“Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tui kia Sīsū Kalaisí ke Langaki ʻa e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi Heʻetau Feinga ke Moʻui Fakafalala pē Kiate Kitautolú,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tui kia Sīsū Kalaisí ke Langaki ʻa e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá: ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi Heʻetau Feinga ke Moʻui Fakafalala pē Kiate Kitautolú,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá: Lēsoni 178
Ko Hono Fakaʻaongaʻi ʻo e Tui kia Sīsū Kalaisí ke Langaki ʻa e Moʻui Fakafalala Kiate Kitá
ʻE Lava ke Tokoniʻi Kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi Heʻetau Feinga ke Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitautolú
ʻI heʻetau fakaʻaongaʻi ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí, ʻoku tau fakaafeʻi Ia ke tokoniʻi kitautolu ʻi he tapa kotoa pē ʻo ʻetau moʻuí. Makehe mei hono tāpuakiʻi kitautolu ʻaki ʻa e mālohi fakalaumālie mo e fakamoʻui mei he angahalá, ʻe lava ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ke fakatupulaki ʻetau moʻui fakafalala pē kiate kitautolu ʻi heʻetau ngaahi fiemaʻu fakatuʻasinó. ʻE lava ke kau heni ʻa e ngaahi meʻa fakapaʻangá, akó, ngāue maʻuʻanga moʻuí, mo ʻetau moʻui lelei fakatuʻasino mo fakaelotó. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻenau tui ʻe tāpuekina kinautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi heʻenau feinga ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau hiki hifo ʻa e ngaahi fakafeʻātungia ʻokú ne ʻai ke faingataʻa ke moʻui fakafalala pē kiate kita ʻi ha tafaʻaki ʻe taha pe lahi ange ʻo e ngaahi tafaʻaki ko ʻení:
-
ʻIlo ki he ongoongoleleí
-
Ngaahi fiemaʻu fakapaʻanga lolotongá mo e kahaʻú
-
Akó mo e ngāue maʻuʻanga moʻuí
-
Ngaahi fiemaʻu fakatuʻasinó
-
Ngaahi fiemaʻu fakaelotó mo fakasōsialé
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ngaahi fiemaʻu ʻa Piuelá
Fakatokangaʻi ange: Mahalo ʻe tokoni ke akoʻi ʻa e Lēsoni 177: “Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá ʻi he Founga ʻa e ʻEikí” kimuʻa pea akoʻi ʻa e lēsoni ko ʻení. ʻOku fakafeʻiloaki ʻe he Lēsoni 177 ʻa e kau akó ki he ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá mo e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní.
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano tokoniʻi e kau akó ke nau aleaʻi e founga ʻoku fakatou fiemaʻu ai ʻetau ngāué mo e fakahinohino ʻa e ʻOtuá ki hono tokonaki ʻetau ngaahi fiemaʻú. Ko e tūkunga mo e ʻekitivitī ko ʻení ko ha founga ia ʻe taha ke tokoni ki he fealēleaʻakí ni. ʻE ala tokoni ke fakamahinoʻi ange ko e ongo founga ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe Piuela ʻi he tūkungá ʻoku palopalema fakatouʻosi.
Te ke lava ʻo kamata ʻaki haʻo lau ʻa e konga ʻuluaki ʻo e tūkunga ko ʻení. Pea vahevahe leva ʻa e ongo talí. Kiʻi taʻofi hili ʻa e tali takitaha pea fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe mo ha hoa ʻa e faleʻi te nau ʻoange kia Piuelá.
ʻOku fiefia ʻa Piuela ke ʻosi mei he ako māʻolungá hili ha taʻu ʻe ua. Ka neongo ia, ʻokú ne ongoʻi manavasiʻi fekauʻaki mo e lahi ʻo e paʻanga ʻe fiemaʻu ke ne tānaki ki he kahaʻú.
