Seminelí
Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ʻOku Fakamuʻomuʻá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí


“Ko Hono Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ke Fakamuʻomuʻá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Ko Hono Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ke Fakamuʻomuʻá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Lavameʻa ʻi he Akó: Lēsoni 194

Ko Hono Fokotuʻutuʻu ʻo e Ngaahi Ngāué mo e Ngaahi Meʻa ke Fakamuʻomuʻá

ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he Sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke Fakamāʻopoʻopo ʻEtau Moʻuí

Messy and cluttered desk
Family Life in Brooklyn: Reading Scriptures

ʻOku lelei fēfē hoʻo fokotuʻutuʻu mo fakamuʻomuʻa e ngaahi ngāue ʻoku fiemaʻu ke fai he ʻaho takitaha? ʻE lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke fakamāʻopoʻopo ʻetau moʻuí pea fakaʻaongaʻi lelei ange hotau taimí mo e ngaahi maʻuʻanga tokoní. ʻI he taimi ʻoku feinga ai ʻa e kau akó ke fakamuʻomuʻa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí, te nau lava ʻo fakahoko lelei ange ʻa e ngāue fakaakó ʻo laka ʻi haʻanau feinga toko taha pē. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ako ʻe he kau akó ʻa e ngaahi founga ʻe lava ke tokoni ai ʻa e sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ke fakamāʻopoʻopo ʻenau ngāue fakaakó.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke hiki ha lisi ʻo e ngāue fakaako ʻe fiemaʻu ke nau fakakakato ʻi he uike ní. ʻE lava ke kau heni ʻa e ngāue fakaako mei ʻapí, ngaahi siví, ngaahi polosekí, pe ngaahi laukonga kuo vahe ki aí (kau ai ʻa e seminelí).

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Man's hand holding corner piece of blue jigsaw puzzle.  (horiz)

Ko hono fakamāʻopoʻopo ʻo e moveuveú

Ke kamata e kalasí, fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha meʻa ʻoku fiemaʻu ki ai ha ngaahi sitepu lahi ke fakakakato (hangē ko ha founga feimeʻatokoni, ko ha pāsolo, pe ko ha ngāue ke fakahoko pē ʻe koe). Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi founga kehekehe te ke lava ʻo fakahoko ai hono fakakakato ʻo e ngāue ko ʻení. Hangē ko ʻení, ke fakakakato ha pāsolo ʻe lava ʻe ha taha ʻo huaʻi fakaʻangataha ʻa e ngaahi kongá, ʻuluaki fakamavahevaheʻi ʻa e ngaahi konga ki he tafatafaʻakí, pe fokotuʻutuʻu fakalanu ʻa e ngaahi kongá.

  • Ko e hā ʻe lava ke faingataʻa ai hono fokotuʻutuʻu mo fakamuʻomuʻa ha ngāue ʻoku lahi hono ngaahi sitepu ke fakakakató?

  • ʻE tatau fēfē nai ʻeni mo hono fokotuʻutuʻu mo fakamuʻomuʻa ʻa e ngāue fakaakó?

Ko e ngaahi tāpuaki ʻo hono fokotuʻutuʻu e ngaahi ngāué mo e ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻá

Mahalo ʻe tokoni ke fakapapauʻi ki he kau akó ʻoku ʻafioʻi ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻoku femoʻuekina ʻetau moʻuí mo fiemaʻu ha taimi mo ha tokanga lahi. Kuó Na faleʻi kitautolu ʻo fakafou ʻi Heʻena kau palōfitá fekauʻaki mo e founga ke tali ʻaki e ngaahi fiemaʻu lahi ʻoku tau fehangahangai mo iá.

Lau ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi e mahuʻinga ʻo e feinga ke maau ʻetau moʻuí:

Saame 37:23–24

1 Kolinitō 14:40

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 28:13; 132:8

  • Ko e hā ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi potufolofola ko ʻení fekauʻaki mo e māú?

