Mai, pe’e mai
Mau mana’o e tāpe’a noa i roto i te ferurira’a : Te mau buka ’ā’amu i roto i te Faufa’a Tahito


« Mau mana’o e tāpe’a noa i roto i te ferurira’a : Te mau buka ’ā’amu i roto i te Faufa’a Tahito », Mai, pe’e mai—Nō te ’utuāfare ’e te fare purera’a : Faufa’a Tahito 2026 (2026)

« Te mau buka ’ā’amu i roto i te Faufa’a Tahito », Mai, pe’e mai : Faufa’a Tahito 2026

ītona mana’o

Mau mana’o e tāpe’a noa i roto i te ferurira’a

Te mau buka ’ā’amu i roto i te Faufa’a Tahito

Te mau buka mai te Iosua ē tae atu i te Esetera, ’ua mātau-ihotumu-hia mai te mau « buka ’ā’amu » o te Faufa’a Tahito. ’Aita te reira e parau nei ē, ’aita tō te tahi atu mau buka i roto te Faufa’a Tahito i te mea faufa’a i te pae ’ā’amu. E ’ere te reira, ’ua pi’ihia te reira te mau buka ’ā’amu nō te mea te ’ōpuara’a tumu a tō rātou mau ta’ata pāpa’i, ’o te fa’a’itera’a ïa i te rima o te Atua i roto i te ’ā’amu o te nūna’a o ’Īserā’ela. E ’ere te ’ōpuara’a nō te fa’ata’a i te mau ture a Mose, mai tā te Levitiko ’e te Deuteronomi i rave. E ’ere te reira i te fa’a’itera’a i te mau ’āruera’a ’aore rā i te mau ’otora’a nā roto i te pehepehe, mai tei ravehia e te Salamo ’e te ’Oto o Ieremia. ’E e ’ere i te pāpa’ira’a i te mau parau a te mau peropheta, mai tei ravehia e te mau buka a Isaia ’e a Ezekiela. ’Aita rā, tē fa’ati’a nei te mau buka ’ā’amu i te mau ’ā’amu.

Hō’ē rāve’a nō te fa’ahi’ora’a ātea

E fa’ati’a-iho-ā-hia teie mau ’ā’amu ’ia au i te tahi hi’ora’a. Hō’ē ā huru, e mea fifi roa ’ia hi’o i te hō’ē tiare, te hō’ē mato, ’aore rā te hō’ē tumu rā’au nā roto e rave rahi tuha’a i te hō’ē ā taime, e mea pāpū maita’i ē hō’ē fa’ati’ara’a ’ā’amu e fa’a’ite mai i te hi’ora’a a te hō’ē ta’ata ’aore rā a te pupu ta’ata e pāpa’i ra i te reira. Teie hi’ora’a ātea tei roto te mau tā’amura’a nō te nūna’a ’aore rā te tūta’ere o te mau ta’ata pāpa’i, ’e tae noa atu tā rātou mau peu tumu ’e mau ti’aturira’a ta’ere. Te ’itera’a i te reira e tauturu ia tātou ’ia hāro’aro’a ē, ’ua fa’atūtonu te mau ta’ata pāpa’i ’e te mau ta’ata ha’aputu o te mau buka ’ā’amu i ni’a i te tahi mau parau ri’i, ma te vaiihora’a i te tahi i te hiti. ’Ua rave rātou i te mau mana’o tei ti’aturihia ’o tā vetahi e ’ore e nā reira. ’E ’ua tae rātou i te mau fa’aotira’a tei fa’atumuhia i terā mau parau ri’i ’e mau mana’o tei ti’aturihia. E nehenehe ato’a tātou e hi’o i te mau hi’ora’a ātea ta’a ’ē nā roto i te mau buka o te Bibilia (’e i te tahi taime i roto i te hō’ē ā buka). Rahi atu ā tō tātou ara-maita’i-ra’a i teie mau hi’ora’a ātea, e maita’i atu ā tō tātou hāro’aro’ara’a i te mau buka ’ā’amu.