Ko e hā ha faleʻi te ke ʻoange kapau:
-
ʻOku fakakaukau ʻa Piuela ke lotu ʻi he ʻaho kotoa pē ke foaki ʻe he ʻOtuá ʻa e paʻanga te ne fiemaʻu hili ʻa e fakaʻosi akó. ʻOku ʻikai haʻane palani ke kumi ngāue, ʻo falala ʻe tokonaki ʻe he ʻOtuá maʻana.
-
ʻOku ongoʻi ʻe Piuela koeʻuhí ʻoku ʻikai ko ha “meʻa fakalaumālie” ʻa e paʻangá, he ʻikai tokanga mai ʻa e ʻOtuá ia. ʻOkú ne fakakaukau ke fekumi ʻi he ʻaho kotoa pē ki ha ngāue maʻuʻanga moʻui ʻoku feʻunga mo ʻene taimi-tēpile fakaakó. ʻOkú ne faʻu ha ngaahi palani ke talanoa mo e kau maʻu pisinisí, fakahū ʻene ʻū tohi fakamoʻoni akó, mo ako ha ngaahi pōtoʻi ngāue foʻou ke fakamahuʻingaʻi lahi ange ia ʻe he ngaahi falekoloa fakalotofonuá.
Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ha faleʻi te nau ala ʻoange kia Piuelá, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e founga ʻe lava ke fakaʻaongaʻi ai ʻa e fakamatala ko ʻení ki hono tūkungá.
Naʻe fakamatala ʻa Pīsope W. Kulisitofā Uātolo, Tokoni ʻUluaki ʻi he Kau Pīsopeliki Pulé, ʻo pehē:
Ko e meʻa kotoa pē, naʻe fakataumuʻa leva ia kia Sīsū Kalaisi, ko e fakavaʻe kuo pau ke tau langa aí ʻo aʻu pē ki heʻetau mateuteu fakatuʻasinó.
ʻOku ʻuhinga ʻa e mateuteu [fakatuʻasino] mo e moʻui fakafalala pē kiate kitá ko e “tui te tau lava ʻo maʻu ʻa e ngaahi fiemaʻu fakalaumālie mo fakatuʻasino kotoa pē ʻo e moʻuí ʻoku tau fiemaʻu maʻatautolu mo hotau fāmilí” [Ngaahi Meʻa Fakapaʻanga Fakataautaha ki he Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá (2017), 4]. (“Naʻe ʻi ai ʻa e Mā,” Liahona, ʻOkatopa 2020, 44)
ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi fakakaukau mei he lea ʻa Pīsope Uātoló, fakamahinoʻi ange ʻoku tau fakatupulaki ʻa e moʻui fakafalala fakalaumālie mo fakatuʻasino pē kiate kitá ʻi heʻetau ngāue ʻaki ʻa e tui kia Sīsū Kalaisí mo ʻetau ngaahi ngāué.
Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e sivi fakaekita ko ʻení, kau ai ʻa e ngaahi fakahinohinó mo e ngaahi kulupú, ke tokoni ke fakakaukau ʻa e kau akó ki heʻenau fiemaʻu e tokoni ʻa e Fakamoʻuí ke nau moʻui fakafalala lahi ange ai kiate kinautolú.
Hiki ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení ʻo fakahokohoko mei he faingofua taha ki he faingataʻa taha kiate koe ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá. Hiki ʻi he tafaʻaki ʻo e meʻa ʻe taha pe ua ʻoku faingataʻa taha kiate koé, ha faʻahinga fakafeʻātungia pē ʻokú ke fiemaʻu ai e tokoni ʻa e Fakamoʻuí ke ikunaʻi ʻaki.
-
ʻIlo ki he ongoongoleleí
-
Ngaahi fiemaʻu fakapaʻanga lolotongá mo e kahaʻú
-
Akó mo e ngāue maʻuʻanga moʻuí
-
Ngaahi fiemaʻu fakatuʻasinó
-
Ngaahi fiemaʻu fakaelotó mo fakasōsialé
ʻI he hokohoko atu hoʻo ako he ʻaho ní, manatuʻi ʻa e ngaahi tafaʻaki ʻokú ke fiemaʻu lahi taha ai ha tokoní. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke fakamālohia hoʻo tui ʻe tokoniʻi koe ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi hoʻo feinga ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá.
