Ang Makasaysayanong mga Basahon diha sa Daang Tugon

Kasagaran, kini nga mga istorya giasoy gikan sa piho nga punto sa panan-aw. Sama nga kini imposible ang pagtan-aw sa usa ka bulak, bato, o kahoy gikan sa sobra sa usa ka anggulo sa tinagsa, kini dili kalikayan nga ang usa ka makasaysayanong asoy mopakita sa panglantaw sa tawo o pundok sa mga tawo nga nagsulat niini. Kini nga panglantaw naglakip sa nasudnon o etnikong relasyon ug sa ilang kultural nga mga lagda ug pagtuo. Ang pagkahibalo niini makatabang kanato sa pagsabot nga ang mga tigsulat ug mga tigtigom sa makasaysayanong mga basahon mipunting sa piho nga mga detalye samtang ang uban wala giapil. Mihimo sila og mga pangagpas nga ang uban tingali wala maghimo. Ug miabot sila sa mga panapos pinasikad niini nga mga detalye ug mga pangagpas. Gani kita makakita og lain nga panglantaw tabok sa mga basahon sa Biblia (ug usahay sulod sa parehas nga basahon). Kon mas kita nakaamgo niini nga mga panglantaw, mas maayo kitang makasabot sa makasaysayanong mga basahon.

Usa ka panglantaw nga sagad sa tanang makasaysayanong mga basahon sa Daang Tugon mao ang panglantaw sa mga anak sa Israel, ang mga tawo sa pakigsaad sa Dios. Ang ilang hugot nga pagtuo sa Ginoo mitabang kanila sa pagkakita sa Iyang impluwensya diha sa ilang mga kinabuhi ug sa mga kalihokan sa ilang nasod. Samtang ang sekular nga mga basahon sa kasaysayan dili hilig sa pagtan-aw sa mga butang niini nga paagi, kining espirituhanon nga panglantaw kabahin sa unsay naghimo sa makasaysayanong mga basahon sa Daang Tugon nga hilabihan ka bililhon ngadto sa mga tawo kinsa naninguha sa pagtukod sa ilang kaugalingong hugot nga pagtuo sa Dios.

Ang makasaysayanong mga basahon nagsugod diin ang mga basahon sa Deuteronomio nahuman, nga ang mga katuigan nga paglibod-libod sa mga Israelita diha sa kamingawan hapit na matapos. Ang basahon ni Josue nagpakita sa mga anak sa Israel nga andam na sa pagsulod sa Canaan, ang ilang gisaad nga yuta, ug naghulagway kon giunsa nila pagkuha kini. Ang mga basahon nga nagsunod, Mga Maghuhukom ngadto sa 2 Mga Cronicas naghulagway sa kasinatian sa Israel didto sa gisaad nga yuta, gikan sa panahon nga sila namuyo niini hangtod sa panahon nga sila nabuntog sa Asiria ug Babelonia. Ang mga basahon ni Esdras ug Nehemias nag-asoy sa pagbalik sa daghang mga grupo sa mga Israelita ngadto sa ulohan, ang Jerusalem, mga dekada human niana. Sa kataposan, ang basahon ni Ester nagsaysay og istorya kabahin sa mga Israelita nga nagpuyo nga gipugos sa pagpalayas ubos sa kamandoan sa Persia.

Ug kana diin ang kronolohiya sa Daang Tugon natapos. Ang pipila nga unang higayon nga mga mambabasa sa Biblia nahibulong sa pagkahibalo nga sila sa tinuod nahuman na og basa sa istorya sa Daang Tugon sa wala pa sila makabasa og sobra sa katunga sa mga pahina niini. Human sa Ester kita walay makuha nga daghang impormasyon mahitungod sa kasaysayan sa mga Israelita. Hinoon, ang mga basahon nga nagsunod—ilabi na ang mga basahon sa mga propeta—mihaom sulod sa panahon nga kini nahitabo [timeline] nga gipresentar ang makasaysayanong mga basahon. Ang pagpangalagad ni propeta Jeremias, sama pananglit, nahitabo atol sa mga hitabo nga girekord diha sa 2 Mga Hari 22–25 (ug ang managsamang asoy diha sa 2 Mga Cronicas 34–36). Ang pagkahibalo niini makaimpluwensya sa paagi nga ikaw magbasa sa makasaysayanong mga asoy ug sa propetikanhong mga basahon.