Hō’ē hi’ora’a ātea mātarohia nō te mau buka ’ā’amu ato’a o te Faufa’a Tahito, ’o te hi’ora’a ātea ïa o te mau tamari’i o ’Īserā’ela, te nūna’a o te fafaura’a a te Atua. Nā tō rātou fa’aro’o i te Fatu i tauturu ia rātou ’ia ’ite i tōna rima i roto i tō rātou orara’a, ’e i roto i te mau ’ohipa o tō rātou nūna’a. Noa atu ’aita te mau buka ’ā’amu noa e hi’o nei i te mau ’ohipa mai te reira te huru, e tuha’a teie hi’ora’a ātea pae vārua i te mea e fa’ariro nei i te mau buka ’ā’amu o te Faufa’a Tahito ’ei tao’a faufa’a rahi nō te feiā e ’imi nei i te patu i tō rātou iho fa’aro’o i te Atua.

Te huru tupura’a o te toe’a o te Faufa’a Tahito

Tē ha’amata nei te mau buka ’ā’amu i te vāhi ’a fa’aea ai te buka a Deuteronomi, ma te mau matahiti ’a ta’amino haere ai ’Īserā’ela nā roto i te mēdēbara. Tē fa’a’ite nei te buka a Iosua i te ineine o te mau tamari’i o ’Īserā’ela nō te tomo atu i Kanaana, tō rātou fenua i parauhia, ’e tē fa’ata’a nei nāhea tō rātou harura’a mai te reira. Te mau buka i muri mai, Te mau Tāvana ē tae atu i te 2 Paraleipomeno, tē fa’ata’a nei i te ’ohipa i tupu nō ’Īserā’ela i te fenua i parauhia, mai te taime ’a pārahi ai rātou i reira ē tae roa i te taime ’a haruhia ai e tō Asuria ’e tō Babulonia. Tē fa’ati’a nei te mau buka a Ezera ’e a Nehemia i te ho’ira’a e rave rahi pupu ’āti ’Īserā’ela i tō rātou ’oire pū, ’o Ierusalema, e rave rahi ’ahuru matahiti i muri mai. Te hope’a, tē fa’ati’a nei te buka a Esetera i te hō’ē ’ā’amu o ’Īserā’ela tei ora i roto i te ti’avarura’a i raro a’e i te hau Peresia.

’E i reira te hopera’a te rēni tuatāpapara’a tau o te Faufa’a Tahito. ’Ua māere te tahi feiā tai’o mātāmua i te Bibilia i te ’itera’a ē, ’ua hope ia rātou i te tai’o i te ’ā’amu o te Faufa’a Tahito, hou ’a tai’o ai hau atu i te ’āfara’a o tōna mau ’api. I muri mai ia Esetera, ’aita tā mātou e ha’amāramaramara’a rahi nō ni’a i te ’ā’amu o te mau ’āti ’Īserā’ela. Terā rā, te mau buka i muri mai—te mau buka iho ā rā a te mau peropheta—’ua pāpa’ihia i roto te rēni tuatāpapara’a tau tā te mau buka ’ā’amu i vauvau mai. ’Ei hi’ora’a, te tau tāvinira’a a te peropheta Ieremia ’ua tupu i te taime ’a pāpa’ihia ai te mau ’ohipa i tupu i roto te 2 Te mau Ari’i 22–25 (’e te ’ā’amu ’āpipiti i roto te 2 Paraleipomeno 34–36). E nehenehe te ’itera’a i te reira e fa’auru i te huru ’a tai’o ai ’outou i te hō’ē taime te mau fa’ati’ara’a ’ā’amu ’e i te mau buka a te mau peropheta.

’Ia ’ore ana’e te hō’ē mea e tano maita’i

’Ia tai’o ana’e ’outou i te Faufa’a Tahito, mai te tahi atu huru ’ā’amu, ’ua ti’a roa ia ’outou i te tai’o i te mau ’ā’amu nō te mau ta’ata e rave ra ’aore rā e parau ra i te mau mea ’o te, i te hi’ora’a a te tau ’āpī, e au ra e mea huru ’ē ’aore rā e mea hiā’ata ato’a. E mea ti’a ia tātou ’ia ’ite i te reira—’ua hi’o te mau ta’ata pāpa’i o te Faufa’a Tahito i te nei ao ma te hō’ē hi’ora’a tei riro, i te tahi huru, e mea ta’a ’ē roa i tō tātou nei. Te ’āhitahitara’a, te mau aura’a tūta’ere, ’e te ti’ara’a o te mau vahine o te tahi noa teie o te mau fifi ’o tā te feiā pāpa’i i tahito ra, e ti’a ’ia hi’o ta’a ’ē ia tātou i teie mahana.

