“Ko Hono Ikunaʻi e Ngaahi Fakafeʻātungia ki he Hoko Atu ʻa e Akó: Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kotoa Pē ʻOku Maʻú,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Ko Hono Ikunaʻi e Ngaahi Fakafeʻātungia ki he Hoko Atu ʻa e Akó: Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kotoa Pē ʻOku Maʻú,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Ko e Teuteu ki he Ako mo e Ngāue Maʻuʻanga Moʻui ʻi he Kahaʻú: Lēsoni 190
Ko Hono Ikunaʻi ʻo e Ngaahi Fakafeʻātungia ki he Hoko Atu ʻa e Akó
Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Ngaahi Maʻuʻanga Tokoni Kotoa Pē ʻOku Maʻú
Kuo akoʻi ʻe he ʻEikí “ko e nāunau ʻo e ʻOtuá ko e ‘atamai poto” (Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 93:36). ʻIkai ngata aí, kuo toutou akonaki foki ʻa e kau taki ʻo e Siasí fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e akó. Ka neongo ia, ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku hoko ʻa e ngaahi fakafeʻātungiá ko ha tūkiaʻanga ki he hokohoko atu ʻetau akó. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku lava ke maʻu ke ikunaʻi ʻaki ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ki he hoko atu ʻenau akó.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko hono ʻiloʻi ʻo e ngaahi fakafeʻātungiá
Fakatokangaʻi ange: ʻOku kehekehe pē ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ki he hoko atu ʻa e akó ʻi he funga ʻo e māmaní. Mahalo ʻe fiemaʻu ke ke fulihi ha ngaahi tūkunga pe ngaahi fakafeʻātungia ʻe ala hoko ʻo makatuʻunga ʻi homou feituʻú mo e ngaahi fiemaʻu hoʻo kau akó.
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano tā pe fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo ha toʻu tupu ʻoku sio atu ʻi ha vaitafe ki ha fakatātā ʻo e ako ʻi he kahaʻú ʻo hangē ko ia ʻi laló. Hili iá pea vahevahe leva ʻa e tūkunga ko ʻení.
ʻI ha lēsoni semineli kimuí ni mai, naʻe vahevahe ai ʻe he faiako ʻa Liamí ha ngaahi fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí fekauʻaki mo e mahuʻinga ʻo e ako hili e ako māʻolungá. ʻOku tui ʻa Liami ki he faleʻi ko ʻení pea ʻokú ne fie muimui ki ai. Ka ʻi heʻene fakakaukau ki he kahaʻú, ʻoku fonu hono ʻatamaí ʻi he ngaahi fakafeʻātungia kotoa te ne ala taʻofi ia mei hono aʻusia ʻene taumuʻá.
Hili hono vahevahe e aʻusia ʻa Liamí, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke lisi ʻi he fakatātā ʻo e vaitafé pe ofi ki ai ha ngaahi fakafeʻātungia ʻe ala hoko te ne ala taʻofi ʻa Liami pe ko e toʻu tupu kehé mei he hoko atu ʻenau akó. Kapau naʻe fai ʻe he kau akó ʻa e teuteu ʻa e tokotaha akó, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ha ngaahi fakafeʻātungia mei heʻenau lisí.
Poupouʻi e kau akó ke fakakaukau ki he ngaahi fakafeʻātungia mei tuʻa mo loto fakatouʻosi. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi fakafeʻātungia mei tuʻá ʻa e ngaahi fakangatangata fakapaʻangá, maaka maʻulaló, pe ʻikai malava ke maʻu e faingamālie akó. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi fakafeʻātungia mei lotó ʻa e siʻi e loto-falalá pe siva ʻa e ʻamanakí pe loto-vilitakí.
Ke tokoni ki he kau akó ke fakakaukau ki ha ngaahi fakafeʻātungia ʻe ala hoko ʻi he hokohoko atu ʻenau akó, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke nau fai ʻeni.
Tali ‘a e ngaahi fehuʻi ko ‘ení ‘i hoʻo tohinoa akó:
-
Ko e fē ʻa e ngaahi fakafeʻātungia (mei he palakipoé pe niʻihi kehe) ʻokú ke hohaʻa ʻe ala hoko ʻi he hoko atu hoʻo akó?
-
ʻOkú ke falala fēfē te ke lava ʻo ikunaʻi ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ko ʻení?
-
‘E ala tokoniʻi fēfeeʻi koe ʻe he Fakamoʻuí ke ke ikunaʻi e ngaahi fakafeʻātungia ko ʻení?
Lolotonga e lēsoni ʻo e ʻaho ní, fekumi ki ha ngaahi ueʻi mei he Laumālié ke tokoniʻi koe ke ke ʻiloʻi ha ngaahi founga pau ke ikunaʻi ai hoʻo ngaahi fakafeʻātungia ki he akó.
