“Ko e Mahuʻinga ʻo e Akó: Ngaahi Tāpuaki Fakatuʻasino mo Fakalaumālie ʻo e Akó,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Ko e Mahuʻinga ʻo e Akó: Ngaahi Tāpuaki Fakatuʻasino mo Fakalaumālie ʻo e Akó,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Ko e Teuteu ki he Ako mo e Ngāue Maʻuʻanga Moʻui ʻi he Kahaʻú: Lēsoni 188
Ko e Mahuʻinga ʻo e Akó
Ngaahi Tāpuaki Fakatuʻasino mo Fakalaumālie ʻo e Akó
Neongo ʻe lava ke mātuʻaki faingataʻa ʻa e ako fakaʻatamaí, ka ʻoku feʻunga ia mo e feilaulaú mo e feingá. He ʻikai ngata pē ʻi hono faitāpuekina ʻe he akó ʻetau moʻuí mo kinautolu ʻoku tau feohí, ka ʻokú ne teuteuʻi kitautolu ke tau hoko ko ha ngaahi meʻangāue lelei ange ʻi hono fakahoko e ngāue ʻa e ʻEikí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e mahuʻinga ʻo e ako fakaʻatamaí mo fakalaumālié fakatouʻosi.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki ha meʻa ʻoku nau saiʻia ke ako ki ai mo e founga ne nau fakatupulaki ai e tokanga ko iá. Te nau lava foki ʻo fakalaulauloto ki he founga kuo mahuʻinga ai kiate kinautolu ʻa e ako fekauʻaki mo e tokanga ko ʻení.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Tauʻatāiná pe fakangatangatá
Fakakaukau ke tā ha fōneli ʻe ua ʻi he palakipoé, ʻo hangē ko ʻene hā atu ʻi laló. ʻE lava ke tā ʻe he kau akó ʻa e fōneli ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó. Te ke lava foki ʻo ʻomi ha fōneli ki he kalasí pe faʻu ha foʻi fōneli faingofua mei he pepá.
Fakaafeʻi e kau akó ke tuhu ki he ngataʻanga ʻo e fōnelí ʻoku hā ngali fakangatangata angé pea mo e ngataʻanga ʻoku ʻasi lahi pe tauʻatāina angé. Hili iá pea tohiʻi ʻa e Ko Hono Maʻu ha Akó ʻi ʻolunga ʻi he fakatātā ʻuluakí.
Fakakaukauloto ʻoku fakafofongaʻi ʻe he kiʻi konga fōsiʻi ʻo e fōneli ko ʻení hono maʻu ha ako fakaʻatamaí.
-
Ko e hā ha ngaahi founga ʻe ngali fakangatangata ai hono maʻu ha akó ki ha kakai ʻe niʻihi?
-
Ko e hā ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he konga fōlahi lahi ange taupotu ki laló? Ko e hā hono ʻuhingá?
ʻE lava ke fakamatalaʻi ʻe he kau akó neongo ʻoku fiemaʻu ki he akó ha ngāue lahi, mapuleʻi kita, mo ha feilaulau, ka ʻe lava ke iku ia ki ha ngaahi tāpuaki mei he ʻEikí, kau ai ha tauʻatāina, ngaahi faingamālie, mo ha tupulaki lahi ange.
Tohiʻi ʻa e Ko e Fili ke ʻOua ʻe Akó ʻi ʻolunga ʻi he fakatātā hono uá.
Fakakaukau leva he taimí ni ʻoku fakafofongaʻi ʻe he konga fōlahi ange ʻo e fōneli ko ʻení ʻa e fili ke ʻoua ʻe akó.
-
Ko e hā ʻe lava ke fakafofongaʻi ʻe he konga fōsiʻi ʻi laló? Ko e hā hono ʻuhingá?
ʻE lava ke fakamatalaʻi ʻe he kau akó ko e fili ko ia ke ʻoua ʻe akó ʻe ngali tauʻatāina ia, ka ʻe lava ke iku ia ki ha tauʻatāina, ngaahi faingamālie, mo e tupulaki siʻisiʻi pe fakangatangata.
Fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:
-
ʻOku mahuʻinga fēfē ʻa e akó kiate koé? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
ʻE uesia fēfē koe mo kinautolu ʻoku mou feohí ʻi hoʻo fili ke ako pe ʻikai akó?
ʻE lava ke tokoni atu ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi pōpoakí maʻau pē. ʻI hoʻo ako fekauʻaki mo e akó, tokanga ki he ngaahi ongo ʻe ala tokoni atu ki hoʻo ngaahi taumuʻa fakaakó mo e moʻuí.
