Seminelí
Taniela 6: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá


“Taniela 6: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Taniela 6: Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Taniela 1–7: Lēsoni 145

Taniela 6

Ko Hono Kumi ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí ʻi he Folofolá

The Old Testament prophet Daniel in the lion's den at the decree of King Darius. Daniel is resting his hand on the back of one of the lions. The lions are not harming Daniel. Daniel is looking up at the entrance of the lion's den at men who are astonished that Daniel is unharmed.

Ko e hā ha talanoa mei he Fuakava Motuʻá kuó ne akoʻi atu ha tefitoʻi moʻoni mahuʻingamālie ʻo e ongoongoleleí? Naʻe fakaʻaongaʻi tonu ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e Fuakava Motuʻá ke tokoni ke mahino ki Heʻene kau ākongá ʻEne ngaahi akonakí (hangē ko ʻení, vakai, Luke 4:24–27). Ko e talanoa mālohi ʻe taha ʻokú ne fakatātaaʻi ha ngaahi moʻoni lahi ʻo e ongoongoleleí ko e talanoa ki he tui mo e falala ʻa Taniela ki he ʻEikí, naʻa mo e taimi naʻe fehangahangai ai mo e ʻana ʻo e fanga laioné. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ki he kau akó ke nau ʻiloʻi mo vahevahe ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí mei he Taniela 6.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau fakakaukau ki he ngaahi talanoa fakafolofola kuo nau ako mei he Fuakava Motuʻá ʻi heʻenau ako he taʻu ní. Te nau lava ʻo fili ha talanoa naʻe mahuʻingamālie kiate kinautolu pea teuteu ke vahevahe ha foʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí naʻe tokoni ʻa e talanoá ke mahino kiate kinautolu.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Ko e taumuʻa ʻo e talanoá

Ke tokoni ki he kau akó ke nau akoako feinga ke ʻiloʻi ʻa e taumuʻa ʻo ha talanoa, fili ha talanoa fakatātā pe fananga manakoa. Hangē ko ʻení, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ha talanoa hangē ko e “Ko e Kiʻi Pato Palakuú.” Pe ko hoʻo huluʻi ʻa e foʻi vitiō “Things That Matter Most” mei he taimi 0:00 ki he 0:22, ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org. Hili iá pea ʻeke ange ʻa e ongo fehuʻi ko ʻení:

0:33
  • Ko e hā ha pōpoaki ʻe lava ke akoʻi ʻe he talanoa ko ʻení?

  • ʻE fakatātaaʻi fēfē ʻe he pōpoaki ko iá ha moʻoni fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi pe ko ʻEne ongoongoleleí?

Te tau lava ʻo ako ke maʻu ha ngaahi moʻoni mahuʻinga ʻo e ongoongoleleí ʻi he ngaahi fakamatala fakalaumālie kuo fakatolonga mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi maʻatautolú, ʻo hangē pē ko ʻetau lava ʻo maʻu ha ngaahi moʻoni ʻi he ngaahi talanoa fakatātā angamahení.

Ke tokoni ke mahino kiate kitautolu ʻa e founga ʻoku akoʻi ai ʻe he ngaahi talanoa mei he folofolá ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí, naʻe akonaki ʻa ʻEletā Sei E. Seniseni ʻo e Kau Fitungofulú ʻo pehē:

Final official portrait of Elder Jay E. Jensen of the First Quorum of the Seventy, 2008.Called to Presidency of the Seventy effective August 1, 2008.  Sustained at the October 2008 general conference.Given emeritus status at the October 2012 general conference.

ʻI hoʻo lau mo ako e ngaahi talanoa [fakafolofola] ko ʻení, te ke sio ai ki ha foʻi lea, ha kupuʻi lea, pe ha tefitoʻi moʻoni ʻoku hangē ʻoku kaungatonu he ʻahó ni ʻo hangē pē ko ia ʻi he kuohilí. ʻI he hokohoko atu hoʻo ako ʻi he faʻa lotú, ʻe mahino mo ha ngaahi tefitoʻi moʻoni kehe. ʻI hoʻo fakatahaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoní, ʻe kamata leva ke ke fakafehokotaki e ongo tafaʻakí ʻi he vahaʻa ʻo e kau palōfita mo e kakai naʻa nau moʻui ʻi he kuohilí—ʻa kinautolu-ʻi ai-he taimi ko iá—mo kitautolu ʻi hotau kuongá ni—ko au-ʻi heni-he taimí ni. (“Ko e Hoko e Ngaahi Talanoa mei he Folofolá Ko ha Sīpinga Ki Heʻetau Moʻuí,” Liahona, Siulai 2009, 21)

  • Ko e hā e meʻa ʻoku makehe kiate koe mei he pōpoaki ʻa ʻEletā Senisení?