Ko e kolosi ʻi he Vaitafe Soataní
Ke tokoni ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e folofolá ke ako ʻa e founga ke ikunaʻi ai ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ki heʻenau akó, fakakaukau ke aleaʻi ʻa e talanoa ʻo e kolosi ʻa Sōsiua mo e fānau ʻa ʻIsilelí ʻi he Vaitafe Soataní (vakai, Lēsoni 62: “Sōsiua 2–4” ki ha ngaahi fakaikiiki lahi ange). ʻE lava ke ke lau pe fakamatalaʻi fakanounou e palakalafi ko ʻení, ʻo ka fiemaʻu.
ʻI he tūʻuta ʻa Sōsiua mo e fānau ʻo ʻIsilelí ki Kēnaní, naʻe talaʻofa ange ʻe he ʻEikí kiate kinautolu ʻa e fonua kotoa ʻi he tafaʻaki ʻe taha ʻo e Vaitafe Soataní (vakai, Sōsiua 1:1–7). Ka neongo ia, naʻa nau fehangahangai mo e fakafeʻātungia ʻo e kolosi ʻi he vaitafé ke aʻusia ʻenau taumuʻá (vakai, Sōsiua 3:15).
Te ke lava ʻo vahe ʻa e kau akó ke nau tauhoa ke lau mo aleaʻi ʻa e ngaahi veesi ko ʻení. Mahalo ʻe tokoni ke fakamatalaʻi ange ʻoku ʻuhinga ʻa e ongo kupuʻi lea “tuʻu fakaʻesi” (veesi 13) mo e “tupu hake ʻo fakatafungofungá” (veesi 16) ki hono taʻofi ʻo e tafe ʻa e Vaitafe Soataní.
Lau ʻa e Sōsiua 3:6–8, 13–17, ʻo kumi e ngaahi meʻá ni:
-
Ko e ngaahi ngāue faivelenga naʻe fai ʻe he kau taulaʻeikí ke lava ai e fānau ʻo ʻIsilelí ʻo kolosi he Vaitafe Soataní
-
Ko e tokoni ʻa e ʻOtuá ʻi hono fakaʻatā ʻa e fānau ʻo ʻIsilelí ke kolosi ʻi he Vaitafe Soataní
ʻE lava ke vahevahe ʻe he kau akó mo e ngaahi hoá ʻa e meʻa ʻoku nau ʻiló. Te nau lava ʻo aleaʻi ʻa e founga naʻe fakaʻatā ai ʻe he ngāue faivelenga ʻa e kau taulaʻeikí mo e tokoni ʻa e ʻEikí ke ikunaʻi ʻe he fānau ʻo ʻIsilelí ʻa e fakafeʻātungiá.
Hili iá te ke lava ʻo ʻeke ʻeni ki he kalasí:
-
ʻE tokoniʻi fēfē ʻe he fakamatala ko ʻení ha taha taʻu hongofulu tupu ʻoku fehangahangai mo ha ngaahi fakafeʻātungia ke hoko atu ʻene akó?
Hiki ʻi hoʻo tohinoa akó ha fakamatala ʻo e moʻoní ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa naʻá ke ako ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ki hono ikunaʻi ʻo e ngaahi fakafeʻātungia ki he hoko atu hoʻo akó.
ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻenau lea pē ʻanautolu ke vahevahe ha moʻoni hangē ko e: ʻI heʻetau laka atu ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí, te Ne tokoniʻi kitautolu ke tau ikunaʻi ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ʻoku tau fehangahangai mo iá.
-
Ko e hā ka mahuʻinga ai ke tau laka atu ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí (fakahoko ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi hotau mālohí) ke ikunaʻi ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ki he akó?
-
Ko e hā ka fiemaʻu ai ke fekumi faivelenga ki he tokoni ʻa e ʻOtuá ke ikunaʻi ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ki he akó?
Te ke lava ʻo fakamanatu ki he kau akó ʻoku kau ʻi he laka atu ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí ha faʻahinga ngāue pē te nau ala fakahoko. Hangē ko ʻení, ko e talanoa ki ha faifaleʻí, ngāueʻi ha paʻangá, mo totongi faivelenga e vahehongofulú ko ha ngaahi founga kotoa ia ke laka ai ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisí ke ikunaʻi e ngaahi fakafeʻātungia ki he akó.
