Vitabu vya Kihistoria katika Agano la Kale

Kwa kawaida, hadithi hizi zinasimuliwa kutokana na mtazamo fulani. Kama vile haiwezekani kutazama ua, mwamba, au mti kutoka pembe zaidi ya moja kwa wakati mmoja, ni lazima kwamba habari ya kihistoria itaonyesha mtazamo wa mtu au kikundi cha watu wanaoiandika. Mtazamo huu unajumuisha uhusiano wa waandishi wa kitaifa au wa kikabila na kanuni zao za kitamaduni na imani. Kujua hii kunaweza kutusaidia kuelewa kwamba waandishi na watunzi wa vitabu vya kihistoria walifokasi maelezo fulani wakati wakiacha mengine. Walifanya mawazo ambayo wengine hawangeweza kuwa wamefanya. Na walifikia hitimisho kulingana na maelezo na mawazo hayo. Tunaweza hata kuona mitazamo tofauti katika vitabu vya Biblia (na wakati mwingine ndani ya kitabu hicho hicho). Tunapojua zaidi mitazamo hii, ndivyo tunavyoweza kuelewa vitabu vya kihistoria.

Mtazamo mmoja wa kawaida kwa vitabu vyote vya kihistoria vya Agano la Kale ni mtazamo wa watoto wa Israeli, watu wa Mungu wa agano. Imani yao katika Bwana iliwasaidia kuona mkono Wake maishani mwao na katika mambo ya taifa lao. Wakati vitabu vya historia ya kilimwengu havielekei kuona mambo kwa njia hii, mtazamo huu wa kiroho ni sehemu ya kile kinachofanya vitabu vya kihistoria vya Agano la Kale kuwa vya thamani sana kwa wale ambao wanatafuta kujenga imani yao wenyewe katika Mungu.

Vitabu vya kihistoria vinaanzia mahali ambapo kitabu cha Kumbukumbu la Torati kinaachia, pamoja na miaka ya Waisraeli ya kutangatanga jangwani inapokaribia kwishia. Kitabu cha Yoshua kinaonyesha wana wa Israeli wakiwa tayari kuingia Kanaani, nchi yao ya ahadi, na inaelezea jinsi walivyoitwaa. Vitabu ambavyo vinafuata, Waamuzi hadi 2 Mambo ya Nyakati, vinaonyesha uzoefu wa Israeli katika nchi ya ahadi, tangu wakati walipokaa mpaka wakati walipotekwa na Ashuru na Babeli. Vitabu vya Ezra na Nehemia vinaelezea juu ya kurudi kwa vikundi kadhaa vya Waisraeli katika mji wao mkuu, Yerusalemu, miongo kadhaa baadaye. Mwishowe, kitabu cha Esta kinaelezea hadithi ya Waisraeli walioishi uhamishoni chini ya utawala wa Uajemi.

Na hapo ndipo utaratibu wa kupanga miaka na matukio ya Agano la Kale unapoishia. Wasomaji wa Biblia wa mara ya kwanza wanashangaa kuona kwamba wamemaliza kusoma hadithi ya Agano la Kale kabla hawajasoma zaidi ya nusu ya kurasa zake. Baada ya Esta, hatupati habari nyingi juu ya historia ya Waisraeli. Badala yake, vitabu vinavyofuata—hususani vitabu vya manabii—vinafaa katika ratiba ambayo vitabu vya kihistoria viliwasilisha. Huduma ya nabii Yeremia, kwa mfano, ilifanyika wakati wa hafla zilizorekodiwa katika 2 Wafalme 22–25 (na habari inayofanana katika 2 Mambo ya Nyakati 34–36). Kujua hili kunaweza kuathiri jinsi unavyosoma hadithi zote za kihistoria na vitabu vya unabii.

Unaposoma Agano la Kale, kama ilivyo kwa historia yoyote, una uwezekano wa kusoma juu ya watu wanaofanya au kusema vitu ambavyo, kwa macho ya kisasa, vinaonekana kuwa vigeni au hata vya kusumbua. Tunapaswa kutarajia hii—waandishi wa Agano la Kale waliuona ulimwengu kwa mtazamo ambao, kwa njia zingine, ulikuwa tofauti kabisa na wetu. Vurugu, uhusiano wa kikabila, na majukumu ya wanawake ni baadhi tu ya masuala ambayo waandishi wa zamani wangeweza kuona tofauti na sisi leo.

Kwa hivyo tunapaswa kufanya nini tunapokutana na vifungu katika maandiko ambavyo vinaonekana kuwa vya kutatanisha? Kwanza, inaweza kusaidia kuzingatia kila kifungu katika muktadha mpana. Je! Inafaa katika mpango wa wokovu wa Mungu? Je! Inafaa katika kile unachojua juu ya asili ya Baba wa Mbinguni na Yesu Kristo? Je! Inafaa katika ukweli uliofunuliwa katika maandiko mengine au na mafundisho ya manabii walio hai? Na inafaa vipi na minong’ono ya Roho kwa moyo wako na akili yako?

Katika hali zingine, kifungu kinaweza kuonekana kutokufaa vizuri na yo yote ya haya. Wakati mwingine kifungu kinaweza kuwa kama kipande cha chemsha bongo ambacho hakionekani kama kina nafasi kati ya vipande vingine ambavyo tayari umekusanywa. Kujaribu kulazimisha kipande kutosha sio njia bora. Lakini pia hakuna kukata tamaa kwa chemsha bongo yote. Badala yake, unaweza kuhitaji kuweka kipande kando kwa muda Unapojifunza zaidi na kuunganisha pamoja chemsha bongo, unaweza kuona vizuri jinsi vipande vinavyounganika pamoja.

Inaweza pia kusaidia kukumbuka kuwa kwa kuongeza kuwa na mipaka kwa mtazamo fulani, historia za maandiko zinakabiliwa na makosa ya kibinadamu.. Kwa mfano, kwa karne nyingi “vitu vingi vya wazi na vya thamani [vili] ondolewa kutoka katika [Biblia],” pamoja na ukweli muhimu kuhusu mafundisho, ibada na maagano (1 Nefi 13:28; ona pia mstari wa 29–40). Wakati huo huo, tunapaswa kuwa tayari kukubali kwamba mitazamo yetu wenyewe pia ina ukomo: daima kutakuwa na vitu ambavyo hatuelewi kabisa na maswali ambayo bado hatuwezi kujibu.

Lakini kwa wakati huu, maswali ambayo hayajajibiwa hayapaswi kutuzuia kufikia vito vya thamani vya ukweli wa milele ambavyo vinapatikana katika Agano la Kale—hata kama vito hivyo wakati mwingine hufichwa kwenye ardhi ya miamba ya uzoefu wa kusumbua na uchaguzi mbaya uliofanywa na watu wasio wakamilifu. Labda thamani kubwa zaidi ya vito hivi ni hadithi na vifungu vinavyoshuhudia upendo wa Mungu—hususani vile vinavyoelekeza akili zetu kuelekea dhabihu ya Yesu Kristo. Vikitazamwa kutoka pembe yoyote, vito kama hivi vinaangaza hivi leo kama vile vilivyofanya wakati huo. Na kwa sababu maelezo haya yanaelezea juu ya watu wa Mungu wa agano—wanaume na wanawake ambao walikuwa na udhaifu wa kibinadamu na bado walimpenda na kumtumikia Bwana—vito vya ukweli viko katika vitabu vya kihistoria vya Agano la Kale.