Seminelí
Ko Hono Ikunaʻi ʻo e Fakatoloí: Ko e Ako ke Fakaʻehiʻehi mei he Fakatoloi ʻi he Ngāue Fakaakó


“Ko Hono Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ke Fakamuʻomuʻá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Ko Hono Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ke Fakamuʻomuʻá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Lavameʻa ʻi he Akó: Lēsoni 195

Ko Hono Ikunaʻi ʻo e Fakatoloí

Ko e Ako ke Fakaʻehiʻehi mei he Fakatoloi ʻi he Ngāue Fakaakó

A young woman sitting at a table in her home.  Books and papers are spread out in front of her.  She is holding a pen.

Ko e hā hono tuʻo lahi hoʻo fakatokangaʻi ʻoku ʻikai ʻosi hoʻo ngaahi ngāue ʻoku fiemaʻu ke faí? Neongo ʻoku tau fefaʻuhi kotoa pē mo e fakatoloí, ka ʻe lava pē ke hoko ia ko ha ʻahiʻahi angamaheni ke fakatoloi ʻetau ngāue fakaakó. ʻI he taimi ʻoku tau ngāue ai ke ikunaʻi ʻa e fakahehema ko ʻení, ko e founga ʻeni ʻe taha ʻo ʻetau talangofua ki he ngaahi fakatokanga ʻa e Fakamoʻuí ke fakaʻehiʻehi mei he fakatoloí (vakai, Mātiu 25:1–13). ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi founga ke ikunaʻi ai ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloi ʻa e ngāue fakaakó.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke omi mateuteu mo ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻuhinga ʻe ala fakatoloi ai ʻe he toʻu tupú ʻenau ngāue fakaakó. Poupouʻi kinautolu ke teuteu ke vahevahe ʻa e meʻa kuo nau fai ke kei taimi totonu ai pē ʻenau ngaahi ngāue fakaakó mo e ngāué.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

ʻOku iku ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí ki he ngāue

Ke kamata e kalasí, fakakaukau ke fai ha fealēleaʻaki fakalūkufua fekauʻaki mo e ʻahiʻahi ke fakatoloí. Te ke lava ʻo ʻeke ha ngaahi fehuʻi hangē ko ʻení.

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa angamaheni ʻoku fakahehema e toʻu tupú ke fakatoloi?

  • Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻuhinga ʻe lava ke ʻomi ʻe he toʻu tupú ki hono fakatoloi ʻo e ngaahi meʻá ni? Ko e hā nai hano ngaahi nunuʻa?

    Hili e fealēleaʻakí, te ke lava ʻo vahevahe ange ʻe maʻu ʻe he kau akó he ʻahó ni ha faingamālie ke tokanga taha ki hono ikunaʻi ʻo e ʻahiʻahi ke fakatoloi ʻenau ngāue fakaakó.

  • Ko e hā ha niʻihi ʻo e ngaahi ʻuhinga ʻe lava ke faingataʻa ai hono kamataʻi pe fakaʻosi e ngaahi ngāué?

Israelites gathering manna

Te ke lava leva ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo hono tānaki ʻe he kakai ʻIsilelí ʻa e maná. Kapau kuo ʻosi ako ʻe he kau akó ʻa e Lēsoni 47: “ʻEkesōtosi 16,” fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa ʻoku nau manatuʻí. Kapau naʻe ʻikai ke nau ako ʻa e talanoa ko ʻení, ʻe lava ke ke vahevahe nounou ʻa e fakamatala fakanounou ko ʻení.

Naʻe faingataʻa ki he kakai ʻIsilelí ke maʻu ha meʻakai ʻi he toafá. Naʻá nau ʻā hake ʻi ha pongipongi ʻe taha ʻo ʻiloʻi naʻe foaki ʻe he ʻEikí ha meʻakai fakaʻaho ʻi he mana ʻa ia naʻe ui ʻe he kau ʻIsilelí ko e maná.

Lau ʻa e ʻEkesōtosi 16:4–5, 14–15, ʻo kumi e fakahinohino ʻa e ʻEikí ki he founga naʻe pau ke tānaki ai ʻa e maná.

  • Ko e hā ʻe lava ke akoʻi mai ʻe he mana ko ʻení fekauʻaki mo e ʻEikí?

Lau ʻa e ʻEkesōtosi 16:18–22, 27, ʻo kumi ha niʻihi ʻo e ngaahi nunuʻa ʻo hono fakatoloi hono tānaki ʻo e maná pe ko e ʻikai tānaki ʻo liunga ua ʻi he ʻaho kimuʻa he Sāpaté.

  • Ko e hā ʻa e meʻa naʻe makehe kiate koé?

    ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó kapau naʻe tuku ʻe he kau ʻIsilelí ʻa e maná ʻi he kelekelé ʻo aʻu ki he ʻaho hono hokó, naʻe “ʻuangahia ia, pea namuaʻa” (veesi 20). Kapau naʻe ʻikai ke nau tānaki ia ʻi he pongipongí ʻe vaia ia (veesi 21). He ʻikai foaki ha mana ʻi he ʻaho Sāpaté, ko ia ai ʻoku ʻuhinga ʻa e ʻikai tānaki ʻo liunga ua ʻi he ʻaho kimuʻá te nau fiekaia (veesi 27).

  • ʻE fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e talanoa ko ʻení ki hono ʻahiʻahiʻi ha toʻu tupu ke fakatoloi ʻene ngāue fakaakó?

    ʻE lava ke fakamahinoʻi ʻe he kau akó, hangē ko e kovi pe vaia ʻa e maná kapau ʻe fakatoloi ʻe he kakaí hono tānakí, ʻe malava ke iku hono fakatoloi ʻo e ngāue fakaakó ki ha ngaahi nunuʻa kovi pe aʻu ʻo mole ai ha ngaahi faingamālie.

  • Ko e hā ha ngaahi nunuʻa ʻo hono fakatoloi ʻo e ngāue fakaakó kuó ke mamata ai pe ko ha niʻihi kehe ʻokú ke ʻilo?

ʻOua ʻe fakamoleki noaʻia ho taimí

Ke tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e mahuʻinga hono ikunaʻi ʻo e ʻahiʻahi ke fakatoloí, naʻe pehē ʻe ʻEletā Lenitolo K. Pēneti ʻo e Kau Fitungofulú:

9:51
Randall K. Bennett official portrait 2021.

Kuo pau ke tau fakafepakiʻi e hehema fakaetangata ke fakatoloi, fakatukutukuʻi pe foʻí.

ʻI heʻetau laka atu he hala ʻo e fuakavá, kuo pau ke tau fai ha ngaahi fehalaaki, pea tuʻo lahi he taimi ʻe niʻihi … Ka ko e tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ko ha tefitoʻi moʻoni mo ha ivi ngāue ia. Kapau ʻoku tau loto-fiemālie ke ngāue, ʻe tāpuekina kitautolu ʻaki ha ivi ke tau fakatomala mo liliu.

ʻOku tau tōnounoú pē kapau he ʻikai ke tau toe manga atu ki muʻa ʻi he loto tui. He ʻikai pea he ʻikai ke tau tōnounou ʻo kapau kuo tau fuesia faivelenga e haʻamonga ʻa e Fakamoʻuí—ʻa Ia kuo teʻeki ai ke Ne tōnounou pe siʻaki kitautolú! (“Ko Hoʻo Sitepu Hono Hokó,” Liahona, Nōvema 2015, 75) (taimi 7:37 ki he 8:31)

  • Te ke fakamatalaʻi fakanounou fēfē ʻa e meʻa ʻoku akoʻi ʻe ʻEletā Pēneti fekauʻaki mo hono ikunaʻi ʻo e fakatoloí?

    Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ha moʻoni hangē ko ʻení ʻi heʻetau ngāue ʻi he tui kiate Iá, ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke tau ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloí. Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e foʻi moʻoni ko ʻení, te ke lava ʻo ʻeke ʻeni:

  • ʻE tokoni fēfē ʻa e mahino kau ki he moʻoni ko ʻení ki ha taha ʻoku feinga ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloi ʻene ngāue fakaakó?

Fakakaukauʻi ʻi he faʻa lotu ʻa e tuʻunga hoʻo fakakakato taimi totonu ʻa e ngaahi ngāue fakaakó. Hili iá, pea fakaʻosi ʻa e fakamatala ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó.

ʻOku ou fakatoloi (maʻu pē, taimi ʻe niʻihi, tātātaha, mo e alā meʻa peheē) ʻeku ngāue fakaakó. Ko e ʻuhinga ʻoku ou fakatoloi aí ko e .

Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻe lava ke tokoni hono ʻiloʻi e ʻuhinga ʻoku tau fakatoloi aí ke tau fakatonutonu ha tōʻonga taʻeʻaonga pe taʻofi ia mei heʻene hokó. Te ke lava ʻo fakapapauʻi ange ki he kau akó kuo talaʻofa ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke tokoniʻi kitautolu ke tau hao mei he ngaahi ʻahiʻahi ʻoku tau fehangahangai mo iá (vakai, 1 Kolinitō 10:13).

Neongo ʻoku angamaheni ke fefaʻuhi mo e fakatoloí, ka ʻoku tau ngāue ʻi he tui ki he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku tau ngāue ai ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ko ʻení. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni atu ke ke ʻiloʻi ha ngaahi founga ʻe lava ke fakatupulaki ai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi hoʻo ngaahi feinga ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloi hoʻo ngāue fakaakó.

Fakatupulaki hoʻo malava ke ikunaʻi ʻa e fakatoloí

  • Ko e hā ha ngaahi founga kuó ke fakahoko ke tokoni ke ke tekeʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloi hoʻo ngāue fakaakó?

