Ko ngā Pukapuka Hītori i te Kawenata Tawhito

Ka takina ēnei pūrākau nā te tirohanga a tētahi. Kāore e taea ana te titiro ki tētahi putiputi, toka, rākau rānei mai i ngā tirohanga maha i te wā kotahi, e tika ana kia takina ai ngā kōrero mai i te tirohanga a te hunga kei te tuhituhi i taua kōrero. Kei tēnei tirohanga ngā herenga whakapapa a te kaituhi me ngā tikanga ahurea o tōna iwi. Mā te mōhio ki ēnei mea āwhina ai i a tātou kia mārama ki tā te kaituhi, kaiwhakarāpopoto rānei o ngā pukapuka hītori aro ki ētahi mea motuhake, ā, ka mahue atu ētahi atu mea. I whakatau whakapae rātou, otirā, kua kore i pērā ērā atu kaituhi. Ā, ka puta ā rātou whakatau e hāngai ana ki ēnei whakapae. Ka taea te kite i ngā tirohanga rerekē puta noa i ngā pukapuka a te Paipera (ā, i ētahi wā kei roto i te pukapuka kotahi). Ina mārama tātou ki ēnei tirohanga rerekē, ka pai ake tā tātou mārama ki ngā pukapuka hītori.

Ko tētahi tirohanga e kaha kitea ana i ngā pukapuka hītori a te Kawenata Tawhito, koia, ko te tirohanga a ngā tamariki a Iharaira, arā, te iwi kawenata o te Atua. Nā tō rātou whakapono ki te Ariki kitea ai e rātou Tōna ringa i roto i ō rātou oranga, ā, i roto i ngā mea katoa o tō rātou iwi. Ahakoa kāore ngā pukapuka hītori o te ao auraki e pēnei ana te tirohanga, ko te tirohanga ā–wairua o te Kawenata Tawhito tētahi o ngā mea utu nui ki ngā tāngata e whakatipu ana i ō rātou ake whakapono i te Atua.

Ka tīmata ngā pukapuka hītori i te mutunga o tā te pukapuka Teuteronomi, arā, i te mutunga o te ātiutiutanga a ngā Iharaira i te koraha. Ka whakaaturia e te pukapuka a Hōhua ngā tamariki a Iharaira e rite ana kia tomo atu ki roto ki te whenua o Kainana, tō rātou whenua whakaari, ā, ka whakamāramahia tā rātou whakanohotanga i reira. Ko ngā pukapuka whai muri iho, arā, ko tā Kaiwhakariterite me 2 Ngā Whakapapa, he whakamārama i ngā āhuatanga i pā ai ki a rātou i te whenua whakaari, mai i te wā i nōhia ai e rātou tae noa iho ki te wā i turakina iho rātou e Ahiria me Papurona. E kōrero ana ngā pukapuka a Etera me Nehemaia e pā ana ki te hokinga mai a ngā hapū maha o ngā Iharaira ki te pā matua, a Hiruhārama i ngā tekau tau whai muri iho. Te otinga, ka kōrero te pukapuka a Ehetere e pā ana ki ngā Iharaira e noho kāinga kore ana i raro i te kīngitanga o Perihiana.

Ā, koinā te mutunga o ngā whakapapa o te Kawenata Tawhito. Ka ohorere ētahi o te hunga e pānui ana i te Paipera mō te wā tuatahi kia kitea kua oti kē te pānui i te pūrākau o te Kawenata Tawhito i mua i tā rātou pānui i te haurua tuarua o ōna whārangi. Whai muri i a Ehetere, kāore he nui ngā kōrero mō te hītori o ngā Iharaira. Heoi anō, ko ngā pukapuka whai muri iho nei—arā, ka noho ngā pukapuka a ngā poropiti— ki roto i te wātaka i whakatakotoria ai e ngā pukapuka hītori. Hei tauira, i tū te minitatanga a te poropiti a Heremaia, i taua wā anō o ngā mea i tuhia iho i 2 Kīngi 22–25 (me te tuhinga e hāngai ana i 2 Ngā Whakapapa 34–36). Mā te mōhio ki tēnei e rerekē ai tō pānui i ngā pukapuka hītori me ngā pukapuka a ngā poropiti.