Hili hono maʻu ʻe he kau akó ha faingamālie ke talí, ʻe ala tokoni ke fakamahinoʻi ange ʻoku fakamāʻopoʻopo lelei mo maau ʻa Sīsū Kalaisi ʻi Heʻene ngāué. ʻOkú Ne fakaafeʻi kitautolu ʻi he folofolá ke tau fai ʻa e meʻa tatau (vakai, 1 Kolinitō 14:40; Mōsaia 4:27).

Tokoni ki he kau akó ke nau ʻiloʻi mei he ngaahi veesi ko ʻení ʻoku tokoni hono fakamāʻopoʻopo ʻetau moʻuí ke tau muimui ki he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí.

Te ke lava ʻo fai ha fakaafe hangē ko ʻení ke tokoni ki hoʻo kau akó ke fekumi ki ha fakahā fakataautaha ʻi heʻenau akó.

Fakakaukauʻi ʻi he faʻa lotu ʻa e tuʻunga maau mo fakamāʻopoʻopo lelei ʻokú ke maʻu ʻi hoʻo ngaahi ngāue fakaakó mo e ngāué. Fakaafeʻi e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoniʻi koe ke ke vakai ki he ngaahi founga ʻo e fokotuʻutuʻú mo fakamuʻomuʻá ʻa ia te ne lava ʻo fakatupulaki ʻa e māú ʻi hoʻo moʻuí.

Ko e Fakatupú: Ko ha sīpinga ʻo e māú

Hubble image of the Bubble Nebula.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo e langí mo hotau māmaní. Fakatatau mo e fakahinohino ʻa e Tamai Hēvaní, ʻe lava ke akoʻi kitautolu ʻe he fakamatala ki hono fakatupu ʻe he Fakamoʻuí ʻa e māmaní ha ngaahi founga ke fokotuʻutuʻu lelei ange ai ʻetau ngaahi ngāué mo e ngaahi meʻa ʻoku tau fakamuʻomuʻá.

  • Ko e hā ʻe mahuʻinga ai ʻa e fokotuʻutuʻú mo e māú ʻo hangē ko hono fakatupu ʻe Sihova (Sīsū Kalaisi) ʻa e māmaní?

Hili iá pea fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino ko ʻení maʻá e kau akó. Fakakaukau ke vahe ʻa e kau akó ke tauhoa pe fakakulupu iiki ki he ʻekitivitī ko ʻení.

Lau ʻa e ʻĒpalahame 4:1–25; 5:2–3. Fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi hoʻo akó.

  • Ko e hā ha ngaahi fakaikiiki ʻokú ke ʻilo ʻe ala tokoni ʻi he taimi ʻoku tau fokotuʻutuʻu ai ha ngaahi ngāue mo ha ngaahi meʻa ke fakamuʻomuʻá?

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa naʻe fai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke maau e founga ʻo e Fakatupú? (Hangē ko ʻení: Ko e hā e meʻa ʻokú Na ʻuluaki faí? ʻOkú Na fakahoko fēfē ʻa e ngaahi ngāue lalahí?)

  • ʻOkú ke pehē ko e hā naʻe mahuʻinga ai ke Na tuku ha taimi ke fakakaukauloto mo ongoʻi naʻe “lelei” ʻEna ngāué? (Vakai, ʻĒpalahame 4:21.)

Ko hono fakatatau ʻo e Fakatupú ki heʻetau moʻuí

Lisi ʻi hoʻo tohinoa akó ha ngaahi founga ʻe lava ke tokoni ai ʻa e talanoa ʻo e Fakatupú ki ha taha ke fokotuʻutuʻu ʻene ngāue fakaakó.

