Ko e Teuteu mo e Akoʻi ʻo e Ngaahi Lēsoni Teuteu ki he Moʻuí: Fealeaʻaki mo e Kau Faiakó
Fakamafola Ako Fakataʻu ʻa e S&I 2025
Tuʻapulelulu, 23 Sānuali 2025
Brother Jason Willard: Brother Tailengi, mālō hoʻo fakaʻatā mai ʻa e faingamālie ke u ʻaʻahi mai ai ki hoʻo kau faiakó. ʻI ha taimi kimuʻa, naʻe fakafeʻiloaki ʻe Brother Uepi ʻa e ngaahi lēsoni ko ʻeni ʻo e Teuteu ki he Moʻuí. Ko e hā hoʻomou ʻuluaki fakakaukau ʻi hoʻomou fuofua fanongo ki he ngaahi lēsoni teuteu ki he moʻui ko ʻení?
Sisitā Haniti.
Sisitā Hanit Ko ʻeku ʻuluaki fakakaukaú ʻe fakatupu lōmekina ia. ʻOku ou feinga ke akoʻi ʻa e folofolá, pea ko ha faiako foʻou ange au. Pea ko ia ʻi hono tānaki atu ʻo e ngaahi lēsoni Teuteu ki he Moʻuí ʻi aí, naʻá ku fakakaukau, “ʻOiauē! Ko e hā ʻeni ʻoku nau fiemaʻu ke u faí?
}Brother Willard: Sai ʻaupito. Ko hai ia ne toe ongoʻi lōmekiná? ʻI ai ha taha ʻoku fie vetehia? ʻIo. Mālō Sisitā Haniti.
Brother Kavanau, ko e hā naʻá ke aʻusiá?
Brother Kavanau: ʻOku hangē ia ha roller coaster. ʻI heʻeku ʻuluaki fanongo aí peá u sio ʻi he ngaahi tefitó, naʻá ku fuʻu fiefia. Peá u sio ki he lōloa ange e taimi-tēpile ki hono akoʻí mo e tuʻo lahi hono akoʻí, naʻá ku kiʻi ongoʻi loto-mamahi. ʻOku ou saiʻia ʻi he folofolá. Naʻá ku fie akoʻi pē ʻa e folofolá pea ko ʻeni kuó u maʻu ʻa e ngaahi lēsoni kotoa ko ʻeni ʻo e Teuteu ki he Moʻuí. ʻI heʻemau aʻusia ange ʻi hono akoʻi iá, naʻá ku ʻiloʻi ʻoku lahi ʻa e potufolofola ʻi aí, pea ʻoku hangē pē ia ko hono akoʻi ʻo e folofolá ʻi ha founga ʻoku toe ʻaonga angé. Ka naʻá ku kiʻi loto-mamahi ʻi he kamatá.
Brother Willard: ʻA ia mei he taimi ko iá, kuo fēfē hoʻo ongoʻí? Kuo fuoloa mai eni hoʻo akoʻi kinautolú. Kuó ke ongoʻi fēfē talu mei he ʻuluaki ongoʻi loto-mamahi ko iá?
Brother Cavanaugh: Kuo liliu ia. Naʻá ku talanoa mo ha tokotaha ako ʻi he ngaahi uike siʻi kuohilí fekauʻaki mo ia, pea naʻá ne pehē ko e ngaahi lēsoni ʻeni ʻokú ne saiʻia taha ai ʻi he seminelí, ʻa e ngaahi lēsoni teuteu ki he moʻuí, he naʻá ne ongoʻi naʻe toe ʻaonga ange ʻa e folofolá kiate ia mo ʻene moʻuí.
Brother Cavanaugh: Sai ʻaupito. Pea ʻoku akoʻi mai ʻe ʻEletā Petinā ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku tau faiako fakahokohoko, taimi ʻe niʻihi ʻoku tau faiako fakakaveinga pe fakatefito. Pea ʻoku tau kei lava pē ʻo fai ia ʻi he folofolá. Lelei ʻaupito ia, Brother Kavanau. Mālō ʻaupito.
Mālō, Sisitā Uila.
Sisitā Uila: ʻOku ou maʻu ha ongo kehekehe. Ko e ongo ʻe taha—naʻe ʻikai ko ha ongo ka naʻe hangē pē ko e, “ʻOi, ko ha toe liliu ē.” Kuo lahi ʻa e ngaahi liliú. Ko e taʻu hono nima ʻaki eni ʻeku faiakó, pea kuo liliu, liliu, liliu, liliu. Taʻu kotoa pē ʻoku ʻi ai ha ngaahi liliu foʻou. Ka ʻi he taimi tatau, naʻá ku fiefia moʻoni—ko e lahi ange ʻeku lau fekauʻaki mo e ngaahi lēsoni ko ʻení, naʻá ku fakakaukau, ʻe tokoni moʻoni ʻeni ki ha tokolahi ʻo ʻemau kau akó.
Brother Willard: Sai ʻaupito. ʻA ia ʻokú ke ongoʻi ko ha liliu ia naʻe sai?
Sisitā Wheeler: ʻOku ou ongoʻi ko ha liliu lelei ia, ka ʻoku ou pehē ʻoku mau kei fakafenāpasi pē ki ai.
Brother Willard: Sai. ʻOku ou fiefia ke fanongo ki ai. Mālō ʻaupito. Ko e hā kuó ke aʻusia ʻi he ngaahi lēsoni Teuteu ki he Moʻui ko ʻení ʻi hoʻo faiakó?
