Seminelí
Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá ʻi he Founga ʻa e ʻEikí: “ʻOku Hōifua ʻa e ʻEikí ki he Feingá”


“Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá ʻi he Founga ʻa e ʻEikí: ‘ʻOku Hōifua ʻa e ʻEikí ki he Feingá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá ʻi he Founga ʻa e ʻEikí: ‘ʻOku Hōifua ʻa e ʻEikí ki he Feingá,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá: Lēsoni 177

Ko Hono Tanumaki ʻo e Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá ʻi he Founga ʻa e ʻEikí

“ʻOku Hōifua ʻa e ʻEikí ki he Feingá”

A young Asian man working on a bicycle.

ʻOku tokoni hono tanumaki ha moʻui fakafalala pē kiate kitá ke tau muimui ki he ngaahi akonaki ʻa Sīsū Kalaisí ʻi heʻetau tokonaki maʻatautolu mo faitāpuekina e niʻihi kehé. ʻOku fakaiku ʻa e ako ke fakatupulaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi heʻete hoko ko ha toʻu tupú ki ha tuʻunga malava lahi ange ʻi heʻete hoko ko ha tokotaha lahí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke mahino ki he kau akó ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke tanumaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻatautolú.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakakaukau ke kole ki he kau akó ke nau fai ha meʻa ʻiate kinautolu pē ʻa ia kuo fai ʻe he niʻihi kehé maʻanautolu ʻi he kuohilí. Hangē ko ʻení, mahalo te nau teuteu ha meʻatokoni, fai e foó, totongi ha meʻa ʻoku faʻa totongi ʻe heʻenau mātuʻá, pe fakaleleiʻi ha meʻa ʻi honau falé.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

ʻOku tau fakalakalaka ʻi heʻetau ngāué

Kimuʻa pea kamata e kalasí, fakakaukau ke ʻoange ki ha tokotaha ako ʻe taha ha tatau ʻo e fakamatala meia Pīsope Uātoló pea ki ha tokotaha ako kehe ha tatau ʻo e fakamatala mei he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí. Fakaafeʻi ke na lau ʻa e ongo fakamatalá pea teuteu ke vahevahe ʻa e meʻa ʻokú na ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí pea mo e founga te na fakamatalaʻi ai ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi he lea pē ʻanaua.

Fakakaukau ke kamata e lēsoni ko ʻení ʻaki hano fakaʻaliʻali ʻa e fakatātā ko ʻeni ʻo ha kiʻi manupuna valevale pea fakaʻaliʻali ʻa e ongo fehuʻi ʻoku muiaki mai aí. Te ke lava ʻo fokotuʻutuʻu e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki ke aleaʻi ʻa e ongo fehuʻí ʻaki hano fakaʻaliʻali taha taha kinaua pea ʻoange ha taimi ki he kau akó ke aleaʻi ai ʻa e fehuʻi takitaha.

Baby Bird
  • Ko e hā ʻe ala hoko ki he foʻi manupuna ko ʻení kapau ʻe tuku ia ʻe heʻene mātuʻá ke ne nofo pē ʻi he punungá ʻo taʻengata, ʻo ʻoange maʻu pē ʻene meʻakaí?

  • Ko e hā ha ngaahi founga ʻe lava ke fakafehoanaki ai ʻeni ki heʻetau tupulaki mo e fakalakalaka ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní maʻatautolú?

Tokoni ke mahino ki he kau akó ʻoku makatuʻunga e konga lahi ʻo ʻetau tupulakí ʻi heʻetau loto-fiemālie ke ako mo fatongia ʻaki ʻetau fakalakalaká. Mahalo te ke fie fakamoʻoni ki he malava ʻe he Fakamoʻuí ʻo tokoniʻi kitautolu ʻi heʻetau feinga ke fakalakalaká.