Ko hono fakaʻaongaʻi ʻo e tui ki he ʻEikí ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá
ʻI he lēsoni ko ʻení, ʻe laukonga ʻa e kau akó mei he talanoa ʻo Siosefa ʻi ʻIsipité ʻi he tohi ʻa Sēnesí. Kimuʻa pea ako ʻa e talanoá, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e foʻi vitiō “I Will Provide for My Saints” (3:08) mei he taimi 0:00 ki he 1:52 pea tuku ki he kau akó ke nau kumi ha fakamoʻoni ʻo e mālohi mo e finangalo ʻo e ʻEikí ke tokoniʻi kitautolu ʻi heʻetau ngāue ʻaki ʻa e tui kiate Iá ke fakatupulaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá. ʻE lava ke tokoni hono fai ʻení ke fakakaukau e kau akó ki he finangalo ʻo e ʻEikí ke tokoní mo e mālohi ke tāpuakiʻi ʻa Siosefa ʻi hono ngaahi tūkunga faingataʻá.
Ke tokoni ke ako ʻe he kau akó ʻa e fakamatala kia Siosefá, te ke lava ʻo ʻoange ʻa e laʻipepa tufa ko ʻení. Mahalo te ke fie vahe ki he kulupu takitaha ha konga kehe pea ʻai ke nau teuteu ke tali e ongo fehuʻi ʻi he laʻipepa tufá.
Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau maʻú. Te mou lava foki ʻo vakaiʻi e ngaahi fehuʻi ko ʻení ko ha konga ʻo e fealēleaʻakí.
-
ʻOkú ke pehē naʻe mei fēfē e fakaʻosinga ʻo e talanoa ko ʻení kapau naʻe ʻikai tui ʻa Siosefa ki he ʻOtuá? Kapau naʻe ʻikai fie feinga ʻa Siosefa?
-
ʻOkú ke pehē ʻe fakaʻaongaʻi fēfē ʻa e talanoa ko ʻení ki he moʻui ʻa ha toʻu tupu?
Te ke lava foki ʻo fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe mo e kalasí ha ngaahi aʻusia ʻo ha taimi naʻe maʻu ai ʻe honau fāmilí ʻa e meʻa naʻa nau fiemaʻú ʻo fakafou ʻi he tokoni ʻa e ʻOtuá mo e ngaahi feinga ʻa honau fāmilí. Te ke lava foki ʻo vahevahe ha aʻusia fakataautaha.
Fakaʻaongaʻi fakatāutahá
Fakakaukau ke toe fakaʻaliʻali e ngaahi tafaʻaki ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá naʻe fakakaukau ki ai e kau akó ʻi he konga ʻuluaki ʻo e lēsoní pea fakaafeʻi e kau akó ke nau fai ʻeni.
Tuku ha kiʻi taimi ke ke lekooti ai ʻi he faʻa lotu ʻa e ngaahi meʻá ni ʻi hoʻo fakakaukau ki he ngaahi tafaʻaki ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá naʻá ke pehē ʻoku faingataʻa ange kiate koe ‘i he konga kimuʻa ʻi he lēsoní:
-
Ko e meʻa naʻá ke ako ʻokú ne fakamālohia hoʻo tui ʻe tokoniʻi koe ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻi he ngaahi fakafeʻātungia ki he moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi hoʻo moʻuí.
-
Founga te ke lava ai ʻo fakaʻaongaʻi hoʻo tui ki he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí ʻo fakafou ʻi hoʻo ngaahi feinga ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá.
Fakakaukau ke fakaafeʻi ha niʻihi ʻe loto-fiemālie ke vahevahe ha konga ʻo e meʻa ne nau hiki ʻi heʻenau tohinoa akó.