I a koe e pānui ana i te Kawenata Tawhito, pērā i tētahi hītori, kāore e kore ka pānuitia ētahi mea kāore e tika ana, he rerekē, kāore rānei i te tika rānei ki a tātou i ēnei rā. Me rite tātou ki tēnei—i kite atu ngā kaituhi o te Kawenata Tawhito i te ao mai i te tirohanga e rerekē ana i tā tātou tirohanga. He rerekē ā rātou tirohanga ki te patu tangata, ki ngā hononga ā–iwi me te tūranga o te wahine i tā tātou tirohanga i ēnei rā.

Nō reira me aha tātou ina tūpono atu ki ētahi rerenga whiti i roto i ngā karaipiture e āhua kāore e tika ana ki a tātou? Tuatahi, he pai pea kia whānui ai te horopaki me ō whakaaro. He aha tana hāngai ki te mahere whakaoranga o te Atua? He aha tana hāngai ki tāu e mōhio nei e pā ana ki te āhua o te Matua i te Rangi rāua ko Ihu Karaiti? He aha tāna hāngai ki ngā mea pono kua whakakitea mai nei, ki ngā whakaakoranga rānei o ngā poropiti e ora ana? Ā, he aha tana hāngai ki ngā kōhimuhimu a te Wairua ki tō ake ngākau me tō ake hinengaro?

I ētahi wā, kāore pea te rerenga whiti e hāngai pai ki tētahi o ēnei mea. I ētahi wā ka rite te rerenga whiti ki tētahi kota panga ko te āhua nei kāore he wāhi e tika ana mōna i roto i ngā mea kua whakahonohono kē. Ehara i te mea ko te whakauru kaha nei i taua kota ki roto rā te mahi pai rawa. Engari kāore te whakarere noa i aua mahi te mahi pai rawa rānei. Engari kē, e tika ana pea kia waiho noa ki te taha mō tētahi wā. I a koe e ako haere ana, ā, e whakahonohono i ngā wāhanga nui o te panga, ka māmā te kite atu kei hea te wāhi tika mō taua kota.

Ka pai hoki kia maumahara, nā, hei āpiti atu i te pūmau ki tētahi tirohanga, ehara i te mea karekau he hapa nā te ringa o te tangata. Hei tauira, i roto i ngā rautau, “i tangohia atu ngā mea mārama utu nui i te [Paipera],” tae atu ana ki ngā mea pono nui e pā ana ki te whakaakoranga, ngā tikanga tapu me ngā kawenata (1 Nīwhai13:28; tirohia anōtia whiti 26, 29, 40). I taua wā anō, me ngāwari te ngākau kia mārama he whāiti hoki ō tātou tirohanga: e kore e taea e tātou te mōhio, te mārama rānei ki ngā mea katoa.

Heoi anō, kaua e tukuna ngā pātai kāore e mōhiotia ana kia ārai atu i tā tātou rapu i ngā kura huna kei roto i te Kawenata Tawhito—ahakoa i ētahi wā kua hunaia ētahi o ngā kura huna kei roto i te whenua pukepuke o ngā raruraru me ngā kōwhiringa kino e meatia nei e te tangata noa. Tērā pea, ko te mea utu nui rawa o ēnei mea ko ngā pūrākau me ngā rerenga whiti e whakaaturia ana e pā ana ki te aroha o te Atua—otirā, ko ngā mea e kukume ana i ō tātou whakaaro ki te whakahere o Ihu Karaiti. Mai i ngā tirohanga katoa ka kānapanapa mai ēnei kura huna i ēnei rā pērā i tāna i ngā wā onamata. Ā, nā te mea e kōrero ana ēnei tuhinga e pā ana ki te iwi kawenata a te Atua—arā, ki ngā tāne me ngā wāhine e nui ana ō rātou ngoikoretanga, heoi anō, i aroha tonu, ā, i mahi tonu ki te Ariki—muia ana ngā kura huna i roto i ngā pukapuka hītori o te Kawenata Tawhito.