Moʻui fakafalala pē kiate kitá

Fakakaukau ke tohi ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi he palakipoé pea fakaʻaliʻali ʻa e ongo fakamatala ko ʻení. Fakaafeʻi e kau akó ke lau ʻa e ongo fakamatalá pea teuteu ke fakamatalaʻi ʻa e meʻa ʻoku nau ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí pea mo e ʻuhinga ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá. Kapau naʻá ke ʻoange ʻa e ongo fakamatala ko ʻení ki he ongo tamaiki akó kimuʻa ʻi he kalasí, fakaafeʻi kinaua ke vahevahe ʻena ngaahi fakakaukaú kimuʻa pea toki fakaʻatā ʻa e fealēleaʻakí ki he toenga ʻo e kalasí.

Naʻe fakamatala ʻa Pīsope W. Kulisitofā Uātolo ʻo e Kau Pīsopeliki Pulé ʻo pehē:

W. Christopher Waddell Official portrait 2017

ʻOku ʻikai ʻamanaki mai ʻa e ʻEikí ke tau fakahoko ha meʻa ʻo lahi ange ʻi he meʻa te tau malavá, ka ʻokú Ne ʻamanaki mai ke tau fakahoko ʻa e meʻa te tau malavá, ʻi he taimi te tau lava aí. Hangē ko ia ko e fakamanatu mai ʻe Palesiteni Nalesoni kiate kitautolu ʻi heʻetau konifelenisi lahi fakamuimuitahá, “ʻOku hōifua ʻa e ʻEikí ki he feingá.”

…ʻOku ʻuhinga ʻa e mateuteu [fakatuʻasino] mo e moʻui fakafalala pē kiate kitá ki he “tui te tau lava ʻo maʻu ʻa e ngaahi fiemaʻu fakalaumālie mo fakatuʻasino kotoa pē ʻo e moʻuí ʻoku tau fiemaʻu maʻatautolu mo hotau fāmilí.” (“Naʻe ʻi ai ʻa e Mā,” Liahona, Nōvema 2020, 43)

ʻOku pehē ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí ʻi he Gospel Library:

ʻOku fakaafeʻi kitautolu kotoa ʻe he Fakamoʻuí ke tau ngāue, ke tau tuʻu tauʻatāina, pea hoko ʻo hangē ko Iá. Te Ne tokoniʻi kitautolu. … ʻOku kau ʻi Heʻene foungá ʻa e ako mo e moʻui ʻaki ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá—“ʻa e malava, tukupā, mo e feinga ke tokonaki ʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e moʻuí maʻata mo e fāmilí” (Tokonaki ʻi he Founga ʻa e ʻEikí: Fakanounou ki he Tohi Fakahinohino ʻa e Takí ki he Uelofeá [2009]). (Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Moʻui Fakafalala Pē Kiate Kitá,” Gospel Library)

  • Ko e hā ʻokú ke ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he ongo fakamatala ko ʻení?

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻi he lea pē ʻaʻau?

ʻI hono vahevahe ʻe he kau akó ʻenau ngaahi tali ki he fehuʻi kimuʻá, fakakaukau ke hiki ʻi he palakipoé ʻa e meʻa ʻoku nau lea ʻakí ʻi he tafaʻaki ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá. Tokoni ke mahino kiate kinautolu ʻoku tokoni hono tanumaki ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá ke tau hoko ʻo hangē ange ko Sīsū Kalaisí.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali e ngaahi fakahinohino mo e ngaahi fehuʻi ko ʻení pea fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki heʻenau ngaahi holi mo e feinga ke moʻui fakafalala pē kiate kinautolú.

Fakalaulauloto ki he ngaahi fehuʻi ko ʻení:

  • Te ke fakamatalaʻi fēfē ʻa e ʻuhinga ki ha toʻu tupu ke fakatupulaki hono tuʻunga malava ʻi he ngaahi tafaʻaki ko ʻení?