ʻIo, Sisitā Lōpini.
Sisitā Robbins: ʻOku ou kei maʻu pē ʻa e kaveinga ʻo hono fakakau ʻa e ʻEikí ʻi hoʻo moʻuí pea ʻi hoʻo akó. ʻOku ʻikai mahuʻinga pe ko e lēsoni Teuteu ki he Moʻui fē. ʻOku foki pē ia ki he founga te ke lava ai ʻo fakakau ʻa e ʻEikí ʻi hoʻo moʻuí. Kapau ko hono tokangaʻi hoʻo ngaahi meʻa fakapaʻangá, kapau ko hono fokotuʻutuʻú pe ʻilo ʻa e meʻa ke fakamuʻomuʻá, kapau te tau lava ʻo akoʻi kinautolu ʻi he taukei ko ʻeni ʻo e falala ki he ʻEikí ʻi he kamataʻanga ʻo ʻenau moʻuí mo fakakau Ia ʻi he ngaahi meʻa ʻoku mahuʻinga kiate kinautolú, ʻe mahuʻinga kinautolu kiate Ia.
Brother Willard: ʻOku ou saiʻia ke fanongo ki ai. ʻA ia te ke pehē ʻoku nau fakatefito ʻia Kalaisi?
Sisitā Robbins ʻOku kei ʻi ai pē ʻa e ngaahi ʻelemēniti mahuʻingá. Kuó ke maʻu ʻa e fakatefito ʻia Kalaisí, kuó ke maʻu ʻa e fakatefito ʻi he tokotaha akó, pea kuó ke maʻu ʻa e fakatefito ʻi he folofolá. ʻA ia ʻoku maʻu kotoa ai ʻa e ngaahi ʻelemēniti mahuʻingá. Pea ko e meʻa ia ʻokú ke tokanga taha ki aí. ʻOkú ke ongoʻi nonga he ʻokú ke ʻiloʻi ʻa e ʻelemēniti mahuʻinga ko iá pea ʻoku nau kei ʻi ai kotoa pē.
Brother Willard: Mālō.
Brother Cyril.
Brother Cyril: Kiate aú, te te lava ʻo ʻomi ʻa e kakano ʻo e lēsoní ke fakafelāveʻi ki he fānau akó ʻi heʻenau kei talavoú. ‘Okú te vakai ki he lēsoni kotoa pē ʻo e Teuteu ki he Moʻuí. Ko ha founga fakaofo ia ke ke lava ʻo vakai ki he founga ʻoku fekauʻaki ai ia mo koé ke ke fou ai pea ako. ʻOku ou saiʻia ai. Naʻá ne langa moʻoni ʻeku loto-falalá ʻi hono akoʻi ʻo e meʻa ko iá, ʻa e ʻi ai ha fekauʻaki ʻi he meʻa kotoa pē ʻoku tau faí, kau ai ʻa e fakatefito ʻia Kalaisí, mo e fakatefito ʻi he folofolá.
Brother Willard: ʻOku ou saiʻia ai. ʻA ia ko e fakakaukaú, ko e ngaahi lēsoni ko ʻení ko e meʻa pē ia naʻa tau faʻa faí, kae mahalo ʻoku toe fenāpasi lelei ange ia mo ʻetau fānau akó. Sai ʻaupito, Brother Seli, mālō. Ka tau talanoa angé ki hoʻomou ako fakataukeí.
Naʻa mou ako kimuí ni mai fekauʻaki mo ha ngaahi taukei ʻe tolu ʻe tokoni atu ke faingofua ange ʻa e moʻuí kiate kimoutolu ko e kau faiakó ʻi hoʻomou teuteuʻi ʻa e ngaahi lēsoni ko ʻeni ʻo e Teuteu ki he Moʻuí. ʻA ia naʻa mou nofotaha ʻi he taumuʻa ʻo e lēsoní. Kuo mou maʻu ʻa e moʻoni kuo fakamahinoʻí ʻa ia ʻoku maʻu ʻi he folofola ʻa e ʻOtuá, pea mo ha ʻekitivitī ʻe fakahaaʻi ai ʻe he kau akó ʻa e meʻa naʻa nau akó. ʻI hoʻomou fakakaukau ki he meʻa ʻe tolu ko iá, pea ko ʻeni kuo mou kiʻi akoako hono fakahoko iá, ko e hā kuo mou aʻusiá? Ko e hā ha faikehekehe kuo mou mamata ki ai ʻi hoʻomou ngaahi kalasí ʻi hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi taukei ʻe tolu ko iá?
Mālō, Sisitā Uila.
Sisitā Uila: ʻOku ou ʻiloʻi ʻoku ou fie fakaʻaongaʻi ha taimi lahi ange ke maʻu ha mahino ki ai, pea ʻoku iku leva ʻo siʻisiʻi ange hoku taimi ke nau fakaʻaongaʻi ai iá pea mo akoako fakahoko iá. Ka ʻi heʻeku akoako fakahoko ʻení, ʻa e feinga ke tokoniʻi ke vave ange ʻenau vakai ki aí, ʻiloʻi ʻa e taumuʻa ʻo e lēsoní, pea ke kumi ʻa e moʻoni ʻoku fakamahinoʻi maí, te mau toki lava leva ʻo maʻu ha taimi lahi ange ke akoako fakahoko ia. ʻOku lahi ange leva honau taimi ke akoako fakahoko ʻi he kalasí ʻi he meʻa naʻá ku ongoʻi ʻoku ou ʻoange kiate kinautolu kimuʻá.
