nodra Vakatavulici na Gonelalai
Nai Vakarua 6:5
Au rawa ni lomana na Kalou ena lomaqu taucoko.
-
Me vukei ira na luvemu mera kila vakavinaka Nai Vakarua 6:5, sa rawa mo droinitaka e dua na uto, dua na iyaloyalo ni yago kece, kei na dua na liga kaukauwa. O ira na luvemu e rawa ni ra dusia na iyaloyalo eso oqori ni o wilika na vosa “lomamuni,” “yalomuni,” kei na “kaukauwa” ena tikina oqori. Eda na vakaraitaka vakacava vua na Turaga ni da lomani Koya ena lomada taucoko, yaloda taucoko, kei na kaukauwa taucoko?
Nai Vakarua 6:6–15
Au rawa ni maroroya na vosa ni Kalou e lomaqu.
-
Wilika vata kei ira na luvemu na ivakasala ni Turaga vei ira na Isireli mera biuta na tikinivolatabu ena vanua era na raici ira kina e veisiga (raica Nai Vakarua 6:6–9). Oqo ena vakauqeti iko kei ira na luvemu mo vakasamataka na sala eso mo vakadeitaka kina ni o sega ni “guilecavi Jiova” (tikina e 12) ka nanuma tiko na veika sa cakava vei iko o Koya.
-
E rawa beka ni o dusia ni Nai Vakarua 6:13, 16 kei na 8:3 a vukea na iVakabula ena dua na gauna bibi ena Nona bula. Mo raica oqori, wilika vata na Maciu 4:1–10. Oti o ni qai rawa ni wasea vakai kemuni eso na tiki ni ivolanikalou ka sa vukei kemuni ena gauna ni leqa eso.
Nai Vakarua 18:15–18
Era vakavulici keda na parofita me baleti Jisu Karisito.
-
Ni o wilika vata Nai Vakarua 18:18 vukei ira na luvemu mera kila ni Parofita me vakataki Mosese ena tikina oqo sai Jisu Karisito. De dua e rawa ni o raica na iyaloyalo ni veika a cakava o Mosese kei na veika a cakava o Jisu Karisito, ka laiva mera vakasotara vata na luvemu (raica na iVola ni iYaloyalo Vakosipeli, naba 15, 16, 38,39). Na cava sa vakatavulica na noda parofita nikua me baleta na iVakabula?
Nai Vakarua 29:12–13; 30:8–10
Ena vuku ni noqu veiyalayalati, au sa tiki ni tamata ni Kalou.
-
Na veivosakitaki ni Nai Vakarua 29:12–13 e vakarautaka e dua na madigi vei iko kei ira na luvemu me veivosakitaka na veiyalayalati era na cakava se sa cakava kei Tamada Vakalomalagi. Na cava na kena ibalebale meda tamata ni Kalou? E vukei keda vakacava meda tamata ni Kalou na noda yalayala? (raica na tikina e 13; raica talega na Mosaia 18:8–10).
-
Kevaka era gadreva na luvemu na veivuke mera kila vakavinaka na cava na veiyalayalati, vakatura mera kunea e dua na ivakamacala ena “Veiyalayalati” ena iDusidusi ki na iVolanikalou (Valenivola ni Kosipeli). Na yalayala cava a cakava na Kalou kei ira na Isireli e Nai Vakarua 30:8–10? Na yalayala cava eda sa cakava vua na Kalou? (raica na Vunau kei na Veiyalayalati 20:37, 77). E semati keda vakacava ki Vua na yalayala eso oqo? Vakasamataka mo lagata vata e dua na sere me baleta na veiyalayalati, me vaka na “Standing on the Promises” (Valenivola ni Kosipeli).
Me baleta na vakasama tale eso, raica na ilavelave ni mekasini ni iTokani ni vula oqo.