Ako maʻu pē
Fakaʻaliʻali e fakamatala ko ʻení. Te ke lava ʻo tufa ʻa e tohi fakahinohino Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ki he tokotaha ako takitaha, pe fakaafeʻi kinautolu ke kumi ia ʻi he polokalama Gospel Library.
Te ke lava ʻo fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau ako fakafoʻituitui ʻa e ngaahi fakamatalá pea aleaʻi ʻa e ngaahi fehuʻi ʻoku hoko atu aí ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki.
Lau ʻa e ngaahi fakamatala ko ʻení, ʻo kumi e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e akó.
Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē:
ʻOku fiemaʻu ʻe hotau Tupuʻangá ʻa ʻEne fānau ʻi he feituʻu kotoa pē ke nau ako ko ha feinga fakataautaha. (“Education—A Religious Responsibility” [Fakataha lotu ʻa e ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongi-ʻAitahoó, 26 Sānuali 2010], byui.edu)
ʻOku pehē ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí:
ʻOku finangalo e Tamai Hēvaní ke ako maʻu pē Hono ngaahi ʻofefiné mo Hono ngaahi fohá. ʻOkú ke fakatou maʻu ha ngaahi ʻuhinga fakatuʻasino mo fakalaumālie ke ke fekumi mo manako ai ke ako. ʻOku ʻikai fakataumuʻa ʻataʻatā pē ʻa e akó ki hono maʻu ha paʻangá. Ko ha konga ia hoʻo taumuʻa taʻengatá ke hoko ʻo hangē ange ko e Tamai Hēvaní. …
Ako maʻu pē. Fekumi ki ha ngaahi faingamālie ke fakalahi ai hoʻo fakakaukaú mo hoʻo ngaahi taukeí. ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi faingamālie ko ʻení ʻa e ako fakaʻatamai ʻi he akó pe ako ngāué pea pehē ki ha ako mei he ngaahi maʻuʻanga tokoni ʻokú ke falala ki aí. Fakakau ʻa e ʻEikí ʻi hoʻo ngaahi feingá, pea te Ne fakahinohinoʻi koe. ʻI hoʻo ako fekauʻaki mo e māmani ʻokú ne ʻākilotoa koé, ako foki fekauʻaki mo e Fakamoʻuí, ʻa ia naʻá Ne fakatupu ʻa e māmaní. Ako ʻEne moʻuí mo e ngaahi akonakí. ʻAi ke hoko ʻa e seminelí, ʻinisititiutí, mo hono ako fakataautaha ʻo e ongoongoleleí ko ha konga ʻo hoʻo ako ʻi he kotoa hoʻo moʻuí. …
ʻOku fakatupulaki ʻe he akó hoʻo malava ke ngāue maʻá e ʻEikí. ʻOkú ne fakaivia koe ke ke tāpuekina e niʻihi kehé, tautautefito ki ho fāmilí. Ko e lahi ange hoʻo akó, ko e lahi ange ia hoʻo lava ʻo tokoni ke langa e puleʻanga ʻo e ʻOtuá mo tākiekina e māmaní ki he leleí. (Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí [2022], 31–32)
-
Ko e fē ʻa e ngaahi kupuʻi lea mei he ngaahi fakamatala ko ʻení ʻoku ʻuhingamālie taha kiate koé? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
Ko e hā ha ngaahi moʻoni taʻengata te tau lava ʻo ako mei he ngaahi fakamatala ko ʻení?
Lekooti ʻa e ngaahi moʻoni ʻoku vahevahe ʻe he kau akó ʻi he tafaʻaki ʻo e ʻuluaki fōnelí ʻi he palakipoé. ʻE lava ke fai ʻe he kau akó ʻa e meʻa tatau ʻi heʻenau fakatātaá. Te nau lava ʻo vahevahe ha ngaahi moʻoni hangē ko ʻení:
-
Ko e akó ko ha konga ia ʻo ʻetau taumuʻa taʻengata ke hoko ʻo hangē ange ko e Tamai Hēvaní.
-
ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke ako maʻu pē Hono ngaahi ʻofefiné mo e ngaahi fohá.
-
ʻOku fakatupulaki ʻe he akó ʻa ʻetau malava ke ngāue maʻá e ʻEikí mo faitāpuekina e niʻihi kehé.
-
-
Ko e hā ʻoku hoko ai e akó ko ha konga mahuʻinga ʻo e palani ʻa e Tamai Hēvaní?