Brother Willard: Kapau ʻoku tonu ʻeku mahinó, ʻoku ʻikai ke ke tuku ha taimi lahi, hangē ko e tokolahi ʻo kitautolu, ʻi he ʻosi ʻa e lēsoní ki he akoako fakahokó, ko ia?
Sisitā Uila: ʻIo.
Brother Willard: Pea ʻoku fakaʻatā ʻe he meʻá ni ke ke tokanga ange ʻi he founga ʻokú ke vaheʻi ai ha taimi maʻá e tokotaha ako kotoa pē ke maʻu ha aʻusia ʻoku fakahaaʻi ai naʻa nau ongoʻi moʻoni pe ako pe fie fai ha meʻa kehe. Ko ia?
Sisitā Uila: ʻIo. Pea ʻokú ke maʻu leva ha meʻa lahi ange mei he kau akó ʻi he taimi ʻoku nau maʻu ai ha taimi lahi ange ke akoako fakahoko ai iá.
Brother Willard:Mālō ʻaupito. ʻOku ou saiʻia ʻaupito ai.
Brother Cyril: ʻOku ou pehē kiate au, ʻoku tokoniʻi au ʻe he moʻoni kuo fakamahinoʻí ke faingofua ʻeku fakapapauʻi, ʻoku fakatefito ʻa e lēsoní ʻi he folofolá. ʻOkú ke ʻiloʻi, ʻe faingofua pē ke tau ʻave kinautolu pea tokoniʻi kinautolu ke nau ʻiloʻi ʻi he kotoa ʻo e lēsoní, pea ke nau lava foki ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi lea ʻa e kau palōfitá mo tānaki atu foki ki ai ʻa e moʻoni ʻoku fakamahinoʻí, ko ha tefitoʻi moʻoni te nau lava ʻo ako ki he ʻaho ko iá. ʻOkú ne tokoniʻi kitautolu ke tau lava ʻo maʻu ha ola lelei ʻi he taimi ʻoku tau akoako fakahoko aí koeʻuhí he ʻoku tau fakaʻaongaʻi ha taimi.
Brother Willard: ʻA ia ko e meʻa naʻe lave ki ai ʻa Brother Kavanau kimuʻá fekauʻaki mo e manavasiʻi na kuo ʻikai ke tau tokanga taha ki he folofolá. Ko e taha ia ʻo ʻetau hohaʻá, ko e ongoʻi ʻe ha faiako, koeʻuhí ko ʻenau faiako fekauʻaki mo ha kaveinga fakatuʻasinó, ʻoku ʻikai ke nau ngaue ʻaki ʻa e folofolá ke akoʻi ʻaki ʻa e matuʻuaki fakaelotó.
Brother Cyril: ʻIo.
Brother Willard: Ka lava ke tau sio ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo akoʻi ʻa e matuʻuaki fakaelotó taʻekau ki ai ʻa e folofolá mo e ngaahi lea ʻa e kau palōfitá. Ko ia? ʻA ia ʻoku fakatahaʻi mālohi ia ʻe he moʻoni kuo fakamahinoʻí. Kae fakamālō atu ʻi he vahevahe ko iá, Brother Cyril. Ko ha vahevahe lelei ia.
ʻIo, Brother ʻAlakala.
Brother ʻAlakala: Ko e taha ʻo e ngaahi kupuʻi lea ʻoku ou saiʻia taha ai meia ʻEletā Pēká ʻoku pehē, ʻe vave ange hano liliu ʻo e ʻulungāngá ʻi hono ako ʻo e tokāteline ʻo Kalaisí ʻi hano liliu ʻo e ʻulungāngá ʻi hono ako ʻo e ʻulungāngá. Pea ʻoku fakamānako kiate au … ko ha tangata au ʻoku ou saiʻia ke lau ha ngaahi tohi fakatupulaki fakaekita, ʻoku ou saiʻia ke fanongo ki he kau lea fakalotolahí. Ka neongo ʻoku nau akoʻi ha ngaahi moʻoni ʻe niʻihi, ka ʻoku ʻikai ke nau maʻu ʻa e moʻoni kakató.
Pea ʻi he ngaahi lēsoni teuteu ko ʻení, ʻoku tau akoʻi ai ha ngaahi lēsoni ʻe lava ke tokoni kiate kinautolu ʻi heʻenau moʻuí, ʻo kau ki ai ʻa Sīsū Kalaisi. Pea koeʻuhí ko e meʻa ko iá, te nau fakalahi ai honau faingamālie ke lavameʻá. Te nau fai ha ngaahi liliu ʻi ha founga vave ange. Te nau sio ki ha ngaahi tāpuaki lahi ange. Pea ʻoku ou fakakaukau—ko ha tokotaha ako au ʻi he kolisí. Ko ia kuo tāpuekina lahi au ʻe he ngaahi lēsoni teuteu ki he moʻui ko ʻení.
Pea ʻoku ou fakakaukau ʻi heʻeku sio pē ki he founga kuó ne tāpuekina aú, ʻoku ou ʻiloʻi pau ʻe lava ke ne tāpuekina e moʻui ʻa e fānau ako ʻoku mau akoʻí.