Nō reira, e aha ïa te ti’a ia tātou e rave ’ia fārerei ana’e tātou i te mau tuha’a o te mau pāpa’ira’a mo’a e au ra e mea hiā’ata ? Nā mua roa, e mea tano paha ’ia feruri tāta’itahi i te tuha’a i roto i te hō’ē hi’ora’a ’ā’ano a’e. Nāhea te reira e tano ai i roto i te fa’anahora’a nō te fa’aorara’a a te Atua ? Nāhea te reira e tano ai ’e te mea tā ’outou i ’ite nō ni’a i te nātura o te Metua i te ao ra ’e o Iesu Mesia ? Nāhea te reira e tano ai ’e te mau parau mau i heheuhia i roto i te tahi atu mau pāpa’ira’a mo’a ’aore rā i roto i te mau ha’api’ira’a a te mau peropheta ora ? ’E nāhea te reira e tano ai ’e te mau muhumuhura’a a te Vārua i tō ’outou iho ’ā’au ’e ferurira’a ?

I roto i te tahi huru, e nehenehe te tuha’a tai’ora’a e au ra e’ita e tano i te hō’ē o teie mau ’ohipa. I te tahi taime, e nehenehe te tuha’a tai’ora’a e riro mai te hō’ē paeha’a ha’uti piriapu mai te huru ra ē, ’aita tōna e pārahira’a i rotopū i te mau paeha’a ’o tā ’outou i oti i te tāmaumau. Te tāmatara’a i te tāumi pūai ’ia ō maita’i te paeha’a, e ’ere ïa i te rāve’a maita’i a’e. Terā ra te fa’aru’era’a i te tā’āto’ara’a o te ha’uti piriapu e ’ere ato’a i te mana’o tano ato’a. ’Āhiri i te reira, e ti’a paha ia ’outou e vaiiho i te hiti te paeha’a, nō te tahi taime ri’i. ’A rahi noa ai ’outou i te ha’api’i ri’iri’i mai, ’e ’a tāmaumau rahi ai te paeha’a o te piriapu, penei a’e e ’ite maita’i a’e ’outou nāhea te mau paeha’a i te tāmaumau.

E mea maita’i ato’a paha ’ia ha’amana’o ē, hau atu i te tā’otira’a iāna iho i te hi’ora’a ātea ta’a ’ē, tē vai ato’a ra i roto i te mau ’ā’amu o te pāpa’ira’a mo’a te hape o te ta’ata. ’Ei hi’ora’a, i te roara’a o te mau tenetere te « mau mea pāpū ’e te faufa’a ho’i e rave rahi tei ’īriti-’ē-hia nō roto i [te Bibilia] », ’oia ato’a te mau parau mau faufa’a rahi nō ni’a i te ha’api’ira’a tumu, te mau ’ōro’a ’e te mau fafaura’a (1 Nephi 13:28; hi’o ato’a mau ’īrava 26, 29, 40). I te reira ato’a taime e ti’a ia tātou ’ia vai ineine nō te fa’ari’i ē, ’ua tā’ōti’a-ato’a-hia tō tātou iho hi’ora’a ātea : tē vai ra ihoā te mau mea e’ita tātou e hāro’aro’a hope roa, ’e te mau uira’a ’o tā tātou e ’ore ā e nehenehe e pāhono.

hō’ē ta’ata e tāmaumau nei i te hō’ē piriapu

E nehenehe te tahi mau tuha’a o te pāpa’ira’a mo’a e riro mai te mau paeha’a o te piriapu, ’o tā tātou e ’ore e ’ite e nāhea i te tāmaumau ’e te toe’a o te piriapu.

’A ’ite mai i te mau ’ōfa’i nihi

’A tīa’i noa ai, ’eiaha te mau uira’a pāhono-’ore-hia e ’ōpani ia tātou ’ia ’ite mai i te mau ’ōfa’i nihi o te parau mau mure ’ore e vai ra i roto i te Faufa’a Tahito—noa atu ’ua hunahia teie mau ’ōfa’i nihi i te tahi taime i roto i te repo ’ōfa’ifa’i o te mau ’ohipa i tupu hīā’atā ’e te mau mā’itira’a ’ino tei ravehia e te mau ta’ata parauti’a ’ore. Te mau ’ōfa’i nihi faufa’a rahi roa a’e penei a’e o te mau ’ā’amu ’e te mau tuha’a tai’ora’a ’o te fa’a’ite pāpū nei i te here o te Atua, terā iho ā rā ’o tē fa’afāriu nei i tō tātou vārua i ni’a i te tusia a Iesu Mesia. Noa atu te huru o te hi’ora’a i ravehia, tē ’ana’ana maita’i nei teie mau ’ōfa’i nihi i teie mahana mai terā ra tau. ’E nō te mea tē fa’ati’a nei teie mau parau pāpa’i nō te nūna’a o te fafaura’a a te Atua—te mau tāne ’e te mau vahine e paruparu tāhuti tō rātou ’e ’o tei here ’e ’o tei tāvini i te Fatu—’ua ’ī te mau buka ’ā’amu o te Faufa’a Tahito i te mau ’ōfa’i nihi o te parau mau.