  • Ko e hā ha talanoa mei he Fuakava Motuʻá naʻe tokoni ke mahino lelei ange kiate koe ʻa Sīsū Kalaisi pe ko ʻEne ongoongoleleí?

ʻE lava ke tokoni ʻa e siviʻi fakaekita ko ʻení ke fili ʻe he kau akó ʻa e konga ʻo hono ʻiloʻi ʻo e ngaahi moʻoni ʻi he taukei ʻi he ngaahi talanoa fakafolofolá te nau lava ʻo akoako fakahoko he ʻaho ní.

Fakafuofuaʻi hoʻo falala ki hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi taukei ako folofola ko ʻení ʻi ha meʻafua mei he 1 ki he 5:

  • Te u lava ʻo ʻiloʻi e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi ha talanoa fakafolofola.

  • ʻOku faingofua pē ʻeku sio ki he founga ʻoku akoʻi ai ʻe ha talanoa fakafolofola fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí.

  • Te u lava ʻo fakaʻaongaʻi e ngaahi talanoa ʻi he folofolá ki heʻeku moʻuí.

  • Te u lava ʻo vahevahe lelei ʻa e meʻa ʻoku ou ako mei he ngaahi talanoa mei he folofolá mo e niʻihi kehé.

Te ke ako he ʻahó ni ha talanoa ʻi he tohi ʻa Tanielá pea fakamatalaʻi ʻa e meʻa ʻokú ke ako mei aí. Mahalo ʻe nofotaha hoʻo fakamamafá ʻi he taukei ʻokú ke ongoʻi ʻoku siʻi taha ai hoʻo loto-falalá. Fakaafeʻi ʻa e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke fakatupulaki hoʻo malava ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he ngaahi talanoa mei he folofolá pea akoʻi ki he niʻihi kehé ʻa e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi, ko ʻEne moʻuí, mo ʻEne ongoongoleleí.

Ko hono lī ʻo Taniela ki he ʻana ʻo e fanga laioné

Hili ha ngaahi taʻu lahi mei hono ʻave pōpula ʻo Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá ki Pāpiloné, naʻe ikunaʻi e puleʻangá ʻe he kau Mitiá mo e kau Peasiá. Naʻe fokotuʻu ʻa Talaiasi, ko ha Mitia, ko e tuʻi ki Pāpilone (vakai, Taniela 5:30–31).

ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ki he kau akó ke nau akoako feinga ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi he ngaahi talanoa mei he folofolá ʻaki hono ako ʻa e fakamatala ki hono lī ʻo Taniela ki he ʻana ʻo e fanga laioné (vakai, Taniela 6). ʻE ala tokoni ki he kau akó ke nau maʻu ha vakai fakalūkufua nounou ki he talanoá kimuʻa pea nau fekumi ki he ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi aí. Ko ha ngaahi founga ʻeni te ke lava ai ʻo fakanounouʻi e talanoá:

  1. Te ke lava ʻo ʻai ke vahevahe ʻe he kau akó ʻa e talanoá, fokotuʻutuʻu kinautolu ki ha ngaahi kulupu ke nau lau ha konga. ʻE lava ke fakanounouʻi ʻe he kulupu takitaha ʻenau konga ʻo e talanoá maʻá e kalasí. Ko e founga ʻe taha ke vahevahe ai ʻa e laukongá ko e:

    Taniela 6:1–5

    Taniela 6:6–11

    Taniela 6:12–17

    Taniela 6:18–23

    Taniela 6:24–28

  2. Te ke lava ʻo fakamatalaʻi fakanounou ʻa e talanoá kakato ki he kalasí. Kapau ʻe lava, te ke lava ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi ʻata ʻoku maʻu ʻi he talanoa “Daniel and the Lions” (Friend, Nov. 2018, FJ4–FJ6) pe vitiō “Daniel and the Lionsʼ Den” (1:46), ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org, ke tokoni atu ke ke fakamatalaʻi fakanounou ʻa e talanoá.