Brother Willard: ʻOku ou saiʻia ai, Brother ʻAlakala. ʻA ia kuó ke monūʻia fakataautaha ʻi hoʻo feinga ke tokoniʻi hoʻo fānau akó ʻi he ngaahi lēsoni Teuteu ki he Moʻui ko ʻení, he ʻoku lava ke fakafelāveʻi ia ʻo aʻu pē ki ha tokotaha ako kolisi, ko ia? Ko ia?
Brother ʻAlakala:Ko ia.
Brother Willard: ʻOku sai ʻaupito ia. Fakamālō atu ‘i he vahevahe ko iá. Fēfē ʻa e taʻumuʻa ʻo e lēsoní? Fēfē ʻa e fiemaʻu ko iá? Kuo ʻaonga nai ia ki ha taha ʻi hoʻomou feinga ke fakatefito hoʻomou lēsoní ʻi he taumuʻa ko iá mo tokoniʻi ʻa e kau akó ke nau aʻusia iá? Pea naʻe founga fēfē?
Brother Cavanaugh.
Brother Cavanaugh: Ko e taha ʻo e ngaahi meʻa kuó u akó kapau te u kamata ʻeku lēsoní ʻaki ʻeku hiki ʻa e taumuʻa ko iá ʻi he palakipoé pe talaange pē, “Hei kau tama, ʻe tokoniʻi kimoutolu ʻe he lēsoni ko ʻení ʻi ha meʻa pē.” Ko e niʻihi ʻo e fānau ako ʻi he kalasí ʻoku ʻikai ke fuʻu mahino kiate kinautolu ʻa e folofolá ʻo hangē ko e niʻihi kehé, ʻi heʻenau maʻu ʻa e taumuʻa ko iá ʻoku lava ke nau maʻu ai ha meʻa ke kumi ki ai ʻi he folofolá, ʻa ia ʻoku nau ʻiloʻi ʻa e founga ʻoku totonu ke nau lau ai ʻa e vēsí, pea ʻoku totonu ke tokoni ia kiate au ʻi he meʻa ko ʻení, pea ʻoku faingofua ange ke mahino kiate kinautolu ʻa e meʻa ʻoku nau laú pea nau fakaʻaongaʻi ia ki heʻenau moʻuí. Ko e meʻa ia kuó u sio ki ai ʻi hoku loki akó. ʻOku ʻikai ke u ʻilo pe ʻoku tatau ia mo moutolu.
Brother Willard: Toe ʻi ai ha taha kehe kuó ne aʻusia ia? ʻA e tokoni tatau ko iá. Tali mai pē ʻe ha taha, Brother Cavanaugh. ʻOku moʻoni ʻaupito e lau ko iá, naʻá ku akoʻi ʻeku lēsoni Teuteu ki he Moʻuí ʻi he ngaahi uike kuo maliu atú koeʻuhí he naʻá ku fie fakahoko ʻeni, ko e meʻa ia naʻe fakatefito ai ʻeku lēsoní kotoa ke u lava ʻo pehē, ʻoku ʻi ai ha taumuʻa ʻoku ou fakatefito ai, pea ʻi he lolotonga e lēsoní, naʻe tokoni ia ke u fakapapauʻi ʻoku ou kei fakatefito pē ʻi he taumuʻa ko iá. Ko ia ai ʻoku ou fiefia ʻi hoʻo maʻu e fakakaukau ko iá. Fakamālō atu ‘i he vahevahe ko iá.
ʻIo, Brother Dyreng.
Brother Dyreng: ʻOkú ne ʻomi ha vīsone ʻe lava ke tau foki maʻu pē ki ai. ʻOkú ne ʻomi ha vīsone ʻe lava ke tau foki maʻu pē ki ai, pea ʻoku tau ʻiloʻi, ʻi he taimi ʻoku tau maʻu ai ha vīsoné pea tau ʻoange ki he kau akó ʻa e vīsone ko iá, ʻoku mahino ia kianautolu.
Brother Willard: ʻIo. Brother Tailengi, tuku ke u ʻeke atu ʻa e fehuʻi ko ʻení: Fēfē nai kapau te ke akoʻi pē fekauʻaki mo e matuʻuaki fakaelotó ʻo ʻikai kau ai ʻa e taumuʻa ko iá? Kapau te ke hū ki he kalasi ko iá, peá ke akoʻi pē fekauʻaki mo ha kaveinga pau?
Brother Dyreng: ʻOku ou lava ʻo fakakaukau atu ki ha fealeaʻaki fakaʻofoʻofa fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa kehekehe lahi. Kae mahalo he ʻikai ke tau aʻusia ʻa e taumuʻa ʻo e tokanga taha ki he meʻa ʻoku mahuʻinga tahá ke fakafehokotaki—hangē ko e lea ʻa Sisitā Lōpiní —ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku tau akoʻí ki he Fakamoʻui, ko Sīsū Kalaisí. Ko hono fakafehokotaki ʻo e meʻa ʻoku tau akoʻí ki he folofolá pea mo e ngaahi lea ʻa e kau palōfitá, pea mo hono maʻu ʻo e taumuʻa ko iá—ʻokú ne fakamaʻunga kitautolu ʻi he meʻa ko iá pea fakaʻatā ke hoko ʻa e ngaahi meʻa ko iá kae ʻikai ko haʻatau fai pē ha fealeaʻaki lelei mo e kau akó fekauʻaki mo ha tefito.
Brother Willard:ʻIo. Kuó ke ongoʻi nai ʻe lava ʻe he ngaahi lēsoni teuteu ki he moʻui ko ʻení ʻo fakatupulaki ha fealeaʻaki lelei?