’ōfa’i nihi

Fa’ata’ara’a

  1. Te mau parau pāpa’i ’ā’amu o te Bibilia tā tātou e mau nei i teie mahana ’o te ’ohipa mau ïa a e rave rahi ta’ata pāpa’i ’e ta’ata putuparau i’oa ’ite-’ore-hia, ’o tei ’ohipa i te tahi taime e rave rahi matahiti, ’oia ato’a te tenetere, i muri a’e i te pu’e tau tā rātou i fa’ata’a. ’Ua tūru’i rātou i ni’a i te mau tumu puna rau o te ’ā’amu ’e ’ua rave i te mau fa’aotira’a, nō ni’a i te mea e ti’a e tu’u i roto i tā rātou parau pāpa’i ’e te mea e ti’a e fa’a’ore.

  2. ’Ei hi’ora’a, noa atu ’ua pū’ohu te Paraleipomeno 1–2 fātata i te hō’ē ā tau ’e te 1 Samuela 31 ē tae noa atu i te hope’a Te mau Ari’i 2, tē ha’apāpū nei i te parau pāpa’i a Paraleipomeno 1–2 i te mau parau ri’i ta’a ’ē ’e tē fa’a’ite nei i te hō’ē hi’ora’a ātea ta’a ’ē, ma te rōtahira’a fātata i ni’a noa i te bāsileia apato’a ’o Iuda ’e ma te fa’a’ore pinepine i te mau ’ā’amu ro’o ’ino nō ni’a ia Davida ’e Solomona (fa’aau, ’ei hi’ora’a te 2 Samuela 10–12 ma te 1 Paraleipomeno 19–20 ’e 1 Te mau Ari’i 10–11 ma te 2 Paraleipomeno 9). Tē ha’apāpū nei te Mai, pe’e mai i te ’imira’a māite o te parau pāpa’i i roto te 1 ’e te 2 Te mau Ari’i, noa atu e mea maita’i ’ia fa’aau i teie parau pāpa’i ’e te 1 ’e te 2 Paraleipomeno. E riro e mea maita’i ’ia ’ite ē, ’ua ha’amata paha te ’ohipa i ni’a te 1 Samuela ē tae atu i te 2 Te mau Ari’i hou te hau Babulonia ’a haru ai ia Iuda ’e ’ua fa’aotihia ’a vai ti’avaru ai i Babulonia. Te parau pāpa’i tei riro mai te 1–2 Paraleipomeno, i te tahi pae, ’ua ha’aputuhia i muri a’e i te ho’ira’a mai te mau ’āti Iuda i Ierusalema i muri a’e tō rātou ti’avarura’ahia. ’A tai’o ai ’outou, ’a feruri na nāhea teie mau ’ohipa rau ta’a ’ē i te fa’atupura’a i te hi’ora’a ātea ’o te feiā ha’aputu nō te mau parau pāpa’i ta’a ’ē.

  3. I te ’ōmuara’a o teie mātēria, e ’ite mai ’outou i te « Hi’ora’a tā’āto’a o te Faufa’a Tahito », hō’ē pāpa’ara’a tau e fa’a’ite nei e mea nāhea te tau tāvinira’a o te peropheta tāta’itahi e tano ai i roto i te ’ā’amu o ’Īserā’ela (’ia au i tei roa’a i te fa’ata’ahia). E ’ite mai ’outou ē, te rahira’a o te mau buka tohu o te Faufa’a Tahito e vai ra i te hope’a o teie pāpa’ara’a tau—nā mua noa a’e ’e i muri noa iho i te harura’ahia te mau tamari’i o ’Īserā’ela, i te ti’avarura’ahia ’e i te ha’apurarara’ahia e tō rātou mau ’enemi.

  4. Hi’o Te mau Hīro’a Fa’aro’o 1:8.