ʻI heʻetau fakatatau e folofolá kiate kitautolú, ʻoku tau ako ʻa e fakamatala ʻoku ʻomí ʻo kumi e ngaahi fakaikiiki ʻoku ngali mahuʻingá, fakafehoanaki kinautolu ki hotau ngaahi tūkungá, ʻiloʻi ha ngaahi lēsoni mahuʻinga, pea fakaʻaongaʻi ia ʻi heʻetau moʻuí. ʻE lava ke vakai e kau akó ki he ngaahi fakaikiiki ko ʻeni mei he ʻĒpalahame 4–5 ʻa ia ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ʻi heʻenau feinga ke fokotuʻutuʻu e ngaahi ngāué mo e ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻá. Kapau ʻoku fiemaʻu ʻe he kau akó ha fakahinohino lahi ange, te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ʻa e ngaahi veesi mo e ngaahi kupuʻi lea ko ʻení.

“Ke ʻi ai ha maama” (vakai, ʻĒpalahame 4:1–4). Mahalo ʻe fakatokangaʻi ʻe he kau akó ʻoku mahuʻinga ke maʻu e maama ʻo Kalaisí ʻi heʻenau moʻuí.

“pea naʻe hoko ia, ʻo hangē ko ʻenau tuʻutuʻuní” (ʻĒpalahame 4:7). Te tau lava ʻi he sitepu takitaha ʻo ʻetau ngāué ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi ngāue mahuʻinga tahá pea fakamuʻomuʻa hono fakakakato kinautolú kimuʻa pea tau toki hoko atu ki ha meʻa kehe.

“Tau teuteuʻi ʻa e fonuá ke tupu ai ha mohuku” (ʻĒpalahame 4:11). ʻE lava ke fakatatau hono teuteuʻi ʻo e kelekelé ki he tō ʻakaú ki hono vahevahe ʻo e ngaahi ngāue lalahi angé ki ha fanga kiʻi sitepu iiki mo faingofua ange.

Naʻe folofola ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi “naʻe lelei ʻa ʻenau palaní” (ʻĒpalahame 4:21). Ko e meʻa tatau pē, te tau lava ʻo fakatokangaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻoku “lelei” ʻi heʻetau moʻuí (ngaahi meʻa kuó ke lavaʻí) pea fakafiefiaʻi ʻetau ngaahi lavameʻá.

“Te tau mālōlō” (ʻĒpalahame 5:2). Te tau lava ʻo fakatapui ʻa e Sāpaté ko ha ʻaho ʻo e mālōlō mei heʻetau ngaahi ngāué.

  • ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he ngaahi fakaikiiki naʻá ke maʻú ke ke muimui lelei ange ai ki he sīpinga ʻa e Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻokú ke feinga ai ke fokotuʻutuʻu hoʻo ngāue fakaakó?

Ke tokoni ke vakaiʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi mālohinga mo e vaivaiʻanga ʻo hono fokotuʻutuʻu ʻenau ngāue fakaakó, te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ko ʻení. Mahalo ʻe ongoʻi loto-foʻi ha niʻihi hoʻo kau akó ʻi heʻenau fakakakato e sivi fakataautahá ni. Fakapapauʻi ange kiate kinautolu ʻi heʻenau hoko ko e fānau ʻa e ʻOtuá, ʻokú Ne ʻofa ʻiate kitautolu, faʻa kātaki ʻi heʻetau tupulakí, pea ʻokú Ne vēkeveke ke tokoniʻi kitautolu ke tau fakalakalaka.

Fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ke ke vakavakaiʻi ʻi he faʻa lotu ʻa e founga ʻoku fakamatalaʻi ofi ai ʻe he fakamatala takitaha ʻa e founga ʻokú ke lolotonga fokotuʻutuʻu ai ʻa e ngaahi ngāué mo e ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻá (moʻoni ʻaupito, hangē ʻoku moʻoní, ʻikai moʻoni).

  • ʻOku ou fakamuʻomuʻa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻeku moʻuí ʻaki ʻeku fai ha ngaahi meʻa hangē ko e ako folofola angamahení mo e lotu fakafoʻituituí ke tokoniʻi au ʻi he kotoa ʻo hoku ʻaho akó.