Kapau ko e meʻa pē ia ʻoku tau maʻú ko ha fealeaʻaki lelei, ʻoku ʻikai ke tau tokoniʻi kinautolu ke nau ului loloto ange kia Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻikai ke tau tokoniʻi kinautolu ke nau taau ki he ngaahi tāpuaki ʻo e temipalé. ʻOku ʻikai ke tau tokoniʻi kinautolu ke nau teuteuʻi kinautolu mo honau ngaahi fāmilí mo e niʻihi kehé ki he moʻui taʻengatá mo ʻenau Tamai ʻi Hēvaní. Ko ia ai kuo pau ke tau tokanga ke tau fakaʻaongaʻi maʻu pē e folofola ʻa e ʻOtuá, pea ʻoku ʻikai ko ha ngaahi fakamatala lelei pē ʻa e ngaahi moʻoni kuo fakamahinoʻí ʻoku hiki ʻi ha peesi, ka ko ha ngaahi moʻoni mālohi ia mei he Tamai Hēvaní ʻoku maʻu ʻi Heʻene folofolá, pea ʻoku tau fakataumuʻa mahino ki he taumuʻa ko iá koeʻuhí ke foki kotoa ʻa e meʻa ʻoku tau fai ʻi he lēsoni ko iá ki ai.
Pea ʻi he hili iá, hangē ko e lau ʻa Sisitā Uilá, ʻoku tau lava ʻo ʻalu ki he ʻekitivitī ako ko iá ʻi he fakaʻosí ke lava ʻo ʻoange ki he tokotaha ako kotoa pē ʻa e faingamālie ko iá. Vahevahe lelei ʻaupito ia. Toe ʻi ai ha ngaahi fakakaukau kehe ʻi he ngaahi taukei ʻe tolu ko iá?
Sisitā Uila.
Sisitā Uila: Ko ha kiʻi fakakaukau pē. ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻe hoko ai ha meʻa taʻeʻamanekina ʻi he moʻuí, pea mahalo he ʻikai maʻu haʻo taimi lahi ʻo hangē ko hoʻo fiemaʻú. ʻOku mou ʻiloʻi te mou teuteu ʻo lahi ange ʻi he taimi ʻoku tau maʻú. ʻA ia ʻoku tokoniʻi au ʻe he taumuʻa ko iá ke u ʻiloʻi ʻa e meʻa te u lava ʻo toʻo mei heʻeku lēsoní pea kei maʻu pē ʻa e meʻa ʻoku mau fiemaʻu ke mau lava ai ʻo maʻu ha mahino ki he taumuʻa ko iá.
Brother Willard:ʻOku sai ʻaupito ia. ʻOku mei tokoniʻi ai koe ʻi he vave hoʻo akoʻi ʻa e lēsoní lolotonga ʻa e lēsoní koeʻuhí, ʻI he taimi ʻe niʻihi ʻoku tau tuku ha taimi siʻisiʻi ʻaupito ki ai. Ka ko ʻeni fakataha mo e taumuʻá, ko e moʻoni kuo fakamahinoʻí mo e ʻekitivitií, ʻokú ke lava leva ʻo tauhi ho taimí lolotonga ʻa e lēsoní pea fakapapauʻi ʻe akoʻi ʻa e ngaahi meʻa mahuʻingá pea mahino ia ki he kau akó, kae ʻikai ko ha meʻa noaʻia pē pe talanoa pē fekau‘aki mo e ngaahi tohi fakamuimuitaha fekau‘aki mo e matuʻuaki fakaelotó pe ko hono tokanga‘i ‘o e pa‘angá.
Sisitā Wheeler: Pea te ke lava ʻo fai ia ʻi ha taimi nounou ange ʻo ka fiemaʻu, pea kei fakamoʻoni pē ki he moʻoni ko iá.
Brother Willard: ʻOi ʻoku lelei ʻaupito ia. ʻIo. ʻA ia ʻoku nounou ia ʻo fakalūkufua mo ola lelei ange ʻa e lēsoní. Ka ʻoku kei ʻaonga ʻaupito pē. Lelei ʻaupito ia. Toe ha fakakaukau ʻe ua.
Sisitā Haniti.
Sister Haniti: Naʻe ʻai ke u pehē, kiate aú, ʻi heʻeku teuteuʻi ʻa e ngaahi lēsoni ko ʻení, ʻoku faingofua ange ia ʻi he taimi ʻoku ou maʻu ai ʻa e taumuʻá, ʻa e moʻoni kuo fakamahinoʻí mo hono fakatātāʻí. Koeʻuhí ko e taimi lahi, hangē ko hoʻo laú, ʻe lava ke tau ʻalu ʻi ha ngaahi founga kehekehe ʻe laumiliona kapau ʻe ʻikai ke tau maʻu ha taumuʻa. Pea ko ia ai ʻe lava ke u ʻalu ki he ngaahi tohi kehekehe ko ʻení. Ka koeʻuhí ʻoku ou maʻu ʻa e taumuʻá pea ʻoku ou maʻu ʻa e folofolá mo e moʻoni kuo fakamahinoʻí—ʻoku faingofua ange kiate au ke u teuteu. ʻE lava ke u pehē, sai, te tau vakai ki heni, mo ʻeni, mo ʻeni. Pea ʻoku ou ongoʻi ʻoku fakakakato ʻe he kau akó ʻa e toengá pea kuo fakaʻofoʻofa ia.
Brother Willard: Fakamālō atu ‘i he vahevahe ko iá.