1:45

fakaʻilonga seminelíKe tokoni ke akoako ʻiloʻi ʻe he kau akó e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí mei he ngaahi talanoa ʻo e folofolá, fakaʻaongaʻi ʻa e laʻipepa tufa “ʻOku Akoʻi ʻe he Ngaahi Talanoa Mei he Folofolá ʻa e Ngaahi Moʻoni ʻo e Ongoongoleleí.” Koeʻuhí ʻe fakamatalaʻi ʻe he kau akó ʻa e meʻa ʻoku nau akó ki he kalasí, mahalo ʻe lelei taha ke nau ngāue mo hanau hoa pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki. Fakakaukau ke fakatauhoa ʻa e kau ako ʻoku nau ongoʻi hohaʻa lahi ange fekauʻaki mo hono fakaʻaliʻali ʻenau ngāué mo e kau ako te nau ala ongoʻi fiemālie angé.

ʻI hono fakaʻaongaʻi ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá ke teuteu ʻenau lēsoní, te ke lava ʻo lue takai ʻi he lokí ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻoku nau maʻú. Kapau ʻoku nau faingataʻaʻia, fakakaukau ki he founga te ke lava ai ʻo tokoniʻi kinautolu ke nau ako ke ʻiloʻi ʻa e ngaahi moʻoni ʻi he talanoá. Ko e sīpinga ʻeni ʻo e ngaahi moʻoni te nau ala ʻiloʻí:

  • ʻI heʻetau hoko ko e kau ākonga ʻa Kalaisí, te tau fehangahangai mo e fakafepakí koeʻuhí ko ʻetau tuí (Taniela 6:1–5).

  • ʻE tāpuekina ʻe he ʻEikí ʻetau ngaahi feingá ʻi he taimi ʻoku tau tuʻu maʻu ai ʻo matuʻuaki e ngaahi teke fakamāmaní. (Taniela 6:6–16).

  • ʻI heʻetau fai ʻa e meʻa ʻoku totonú mo falala ki he ʻEikí, ʻe lava ke tākiekina ʻe heʻetau sīpinga māʻoniʻoní ʻa e niʻihi kehé (Taniela 6:16–28).

Vahevahe ʻa e meʻa kuó ke akó

Hili hono fakakakato ʻe he kau akó ʻa e laʻipepa tufá, fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e lēsoni ne nau teuteú mo ha kulupu ʻe taha pe mo e kalasí. Kapau he ʻikai vahevahe ʻe he kau akó ha konga ʻo e talanoá ʻokú ne fakamanatu kiate kinautolu ʻa Sīsū Kalaisí, te ke lava ʻo fakamahinoʻi ange ha ngaahi fakafehoanaki hangē ko ʻení:

  • Naʻe fakatou fakahoko ʻe Taniela mo Sīsū ʻa e finangalo ʻo e Tamai Hēvaní, ʻo aʻu ki he taimi naʻá na fehangahangai ai mo e maté (vakai, Taniela 6:7, 10; Sione 6:38).

  • Naʻe toe moʻui ʻa Taniela mo Sīsū ʻi he mana, mei ha luo naʻe tāpuni ʻaki ha fuʻu maka (vakai, Taniela 6:17, 23; Maʻake 15:46; 16:4–6).

Te ke lava ʻo poupouʻi e kau akó ke nau ō mo e ngaahi lēsoni naʻa nau teuteú ki ʻapi pea vahevahe ia mo ha mēmipa ʻo e fāmilí pe kaungāmeʻa.

Ke fakaʻosí, fakakaukau ke vahevahe e founga kuo tāpuekina ai koe ʻe he ngaahi pōpoaki ʻa Sīsū Kalaisí pe ko ʻEne ongoongoleleí mei he ngaahi talanoa mei he folofolá. Fakaafeʻi e kau akó ke hokohoko atu ʻenau fekumi ki he ngaahi ueʻi mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni ke nau vakai ki he ngaahi moʻoni ʻo e ongoongoleleí ʻi heʻenau ako folofola fakatāutahá.