Kon magbasa sa Daang Tugon, sama sa bisan unsa nga kasaysayan, may kalagmitan nga imong basahon ang mahitungod sa mga katawhan nga nagbuhat o nagsulti og mga butang nga, sa karong panahon, ingon nga katingad-an o gani makagubot. Kita kinahanglan nga magdahom niini—mga tigsulat sa Daang Tugon nakakita sa kalibotan gikan sa panglantaw kaniadto, nga sa pipila ka paagi, may kalainan gikan sa ato. Kapintas, etnikong mga relasyon, ug ang mga tahas sa mga babaye mga pipila lamang sa mga isyu nga nakita sa karaang mga tigsulat nga lahi kay sa atong gibuhat karon.

Busa unsa ang kinahanglan natong buhaton kon makakita kita og mga tudling diha sa mga kasulatan nga ingon og makalibog? Una, kini tingali makatabang ang paghunahuna sa matag tudling sa mas lapad nga kinatibuk-ang pagsabot. Sa unsang paagi kini mohaom sa plano sa Dios sa kaluwasan? Sa unsa nga paagi kini mohaom sa unsay imong nahibaloan mahitungod sa kinaiyahan sa Langitnong Amahan ug ni Jesukristo? Sa unsa nga paagi kini mohaom sa gipadayag nga mga kamatuoran sa ubang mga kasulatan o sa mga pagtulun-an sa buhing mga propeta? Ug sa unsang paagi kini mohaom sa mga pag-aghat sa Espiritu diha sa imong kaugalingong kasingkasing ug hunahuna?

Sa pipila ka mga sitwasyon, ang tudling tingali dili ingon nga mohaom og maayo sa bisan hain niini. Usahay ang mga tudling tingali sama sa usa ka piraso sa puzzle nga dili ingon og kini adunay lugar taliwala sa mga piraso nga imo nang naporma. Ang pagpugos sa piraso nga ihaom dili mao ang labing maayo nga paagi. Apan ni ang pag-undang sa tibuok nga puzzle. Hinoon, tingali kinahanglan nimo nga igahin una sa ubang panahon. Samtang ikaw nagkat-on pa og dugang ug sa pagdugtong pa sa puzzle, mahimong ikaw makakita og mas maayo kon unsaon sa mga piraso sa paghaom og dungan.

Kini makatabang usab sa paghinumdom nga agig dugang sa pagkalimitado ngadto sa usa ka piho nga panglantaw, ang mga kasaysayan sa kasulatan ubos ngadto sa tawhanong kasaypanan. Sama pananglit, sa nanglabay nga mga siglo “daghan nga yano ug mga bililhon nga mga butang nga gikuha gikan sa [Biblia],” lakip ang importanting mga kamatuoran mahitungod sa doktrina, mga ordinansa, ug mga pakigsaad (1 Nephi 13:28; tan-awa usab sa mga bersikulo 26, 29, 40). Sa samang higayon, kita kinahanglan nga andam sa pagdawat nga ang atong kaugalingon nga mga panglantaw mga limitado usab: kanunay adunay mga butang nga dili nato hingpit nga masabtan ug mga pangutana nga dili pa nato matubag.

Apan sa pagkakaron, ang dili matubag nga mga pangutana dili kinahanglan nga mopalayo kanato gikan sa bililhon nga mga mutya sa mahangturong kamatuoran nga makaplagan diha sa Daang Tugon—bisan og kini nga mga mutya usahay natago diha sa batoon nga yuta sa makagubot nga mga kasinatian ug dili maayo nga mga pagpili nga gihimo sa dili hingpit nga mga tawo. Tingali ang labing bililhon niini nga mga mutya mao ang mga istorya ug mga tudling nga nagpamatuod sa gugma sa Dios—ilabi na niadto nga nagpunting sa atong mga hunahuna padulong ngadto sa sakripisyo ni Jesukristo. Gitan-aw gikan sa bisan hain nga anggulo, ang mga mutya nga sama niini nagsidlak ingon kahayag karon sama nga sila misidlak sa kaniadto. Ug tungod kay kini nga mga asoy nagsaysay kabahin sa mga tawo sa pakigsaad sa Dios—mga lalaki ug mga babaye kinsa adunay tawhanong mga kahuyang ug bisan pa niana nahigugma ug nagserbisyo sa Ginoo—mga mutya sa kamatuoran daghan diha sa makasaysayanong mga basahon sa Daang Tugon.