Brother ʻAlakala.
Brother ʻAlakala: ʻI he taʻu ʻe taha mo e konga nai kuohilí, naʻe palōmesi ʻe Palesiteni Nalesoni ʻi he konifelenisi lahí, ʻi he ʻaho fakaʻosí, te tau mamata ai ki he ngaahi fōtunga maʻongoʻonga taha ʻo e mālohi ʻo e ʻEikí. Pea ʻoku ou pehē ʻoku tokoniʻi kitautolu ʻe he ngaahi lēsoni teuteu ki he moʻui ko ʻení ke tau ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻokú ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e mata ke tau sio lelei ange ki Hono toʻukupú mo vakai ki Hono mālohí.
Pea ko e moʻoni pē ko iá ʻokú ne ʻomi kiate kitautolu ʻa e vīsone ko iá, ʻio, naʻe ʻikai ngata pē ʻi hono fakamālohia ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Nīfaí, ka te Ne lava ʻo fakamālohia au. Naʻe ʻikai ngata pē ʻi hono akoʻi ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Nīfai ki he founga ke foʻu ai ha vaká, ka te Ne lava ʻo tokoniʻi au ʻi he founga ke langa ai ʻeku moʻuí ʻiate Ia. Naʻe ʻikai ngata pē ʻi Heʻene tokoniʻi ʻa e kau Sēletí pe kau Nīfaí ke nau tuʻumālié, ka te Ne lava foki ʻo tokoniʻi au ʻi heʻeku ngaahi meʻa fakapaʻangá.
Ko ia ai ʻoku ou pehē ʻoku tokoniʻi kitautolu ʻe he meʻa ʻoku tokanga taha ki ai ʻa e ngaahi lēsoni teuteu moʻui ko ʻení ke tau sio ʻoku ʻikai ʻaupito ke liliu ʻa e moʻoní. Pea ʻoku tatau ʻa Sīsū Kalaisi ʻi he ʻaneafí, ʻaho ní, pea taʻengata.
Brother Willard: Brother ʻAlakala, ʻokú ke tui nai ʻe lava ke hoko ʻa e ngaahi lēsoni teuteu moʻui ko ʻení ko ha fakamoʻoni ki ha taha ʻo e ngaahi fōtunga maʻongoʻonga ange ko ʻeni ʻo e mālohi ʻo e ʻEikí ʻi he ngaahi ʻaho fakaʻosí?
Brother ʻAlakalaʻIo, koeʻuhí kuó u mātā ia ʻi heʻeku moʻuí.
Brother Willard: Pehē foki mo au. Fakamālō atu ʻi hono vahevahe ʻa e fakamoʻoni ko iá mo kitautolú. Ko ʻetau fehuʻi fakaʻosi leva ki he ʻaho ní, ko e hā ha faleʻi te ke ʻoange ki he kau faiako ʻi he funga ʻo e māmaní ʻoku nau toki kamata ʻa e ngaahi lēsoni Teuteu ki he Moʻui ko ʻení? Kuo ʻi ai haʻomou aʻusia ʻi he taimí ni mo e ngaahi lēsoni ko ʻení. Ko e hā ha meʻa te ke tala ki he kau faiako ʻi he funga ʻo e māmaní?
Kātaki, Brother Simione.
Brother Simione: Te u pehē ko ha moʻoni ʻoku moʻui ʻakí ko ha moʻoni ia ʻoku ako ʻe he faiakó mo e tokotaha akó fakatouʻosi. ʻA ia ʻoku fiemaʻu ke moʻui ʻaki ia ʻe he faiakó. ʻOku mou ʻilo, ʻe tākiekina mālohi ange hoʻomou faiakó kapau ʻoku mou moʻui ʻaki ʻa e meʻa ʻoku mou akoʻí. Pea kapau te mou lava ʻo tokoniʻi hoʻomou kau akó ke nau moʻui ʻaki ʻa e meʻa ʻoku akoʻi kianautolú, ʻoku mālohi ia.
Brother Willard: Tōatu. ʻA ia kapau ʻoku tonu ʻeku mahinó, ko hoʻo moʻui ʻaki ʻa e ngaahi lēsoni ko ʻení, moʻui ʻaki ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko iá ʻe ʻoatu ai kiate koe ha mālohi lahi ange ʻi hoʻo akoʻi ʻa e fānau akó?
Brother Simione: ʻIo. Naʻá ku maʻu ha aʻusia ʻi heʻeku teuteu ke akoʻi ʻa e lēsoni moʻui fakafalala fakalaumālié, pea hangē naʻá ku pehē, ʻoku ʻikai ke u fuʻu moʻui fakafalala fakalaumālie au. Pea naʻá ku ngāueʻi leva ia pea naʻe ʻi ai ʻa e meʻa ʻe taha naʻá ku liliu ʻi heʻeku moʻuí ke tokoniʻi au ke u moʻui fakafalala fakalaumālie lahi ange. ʻOku ou kei ngāue pē ki ai. Pea ʻoku ou pehē naʻe tokoni ia kiate au ke u faiako ʻaki ha mālohi ʻoku lahi angé.
Brother Willard: ʻOku moʻoni ʻaupito ia. Fakamālō atu ‘i he vahevahe ko iá. Ko e moʻoni.
ʻIo, Sisitā Lōpini.