-
ʻE tokoni fēfē nai ʻa e ngaahi moʻoni ko ʻení ki ha taha ʻokú ne pehē ʻoku fakangatangata ʻa e akó?
Mahuʻinga ʻo e akó
Kuo hoko maʻu pē ʻa e akó ko ha konga mahuʻinga ʻo e fakalakalaká maʻá e fānau ʻa e Tamai Hēvaní. Hangē ko ʻení, naʻe akoʻi ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻena fānaú ki he ngaahi meʻa fakalaumālié mo fakamāmaní fakatouʻosi (vakai, Mōsese 5:10–12; 6:5–6), ʻo tokoniʻi ai kinautolu ke nau hoko ʻo hangē ange ko e Tamai Hēvaní.
Fakatefito ʻi he taimí, fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ha fili ʻe taha pe lahi ange mei heni ke tokoni ke vakai e kau akó ki he founga ʻe lava ke tāpuekina lahi ange ai kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi heʻenau fekumi ki ha akó. Te nau lava ʻo lisi ha faʻahinga tāpuaki pē ʻoku nau maʻu ʻi lalo ʻi he fakatātā ʻo e ʻuluaki fōnelí.
-
ʻE lava ke muimui ʻa e kau akó ki he ngaahi fakahinohino ʻi he laʻipepa tufa “Ko Hono Mahuʻinga ʻo e Akó.”
-
ʻE lava ke mamataʻi ʻe he kau akó ha foʻi vitiō hangē ko e “Education for a Better Life” (4:55) pe “Love of Learning” (2:57), ʻo kumi ha ngaahi founga ʻe lava ke iku ai ʻa e akó ki ha ngaahi tāpuaki mo ha ngaahi faingamālie. ʻOku maʻu ʻa e ongo vitioó fakatouʻosi ʻi he ChurchofJesusChrist.org.
-
ʻE lava ke maʻu ʻe he kau akó ha potufolofola pe kupuʻi lea ʻokú ne ueʻi kinautolu ke nau fekumi ke ako. Te nau lava ʻo kumi ʻa e “Akó” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, pe Gospel Library. ʻE ala tokoni ʻa e ngaahi potufolofola ko ʻení: Lea Fakatātā 3:13–20; 4:5–8; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 130:18–19.
Hili iá, ʻe lava ke vahevahe ʻe he kau akó ‘a e meʻa ne nau ako pe maʻú. Te nau lava foki ʻo vahevahe ʻa e founga ʻoku hoko ai ʻa e ngaahi tāpuaki naʻa nau maʻú ko ha fakamoʻoni ki ha taha pē ʻo e ngaahi moʻoni ʻi he palakipoé. Hili iá ʻe lava ke tali ʻe ha kau ako ʻe loto-fiemālié ha taha pe fakatouʻosi ʻo e ongo fehuʻi ko ʻení:
-
Ko e hā ha ngaahi tāpuaki mei he ʻEikí kuó ke mamata ai ʻi hoʻo moʻuí pe moʻui ʻa e niʻihi kehé koeʻuhí ko e akó?
-
Ko e hā ha ngaahi aʻusia kuó ke maʻu ʻokú ne tokoniʻi koe ke ke ʻiloʻi ʻoku tokanga mai ʻa e Tamai Hēvaní ki hoʻo akó?
Fakaʻosí
Fakakaukauloto ʻoku ʻi ai haʻo kaungāmeʻa ʻoku fehiʻa ʻi he akó pea ʻokú ne fakakaukauʻi ha ngaahi fili ʻe ʻikai fiemaʻu ai ha ako lahi ange hili ʻa e ako māʻolungá. Hiki ʻa e meʻa te ke vahevahe mo ho kaungāmeʻá ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e meʻa naʻá ke ako he ʻaho ní. Ko ha ngaahi sīpinga ʻeni ʻo e ngaahi meʻa te ke ala fakakau aí:
-
Ko e ngaahi tāpuaki fakatuʻasino mo fakalaumālie ʻe lava ke tāpuakiʻi ʻaki kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi mei hono maʻu ha akó.
-
Ngaahi potufolofola, kupuʻi lea, pe ngaahi fakakaukau pe aʻusia fakataautaha ʻoku ʻuhingamālie kiate koé.
Fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe mo e kalasí. Fakakaukau ke fakamoʻoni ki he tāpuaki maʻongoʻonga ʻe lava ke maʻu ʻi heʻetau moʻuí mei he akó—tautautefito ʻi hono tokoniʻi kitautolu ke tau hoko ʻo hangē ange ko e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.