  • ʻOku ou muimuiʻi ʻa e ngaahi ngāue fakaakó pea tānaki taimi totonu kinautolu.

  • ʻOku ou teuteu kimuʻa ki he ngaahi siví mo e ngaahi ngāue lalahí.

  • ʻOku maʻa mo maau ʻeku ngaahi nouti ki he kalasí, kató, ʻū pepá, mo e ngāue fakaako mei ʻapí.

  • ʻOku ou ongoʻi te u lava ʻo ngāue māmālie ki ha ngaahi ngāue lalahi pea ʻoua ʻe fakatoloi e ngaahi meʻá ki he momeniti fakaʻosí.

  • ʻOku ou ongoʻi fiemālie ke talanoa ki heʻeku faiakó ʻi he taimi ʻoku ou maʻu ai ha ngaahi fehuʻi pe fiemaʻu ha tokoni lahi angé.

Te ke lava ʻo fili ha tafaʻaki ʻe taha ʻokú ke ʻiloʻi ʻoku faingataʻa ke tukutaha ki ai hoʻo tokangáki he ʻekitivitī hokó.

Akoako hono fokotuʻutuʻu ʻo e ngaahi ngāué mo e ngaahi meʻa ʻoku fakamuʻomuʻá

ʻE lava ke tokoni hono fokotuʻutuʻu mo fakamuʻomuʻa ʻenau ngāue fakaakó ke fakatupulaki ʻe he kau akó ʻa e māú ʻi heʻenau moʻuí.

fakaʻilonga seminelí Ko e founga ʻe taha ke tokoniʻi ai e kau akó ke akoako fakahoko e ngaahi taukei ko ʻení ko hono ʻoange kiate kinautolu ha tatau ʻo e laʻipepa tufa “Ko Hono Fokotuʻutuʻu mo Fakamuʻomuʻa ʻEku Ngāue Fakaakó.”

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ha niʻihi pe kotoa ʻo e ngaahi ʻekitivitī ʻi he laʻipepa tufá. ʻE lava ke fakakakato ʻeni mo ha kulupu tokosiʻi ange pe ko ha hoa. Hili iá, ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi fakakaukau kuó ne tokoniʻi kinautolu ke nau moʻui fakamāʻopoʻopo ange mo e niʻihi kehé.

Hili ha taimi feʻunga, te ke lava ʻo fakaafeʻi ha tokotaha lea maʻá e kulupu takitaha ke vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa naʻe aleaʻi ʻe he kulupú lolotonga e ʻekitivitī laʻipepa tufá. ʻI hono faʻu ʻe he kau akó ha palani ke muimui ki he sīpinga fakamāʻopoʻopo ʻa e Fakamoʻuí, mahalo te ke fie fakamahinoʻi ange ko e taha ʻo e ngaahi founga ʻoku fetuʻutaki mai ai ʻa e Tamai Hēvaní kiate kitautolú ko hono tokoniʻi kitautolu ke tau ʻiloʻi e ngaahi fakakaukau te tau fie ʻahiʻahiʻí.

Hiki ʻi hoʻo tohinoa akó ha meʻa ʻe taha ʻokú ke fie feinga ke fakamāʻopoʻopo mo fakamuʻomuʻa ʻi hoʻo ngāue fakaakó.

  • Te ke fakaafeʻi fēfē ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke fakalahi hoʻo ngaahi feingá?

Fakapapauʻi ange ki he kau akó ko e feinga ko ia ke fokotuʻutuʻu lelei ange mo fakamuʻomuʻa e ngāue fakaakó, ʻe ala fiemaʻu ke toutou feinga ke fakahoko. Te ke lava ʻo vahevahe hoʻo fakamoʻoní ʻoku ʻofa ʻa e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻiate kinautolu pea te Na fakatupulaki ʻenau feinga ke toe lelei angé.