Sister Robbins: ʻOku fuʻu sai ʻaupito ʻa e polokalama akó he ko e meʻa ʻoku ou saiʻia taha ke faí ko e fakasio ki he ngaahi fehuʻí, fekumi ki he ngaahi fehuʻi ʻi he lēsoní. Pea ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku ou lava, ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi meʻa ko iá ʻi he foʻi lea ki he foʻi lea ʻi ha fakaʻaliʻali fakakomipiuta pe ʻeke pē ia ki he kau akó pea te ne fakatupu ha fetalanoaʻaki ʻokú ne ʻave kitautolu ki he taumuʻá, ʻo foki ki he moʻoní. Pea ko e moʻoni—kuo fai ʻe he polokalama akó ʻa e ngāue faingataʻá ʻi he founga ʻoku tau ʻeke ai ha fehuʻi maʻongoʻonga ki he kau akó ke nau lava ʻo moʻui ʻaki e moʻoní? Pea ʻoku ou fuʻu saiʻia ʻaupito ʻi he ngaahi fehuʻi ko iá. Ko ʻeku faleʻí ia, ke sio ki he ngaahi fehuʻi ko iá pea fakaʻaongaʻi kinautolu.
Brother Willard: ʻA ia ʻokú ke maʻu e ngaahi ʻelemēniti mahuʻinga ʻe tolu ko ʻení ʻi he lēsoní. Ka ʻokú ke toe maʻu foki mo e ngaahi fehuʻi ʻoku fokotuʻutuʻu holo ʻi he kotoa ʻo e lēsoní. Pea kuó ke pehē ʻoku tokoni lahi ʻa e ngaahi fehuʻi ko iá?
Sisitā Robbins: ʻOku nau fuʻu tokoni ʻaupito.
Brother Willard: Fakamālō atu ʻi hoʻo fehuʻí.
Brother Cyril: ʻOku ou pehē ki ha faiako foʻou, ko e niʻihi ʻo e ngaahi lēsoni Teuteu ki he Moʻui ko ʻení, ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke taukei pe ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke sai ʻaupito ʻi he ngaahi meʻa ko iá. ʻOku fiemaʻu pē ke ke hangē ko e lau ʻa Sisitā Lōpiní, muimui ki he polokalama akó pea lava ʻo fakamoʻoni ki he Fakamoʻuí, pea te ke sai pē. ʻOku ʻikai fiemaʻu ia ke ke mataotao ʻi he moʻui lelei fakaelotó, mo e fakaʻatamaí, pe ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ke ʻiloʻi ʻa e meʻa kotoa pē ʻoku fekauʻaki mo e fehangahangai mo e loto-hohaʻá. Muimui ki he polokalama akó. ʻE ʻiloʻi ʻe he toʻu tupú ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke nau ʻilo ke fakafalala ai ki he Fakamoʻuí ke nau foua e ngaahi pole ʻoku nau fehangahangai mo iá.
Brother Willard: Brother Seli, ʻoku ou fiefia ʻi hoʻo talamai iá, he ʻoku tokolahi ha kau faiako ʻi he māmaní ʻoku nau ongoʻi lōmekina —hangē ko e lea ʻa Sisitā Haniti ʻi he kamatá—pea ʻoku nau ongoʻi kuo pau ke nau hoko ko ha mataotao pe he ʻikai ke nau lava ʻo akoʻi ia. Ka ʻoku ou saiʻia ʻi he meʻa naʻe lea ʻaki ʻe Brother Simioné: Kapau te ke feinga pē ke moʻui ʻaki e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí, ʻe haʻu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ʻo fai ha fakamoʻoni ʻo fakafou ʻiate koe ki hoʻo kau akó pea tāpuekina ha ngaahi toʻu tangata. Koeʻuhí ko hoʻo feinga ke muimui ki he polokalama ako fakaʻofoʻofa ko ʻení pea mo hoʻo lava ʻo feinga ke tāpuekina ʻenau moʻuí ko ha fāifeinga ia, kae ʻikai fakapalōfesinale.
Brother Cyril: ʻIo. Pea ʻoku ou pehē ʻoku sai ki he toʻu tupú ke nau ʻiloʻi ʻoku ʻikai ko ha mataotao koe. ʻOkú ke tataki kinautolu ki he Fakamoʻuí koeʻuhí ko Ia ʻa e mataotaó.
Brother Willard: Ko Ia ʻa e mataotaó! Mani, Brother Seli, ʻoku ou saiʻia ʻaupito hena. Fakamālō atu ‘i hono vahevahe iá. Toe ʻi ai ha meʻa kehe te mou fie vahevahe, mo e kau faiako ʻi he funga ʻo e māmaní?
Sisitā Uila.
Sisitā Wheeler: ʻOku ou fakakaukau kapau ʻe ongoʻi ʻe ha niʻihi ʻo kinautolu ʻoku ʻikai pehē, ʻe anga fēfē ha fakatefito ʻeni ʻia Kalaisi? Hangē ko e palani ʻo e meʻa fakapaʻangá. Pea ʻoku ou pehē kapau te tau lava maʻu pē ʻo fakapapauʻi ʻoku felāveʻi ia mo e palani ʻo e fakamoʻuí pea manatuʻi ko e taumuʻá ke tau hoko ʻo hangē ko ʻetau Tamai Hēvaní, ke maʻu ha moʻui ʻo hangē ko Iá, pea fehuʻi hifo pē kiate koe, ʻoku tokoni fēfē ʻeni ki hono aʻusia ʻa e taumuʻá?
Brother Willard: Tōatu ʻaupito.
