Dagiti Napnuan Pakasaritaan a Libro iti Daan a Tulag

Gagangay, a naisalaysay dagitoy nga estoria manipud iti masinunuo a pannirigan. Kas koma nga imposible a kumita iti maysa a sabong, bato, wenno kayo iti ad-adu ngem maysa nga anggulo nga aggigiddan, saan a manamnama a mangiladawanto ti napnuan pakasaritaan a salaysay iti pannirigan ti tao wenno grupo dagiti tao a mangisursurat iti daytoy. Iraman daytoy a pannirigan dagiti pagnanaigan dagiti mannurat a mainaig iti pagilian wenno etnika ken pagalagadan iti kultura ken pammatida. Ti pannakaammo iti daytoy ti makatulong kadatayo a makaawat a nagpokus dagiti mannurat ken namagtitipon kadagiti napnuan pakasaritaan a libro kadagiti masinunuo a detalye bayat ti panangibatida kadagiti dadduma. Nagaramidda kadagiti masinunuo a panangipapan a saan nga inaramid dagiti dadduma. Ket napagnunumuanda ti mangigibus a naibatay kadagita a detalye ken panangipapan. Makitatayo dagiti agduduma a pannirigan kadagiti libro ti Biblia (ken no dadduma iti uneg ti isu met laeng a libro). No ad-adda nga ammotayo dagitoy a pannirigan, ad-adda a maawatantayo dagiti libro a napnuan pakasaritaan.

Ti maysa a pannirigan a gagangay iti amin a napnuan pakasaritaan a libro iti Daan a Tulag ket ti pannirigan dagiti annak ti Israel, dagiti natulagan a tao ti Dios. Tinulongan ida ti pammatida iti Apo a mangkita iti imana iti biagda ken kadagiti aramid a pakaseknan ti pagilianda. Idinto a saan nga ayo dagiti nailubongan a napnuan pakasaritaan a libro tapno makita dagiti banag iti kastoy a wagas, daytoy naespirituan a pannirigan ti paset ti no ania ti mamagbalin a nakapatpateg ti napnuan pakasaritaan a libro iti Daan a Tulag kadagiti agsapsapul a mangbukel iti bukodda a pammati iti Dios.

Mangrugi dagiti napnuan pakasaritaan a libro kalpasan ti pananggibus ti Deuteronomio iti dumanin gibus dagiti tawen a panagalla-alla dagiti Israelita iti let-ang. Ipakita ti libro ti Josue kadagiti annak ti Israel a nakasagana a sumrek iti Canaan, iti naikari a dagada, ken iladawanna no kasano a sinakupda daytoy. Dagiti libro a sumaruno, ti Uk-ukom agingga iti 2 Cronicas ket mangipakita iti padas ti Israel iti naikari a daga, manipud iti panawen a nagnaedda ditoy agingga iti panawen a pinarmek ida ti Asiria ken Babilonia. Isarita iti libro ti Esdras ken Nehemias ti panagsubli ti sumagmamano a grupo dagiti Israelita iti kabiserada, ti Jerusalem, kalpasan dagiti dekada. Kamaudiananna, isarita ti libro ti Ester ti estoria dagiti Israelita nga agbibiag nga adipen iti babaen ti panangituray ti Persia.

Ket dayta ti naggigibusan ti panagsasaganad dagiti pasamak iti Daan a Tulag. Sumagmamano a damo nga agbasbasa iti Biblia ti masdaaw a makatakuat a pudno a nalpasdan ti panagbasa iti estoria ti Daan a Tulag sakbay a nabasadan ti ad-adu pay ngem kagudua dagiti panid daytoy. Kalpasan ti Ester, saan unay nga adu ti maalatayo nga impormasion maipapan iti pakasaritaan dagiti Israelita. Ketdi, dagiti libro a sumaruno—nangnangruna kadagiti libro dagiti propeta—a maikanada iti uneg ti linia ti panawen nga indatag dagiti libro a napnuan pakasaritaan. Ti panagministro ni propeta Jeremias, kas pagarigan, napagteng kabayatan dagiti pasamak a naisurat iti 2 Ar-ari 22–25 (ken ti mayasping a salaysay iti 2 Cronicas 34–36). Ti pannakaammo iti daytoy ti makaimpluensia iti wagas a pakabasaam kadagiti napnuan pakasaritaan nga estoria ken dagiti naimpadtuan a libro.