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha lisi ʻi he palakipoé. Kapau ʻoku nau fiemaʻu tokoni, te ke lava ʻo vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi founga ko ʻení.

  • Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi siʻi he pongipongi kotoa ke ke lotu ai ki he Tamai Hēvaní, ʻo kolea Hono mālohí ke tokoniʻi koe ke ke manatuʻi mo fakahoko hoʻo ngaahi ngāue fakaakó.

  • Tuku mavahe ha taimi pau ʻi he ʻaho takitaha ki he ngāue fakaakó.

  • Kiʻi mālōlō nounou maʻu pē ke fakafoʻou ho ʻatamaí mo toe tokanga ange.

  • Feinga ke ʻiloʻi e ngaahi meʻa ʻokú ne tohoakiʻi e tokangá pea tukuange kinautolu. ʻE lava ke kau heni ha telefoni, komipiuta, pe tohi.

  • Fokotuʻutuʻu ha kulupu ako mo ha kaungāako ʻoku nau maʻu ʻa e ngaahi ngāue fakaako tatau.

  • Kumi ha feituʻu lōngonoa ke ngāue ai. ‘E lava ke uesia ʻe hotau ʻātakaí ʻa ʻetau malava ke tokangá.

  • Fili ha taha ʻokú ke falala ki ai te ne lava ʻo tokoniʻi koe ke ke tokanga taha mo fakakakato ʻa e ngaahi ngāué.

  • Palani ha pale ki hono fakahoko ha ngāue pau ke fakafiefiaʻi ʻaki hoʻo lavameʻá mo e ngāue mālohí.

Hili hono fakahaaʻi ʻe he kau akó ha ngaahi founga ke ikunaʻi ʻaki e fakatoloí, fakakaukau ke fakaʻaliʻali e tūkunga mo e ngaahi fakahinohino ko ʻení. Te ke lava ʻo ʻoange ha ʻū naunau ʻaati maʻá e kau akó ke fakaʻaongaʻi ki heʻenau fakaʻaliʻalí.

ʻOku fakatoloi ʻe Meki ʻene (ako ki ha siví, fakakakato ha ngāue pe polosekí, mo e ngaahi meʻa peheé) koeʻuhí .

Faʻu ha pousitā pe fakamatala fakakalafi ʻe lava ʻo tokoni ke fakaʻaiʻai ha tokotaha ako hangē ko Mekí ke ne ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloí. Fakakau ʻeni ʻi hoʻo pousitaá.

  1. Ko ha fakataukei fakatokāteline pe potufolofola kehe ʻe lava ʻo tokoni ke falala ʻa Meki ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ki ha tokoni ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ko ʻení.

  2. Ko ha founga ʻe taha pe lahi ange ʻokú ke ongoʻi ʻe tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe Meki lolotonga ʻene feinga ke ikunaʻi e fakatoloí.

Kapau ʻoku fiemaʻu tokoni ʻa e kau akó ʻi hono kumi ha potufolofolá, te ke lava ʻo vahevahe ha ngaahi sīpinga hangē ko e Sōsiua 24:15; Lea Fakatātā 3:5–6; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 58:26–27; 88:124. Pe ko ʻenau fakatātaaʻi ha talanoa mei he folofolá te ne lava ʻo fakahaaʻi ʻa e ngaahi nunuʻa ʻo e fakatoloí, hangē ko e talanoa ʻo hono tānaki ʻe he kakai ʻIsilelí ʻa e maná pe ko hono foʻu ʻe Noa ʻa e ʻaʻaké (Sēnesi 7:1–10).

Te tau lava ʻo kamata ʻi he ʻahó ni

Tuku ha taimi maʻá e ngaahi kulupú ke vahevahe ʻenau pousitaá mo e kalasí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi aʻusia kuo nau maʻu ʻi heʻenau ngāue ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahi ke fakatoloí.

Fakalaulauloto ki ha niʻihi ʻo e ngaahi founga ke ikunaʻi ai ʻa e fakatoloí ʻa ē naʻe vahevahe he ʻaho ní. Fili ʻi he faʻa lotu ha founga ʻokú ke ongoʻi ʻe ʻaonga ʻi he taimi ʻe toe ʻahiʻahiʻi ai koe ke fakatoloi hoʻo ngāue fakaakó. Hiki ʻa e founga ko ʻení ʻi hoʻo tohinoa akó pe ʻi ha kiʻi laʻipepa pipiki pe text ia kiate koe.

Te ke lava ʻo ʻoange ha faingamālie ki he kau ako ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ʻa e meʻa ne nau ongoʻi ke fakahokó.

ʻE ala tokoni ke fakamanatu ki he kau akó ko ha faʻahinga feinga pē ke fai lelei angé ko hano fakahaaʻi ia ʻo ʻenau tui kia Sīsū Kalaisí. Tokoniʻi kinautolu ke nau ʻiloʻi ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻetau ngaahi feingá, ʻo aʻu ai pē ki he taimi ʻoku tau faingataʻaʻia aí.