Sisitā Wheeler: ʻOkú ne ʻai ia ke fakatefito ʻaupito ʻia Kalaisi.
Brother Willard: Sai ʻaupito. ʻA ia ʻo ʻikai ke fakatefito pē ʻia Sīsū Kalaisi, ka ko e palani ʻo e fakamoʻuí ko Ia ia ʻoku ʻi he uhouhongá. Pea vakai leva ki he founga ʻe tokoni ai ia ki heʻetau kau akó ke nau fakalakalaka pea hoko ʻo hangē ko ʻetau Tamai Hēvaní. Lelei ʻaupito ia. Mālō, Sisitā Uila.
Brother Tailengi.
Brother Dyreng: Ko ʻeku faleʻí ke kamata leva, maʻu ʻa e tuí. Kamata leva pea fai ha feinga. Pea ʻoku ou fakatokangaʻi ʻi heʻeku akoako fakahoko ʻa e ngaahi taukei ko ʻení, kuo tokoni ia ke liliu ʻeku fakakaukaú ʻi heʻeku teuteú mei he meʻa te u fakahokó ki he meʻa te u tokoniʻi ai ʻeku fānau akó ke nau fakahoko ke nau ului ki he Fakamoʻuí? Pea kuo hoko ha fuʻu faikehekehe lahi ʻi he liliu ko iá. Pea kuo hoko ia ko ha tāpuaki lahi moʻoni ʻi heʻeku akoʻi mo feohi mo e kau akó.
Brother Willard: ʻE Brother Tailengi, ʻi ha taimi kimuʻa ʻi hoʻomou ako fakataukeí, naʻá ke palōmesi ki hoʻo kau faiakó ha meʻa. Kuó ke vakai kuo hoko ia ʻi heʻenau ngaahi kalasí pea ʻi hoʻo kalasi pē ʻaʻaú?
Brother Dyreng: ʻIo. ʻI heʻetau maʻu ʻa e ngaahi faingamālie ke feakoʻiʻakí, mo akoʻi ʻa e ngaahi lēsoni ko ʻení, ʻoku ou toe fakaongo atu ʻa e lea ʻa Brother ʻAlakalá ʻaki ʻa e lea ʻa Palesiteni Nalesoní, ʻoku hā mai ʻa e ngaahi mana ko iá, ʻoku fakamālohia ʻa e fakamoʻoni ʻa e fānau akó ʻi he ngaahi tafaʻaki kehekehe ʻo ʻenau moʻuí, pea ʻoku foki kotoa mai ia ki he Fakamoʻuí, Sīsū Kalaisi. Kuo hoko ia ko ha tāpuaki lahi mo maʻongoʻonga.
Brother Willard:Mālō ʻaupito.
Brother Dyreng: Mālō.
Brother Willard: Fakamālō atu kiate kimoutolu takitaha, ʻi hoʻomou faiakó. ʻOku ou fakamālō atu ʻi hoʻomou ʻofa feʻunga ʻi he fānau ʻa e ʻOtuá ke mou fie faitāpuekina ai ʻenau moʻuí. ʻOku mou fakahoko ha liliu. Ko hono moʻoní, ʻoku ou fie fakamālō ki heʻetau kau faiako ʻi he funga ʻo e māmaní, ʻa kinautolu takitaha, koeʻuhí ko e lelei kotoa ʻoku nau faí. ʻOku mou ngāue faivelenga ʻaupito ke tāpuekina ʻa e toʻu tangata kei tupu haké. ʻOku mau ʻofa atu. ʻOku ʻikai faingofua ʻeni. ʻOku mau fiemaʻu ke mou ʻiloʻi ʻoku ʻikai ha ngāue ʻe taʻeʻaonga. He ʻikai taʻeʻaonga ha meʻa ʻokú ke fai ʻi ha loki ako ke tāpuakiʻi ai ʻa e fānau ʻa e ʻOtuá. Fakamālō atu ‘i he ngāue ko iá. ʻI hoʻomou fakakaukau ki he hingoa ko e “lēsoni Teuteu ki he Moʻuí,” fakakaukauloto ki heni ko ha hingoa ʻo e lēsoni Teuteu ki he Moʻuí. ʻE hā kapau te tau tānaki atu ha foʻi lea ʻe taha, pea naʻe ui ia ko e lēsoni Teuteu ki he Moʻui Taʻengatá? ʻOku mou manatuʻi ʻi he ngaahi taʻu kuohilí, naʻe akoʻi kitautolu ʻe Palesiteni J. Lūpeni Kalake ko hoʻo malaʻe fakafaiakó ʻoku ʻikai ngata pē ia ʻi he taimí ni ka ʻi he taʻengatá foki.
ʻOku mahuʻinga ʻa e ngaahi lēsoni fakakaveinga ko ʻení, ka ʻoku mahuʻinga lahi ʻenau moʻui taʻengatá, pea ʻe toki lava pē ke hoko ia ʻi he ʻAlo ʻo e ʻOtuá ko Sīsū Kalaisi. ʻOku ou ʻiloʻi ʻokú Ne moʻui. ʻOku ou ʻiloʻi ʻokú Ne ʻofa ʻiate koe mo hoʻo fānau akó ʻo lahi ange ʻi he meʻa ʻe lava ke fakamatalaʻí. Te Ne tokoniʻi kitautolu. Te Ne tokoniʻi koe. ʻOku ou ʻiloʻi ia. ʻI he huafa ʻo Sīsū Kalaisí, ʻēmeni.