ʻIlo ki he ongoongoleleí

Ngaahi fiemaʻu fakapaʻanga lolotongá mo e kahaʻú

Akó mo e ngāue maʻuʻanga moʻuí

Ngaahi fiemaʻu fakatuʻasinó

Ngaahi fiemaʻu fakaelotó mo fakasōsialé

  • ʻE tāpuekina fēfē hoʻo moʻui ʻi he māmaní mo hoʻo fakalakalaka taʻengatá ʻi hono fakatupulaki e meʻa ʻokú ke malava ʻi he ngaahi tafaʻaki ko ʻení?

Ngaahi sīpinga ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá

Mahalo ʻe tokoni ki he kau akó ke nau vakai ki he founga naʻe tāpuekina ai ha niʻihi fakafoʻituitui ʻi he folofolá ʻi heʻenau feinga ke langaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá ke feau ʻenau ngaahi fiemaʻu fakalaumālié mo fakatuʻasinó.

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino, fakamoʻoni fakafolofola mo e ngaahi fehuʻi ko ʻení. Te ke lava ʻo fakakulupu tautau toko tolu ʻa e kau akó pea fakaafeʻi ʻa e tokotaha ako takitaha ke lau ha fakamoʻoni fakafolofola kehe. Hili iá ʻe lava ke fakamatalaʻi fakanounou ʻe he kau akó ki heʻenau kulupú ʻa e meʻa ne nau laú pea vahevahe ʻenau ngaahi fakakaukau mei he ngaahi fehuʻi ʻoku ʻoatu fakataha mo iá.

Lau ha taha ʻo e ngaahi fakamatala fakafolofola ko ʻení pea fakalaulauloto ki he fehuʻi ʻoku ʻomaí.

Mōsese 4:23–25; 5:1 (Ko e mavahe ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mei he Ngoue ko ʻĪtení)

  • Naʻe tāpuekina fēfē nai ʻe he ʻOtuá ʻa ʻĀtama mo ʻIvi, ʻa ia naʻá Ne finangalo ke na ngāueʻi ʻena meʻakaí, ʻo lahi ange ia ʻi Haʻane tāpuakiʻi kinaua kapau naʻá Ne tuʻutuʻuni ʻa e māmaní ke fakatupu maʻu pē maʻanaua?

Sēnesi 6:14–16 (Ko e fiemaʻu ʻe Noa ha maluʻi maʻa hono fāmilí mei he tāfea ʻe hoko maí)

  • Naʻe lahi fēfē ange nai hono tāpuekina ʻa Noa ʻi hono fiemaʻu ke ne foʻu ha ʻaʻaké ʻi hano tāpuekina ia kapau naʻe ʻoange ʻe he ʻOtuá [ʻa e ʻaʻaké] ʻi he mana?

ʻEkesōtosi 19:19–20 (Ko e feinga ʻa Mōsese ke maʻu ha ngaahi fakahinohino mei he ʻEikí ʻi he feituʻu maomaonganoá)

  • Naʻe tāpuekina fēfē nai ʻa Mōsese ʻi heʻene tatali ke kaka ʻi he moʻungá kimuʻa pea toki ʻoange ʻe he ʻOtuá ha fakahā lahi angé?

ʻI he ʻosi e fevahevaheʻaki ʻa e ngaahi kulupú, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e foʻi vitiō “All I Needed” (1:44) ke tokoni ke vakai ʻa e kau akó ki he ngaahi sīpinga fakaonopooni ʻo e niʻihi fakafoʻituitui ʻoku nau tanumaki ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá.

1:44

Ko e sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí

ʻE ala faingofua ke ngalo naʻe ʻi ai ha taimi naʻe kei talavou ai ʻa Sīsū Kalaisi. ʻOku ʻi he Fuakava Foʻoú ha ngaahi vahe siʻi fekauʻaki mo Hono ʻaloʻi fakaofó pea mo ha ngaahi vahe lahi fekauʻaki mo ʻEne moʻui ko ha tokotaha lahí. Ka te tau lava ʻo ako ha kiʻi meʻa siʻi fekauʻaki mo e meʻa naʻá Ne fakahoko ʻi Heʻene kei toʻu tupú.