Tūkunga ki he akoako fakahokó
ʻOku tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke akoako ʻe he kau akó ʻa e mohu fakakaukaú. Te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ki he kau akó ko e mohu fakakaukaú ko ha taukei ia ʻe lava ʻo tokoni ke tau fai ha ngaahi fili ʻoku leleí. ʻOku kau ai hono (1) vakaiʻi mo tānaki ha fakamatala fekauʻaki mo e tuʻutuʻuní, (2) ʻeke ha ngaahi fehuʻi fekauʻaki mo e meʻa ʻokú ke vakai ki aí, (3) aleaʻi hoʻo ngaahi fakakaukaú mo e niʻihi kehé, mo hono (4) fakaleleiʻi ʻo e ngaahi palopalemá ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa ʻokú ke akó. Te ke lava ʻo ʻai ke fakakakato ʻe he kau akó ʻa e ngaahi sitepu takitaha ko ʻení ko ha konga ʻo e ʻekitivitī ko ʻení.
Fakaafeʻi e kau akó ke nau faʻu ʻi ha laʻipepa ha tūkunga ʻoku ʻi ai ha fakafeʻātungia ʻoku felāveʻi mo ha taha taʻu hongofulu tupu. Kapau te nau fiemaʻu tokoni, te nau lava ʻo fakafonu ʻa e ngaahi konga ʻoku fakaʻatā atu ʻi he sētesi ko ʻení.
ʻOku ʻilo ʻe (hingoa ʻo e toʻu tupu) ʻoku mahuʻinga ʻa e ako hili ʻa e ako māʻolungá. Ka ko ha fakafeʻātungia ki he hoko atu ʻene akó ko e (fakamatalaʻi ha fakafeʻātungia).
Hili iá te ke lava ʻo tānaki ʻa e ngaahi tūkunga kuo kakató, tuifio kinautolu, pea toe tufa ia ki he kalasí.
ʻE lava ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufa “Tānaki ʻo e Fakamatala ke Ikunaʻi ʻaki e Ngaahi Fakafeʻātungia ki he Akó” mo e ngaahi lēsoni ne nau ako mei he Sōsiua 3 ke tokoni ke nau tali e ngaahi fehuʻi ʻi lalo fekauʻaki mo e tūkunga ne nau maʻú. ʻE lava ke nau hiki ʻenau ngaahi talí ʻi mui ʻi he laʻipepa ʻo e tūkungá.
-
Ko e hā ha ngaahi fehuʻi ʻe ala fai ʻe he tokotahá ni ʻi heʻene fakakaukau ki he ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻoku maʻú? Ko hai te nau lava ʻo aleaʻi mo ia ha niʻihi ʻo ʻenau ngaahi fehuʻí?
-
Ko e hā ha ngaahi ngāue ʻe lava ke fai ʻe he tokotahá ni ke laka atu ai ki muʻa ʻi he tui kia Sīsū Kalaisi ke ikunaʻi ʻene ngaahi fakafeʻātungiá?
-
ʻE tokoniʻi fēfē ʻe he ʻOtuá ʻa e tokotahá ni ke ne ikunaʻi ʻene fakafeʻātungiá?
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ha kau ako ʻe loto-fiemālié ke vahevahe ʻenau tūkungá mo e faleʻí mo e kalasí. ʻE lava ke kau ʻi hoʻomou alēleá hano fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha ngaahi aʻusia kuo tokoniʻi ai kinautolu pe ko ha taha ʻoku nau ʻiloʻi ʻe he ʻOtuá, ke ne ikunaʻi ha fakafeʻātungia ke hoko atu ʻene akó. Pe ko hoʻo vahevahe ha sīpinga mei he “Fakamatala ʻa ʻEletā mo Sisitā Kilipetí,” mei he taimi 3:25 ki he 5:48 ʻi he fakataha lotu fakamāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú ʻi Mē 2024.
Fakaʻosí
Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke toe vakaiʻi e lisi ʻo e ngaahi fakafeʻātungia fakataautaha ne nau ʻilo ʻi he kamataʻanga ʻo e kalasí. Poupouʻi kinautolu ke fekumi ki ha fakahinohino mei he Laumālié ʻi heʻenau tali e fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoá.
-
Ko e hā ha ngaahi maʻuʻanga tokoni te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi mei he fealēleaʻaki ʻo e ʻaho ní ke tokoniʻi koe ke ke ikunaʻi ʻa e ngaahi fakafeʻātungiá mo teuteu ki he ako ʻi he kahaʻú?
-
Ko e hā ha ngaahi ngāue faivelenga te ke lava ʻo fai kae lava ke tokoniʻi koe ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke ke ikunaʻi ho ngaahi fakafeʻātungiá?
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki haʻo fakamoʻoni ko e taimi ʻoku tau fakahoko fiefia ai ʻa e ngaahi meʻa kotoa pē ʻi hotau mālohí, ʻe tokoniʻi kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke tau ikunaʻi ʻetau ngaahi fakafeʻātungia ki he hoko atu ʻetau akó.