No agbasbasakayo iti Daan a Tulag, kas iti ania man a pakasaritaan, nalabit a mabasayo ti maipapan kadagiti tao nga agar-aramid wenno agsasao kadagiti banag nga, iti agdama a lubong, kasla karkarna wenno mangburburibor pay. Nasken a namnamaentayo daytoy—nakita dagiti mannurat iti Daan a Tulag ti lubong manipud iti pannirigan nga idi, iti sumagmamano a wagas, maigidiat kadagiti pannirigantayo. Ti kinaranggas, dagiti relasion iti etnika, ken dagiti akem ti babbai ket isu dagiti sumagmamano laeng kadagiti isyu a mabalin a nakakitaan dagiti nagkauna a mannurat a di maipada iti pannakakitatayo iti agdama.

Ngarud ania ti nasken nga aramidentayo no makitatayo dagiti binatog iti nasantuan a kasuratan a kasla mangburburibor? Umuna, mabalin a makatulong nga ibilang ti tunggal binatog iti nalawlawa a konteksto. Kasano a maisakto daytoy iti plano ti Dios iti pannakaisalakan? Kasano a maisakto daytoy iti no ania ti ammoyo maipapan iti kinatao ti Nailangitan nga Ama ken ni Jesucristo? Kasano a maisakto daytoy kadagiti naipalgak a kinapudno iti dadduma pay a nasantuan a kasuratan wenno pannursuro dagiti sibibiag a propeta? Ken kasano a maisakto daytoy kadagiti arasaas ti Espiritu iti bukodmo a puso ken panunot?

Iti sumagmamano a kasasaad, mabalin a kasla saan a maisakto a nasayaat iti ania man kadagitoy. No dadduma mabalin a maipada ti binatog kas maysa a pedaso iti puzzle a kasla awan lugarna iti dadduma pay a pedaso a nabukelmon. Ti panangpadas a mangipilit a mangisakto iti pedaso ket saan nga isu ti kasayaatan a wagas. Ngem saan a nasken ti panangisuko iti sibubukel a puzzle. Ketdi, mabalin a kasapulam nga ilasin pay laeng ti pedaso iti sumagmamano nga oras. Bayat ti panagsursurom iti ad-adu pay ken panangbukelmo iti ad-adu pay iti puzzle, mabalin a kabaelam ti kumita a nasaysayaat no kasano a maisaktom dagiti pedaso a sangsangkamaysa.

Kasta met a makatulong pay a manglagip a mainayon iti panagbalin a limitado iti masinunuo a pannirigan, maipasango dagiti pakasaritaan iti nasantuan a kasuratan iti biddut ti tao. Kas pagarigan, kadagiti napalabas a siglo “adu a nalawag ken napateg a banag [ti] naikkat iti [Biblia],” agraman dagiti napapateg a kinapudno maipapan iti doktrina, dagiti ordinansa ken dagiti katulagan (1 Nephi 13:28; kitaen met kadagiti bersikulo 26, 29, 40). Iti isu met la a panawen, nasken nga agtallugodtayo a mangako a limitado met dagiti bukodtayo a pannirigan: kanayon nga addanto dagiti banag a ditayo naan-anay a maawatan ken dagiti saludsod a ditayo kabaelan pay laeng a sungbatan.

Ngem kabayatanna, dagiti saan a nasungbatan a saludsod saan koma a manglapped kadatayo kadagiti napapateg a bato ti agnanayon a kinapudno a masarakan iti Daan a Tulag—uray no dadduma nakalemmeng dagita a napapateg a bato iti nabato a daga dagiti mangburburibor a padas ken nakapuy a pili nga inaramid dagiti saan a perpekto a tao. Nalabit a dagiti kapatgan kadagitoy a napateg a bato ket dagiti estoria ken binatog a mangipaneknek iti ayat ti Dios—nangnangruna kadagiti mangitudo iti panunottayo iti sakripisio ni Jesucristo. Makita iti ania man nga anggulo, dagiti napapateg a bato kas dagitoy agrimat laeng a siraraniag ita kas iti panagrimatda idi. Ket gapu ta isarita dagitoy a salaysay maipapan kadagiti natulagan a tao ti Dios—lallaki ken babbai nga addaan pagkapsutan ti tao ngem nagayat ken nagserbida iti Apo—aglaplapusanan dagiti napateg a bato ti kinapudno kadagiti napnuan pakasaritaan a libro ti Daan a Tulag.