Lau ʻa e Luke 2:52, ʻo kumi ʻa e ngaahi tafaʻaki naʻe tupulaki mo fakalakalaka ai ʻa e Fakamoʻuí ʻi Heʻene kei talavoú.

Fakakaukau ke vahe ki ha fanga kiʻi kulupu iiki ʻo e kau akó ha taha ʻo e ngaahi tafaʻaki (fakaʻatamai, fakatuʻasino, fakalaumālie, fakasōsiale) mei he veesi 52 ke nau nofotaha ai ki he fealēleaʻaki ko ʻení.

Fakakaukauʻi mo hoʻo kulupú ʻa e ngaahi founga ʻe malava ai ha toʻu tupu ʻe niʻihi ʻo:

  • Fakafalala ki he niʻihi kehé ʻo lahi ange ʻi he tuʻunga ʻoku fiemaʻú ʻi he tafaʻaki ko iá.

  • Fakatupulaki honau tuʻunga malava ʻi he tafaʻaki ko iá.

ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi sīpinga ʻoku fakakaukau ki ai ʻa e kau akó ʻa e fakafalala ki ha taha kehe ke ne fai kotoa e ngāué ʻi ha ngāue fakaako fakakulupu (fakaʻatamai), fakafalala ki he mātuʻá ke fai ʻenau ngaahi ngāue fakaʻapí (fakatuʻasino), ʻamanaki ke akoʻi ʻe ha taki ʻo e toʻu tupú ʻa e ngaahi lēsoni kotoa ʻo e Sāpaté (fakalaumālie), pe ʻamanaki ʻe palani ʻe he niʻihi kehé ha ngaahi ʻekitivitī ke nau fakataha ai (fakasōsiale).

Vahevahe ʻa e meʻa naʻá ke akó

ʻOange ha faingamālie ki he kau akó ke nau fakakaukau mo vahevahe ʻa e meʻa kuo nau ako pe ongoʻi fekauʻaki mo e moʻui fakafalala pē kiate kitá. Ko ha founga ʻe taha ke fakahoko ai ʻení ko e fakafou ʻi he ʻekitivitī ko ʻení. ʻE lava ke fakakakato fakafoʻituitui ia ʻe he kau akó pe mo ha niʻihi kehe.

Fakakaukauloto naʻe kole atu ʻe ha taki ke ke vahevahe ʻa e meʻa naʻá ke ako ʻi he seminelí he uiké ni mo e toʻu tupu ʻi ho uōtí. Hiki ʻa e meʻa naʻá ke ako fekauʻaki mo e moʻui fakafalala pē kiate kitá ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi meʻá ni:

  1. Ko ha fakamatala ʻo e ʻuhinga ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá

  2. Ko e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai hono tanumaki ʻo e moʻui fakafalala pē kiate kitá ki he Tamai Hēvaní ʻi Heʻene palani maʻatautolú

  3. Ko ha sīpinga fakataautaha pe fakafolofola ʻo ha taha ʻokú ne fakatātaaʻi ʻa e moʻui fakafalala pē kiate kitá

  4. Ko ha founga ʻe taha ʻe lava ke moʻui fakafalala lahi ange ai ʻa e toʻu tupú kiate kinautolu pē ʻi ha faʻahinga tafaʻaki pē ʻo ʻenau moʻuí

Fakaafeʻi ha niʻihi ʻo e kau akó ke vahevahe ʻa e meʻa naʻa nau tohí. Te ke lava ʻo poupouʻi e kau mēmipa ʻo e kalasí ke nau lekooti e ngaahi fakakaukaú ʻi heʻenau tohinoa akó ʻi heʻenau fanongo ki honau kaungāakó.