Seminelí
Taniela 2: “[Ko] Ha Puleʻanga ʻA Ia ʻE ʻIkai ʻAuha ʻo Lauikuonga”


“Taniela 2: ‘[Ko] Ha Puleʻanga ʻA Ia ʻE ʻIkai ʻAuha ʻo Lauikuonga,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Taniela 2: ‘[Ko] Ha Puleʻanga, ʻA Ia ʻE ʻIkai ʻAuha ʻo Lauikuonga,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Taniela 1–7: Lēsoni 143

Taniela 2

“[Ko] Ha Puleʻanga, ʻA Ia ʻE ʻIkai ʻAuha ʻo Lauikuonga”

The Old Testament King Nebuchadnezzar is depicted sitting on his throne in front of the prophet Daniel. Daniel stands as he interprets the king's dream. In the background, depictions from the king's dream can be seen such as the great image and a stone cut from the mountain without hands getting ready to destroy the image. (The stone represents the latter-day kingdom of God.)

Naʻe fakahā ʻe he ʻEikí kia Taniela ha meʻa-hā-mai ʻo e ngaahi ʻaho kimui ní, ʻa ia ʻe fokotuʻu ai ʻe he ʻEikí Hono puleʻangá ʻi he māmaní. ʻE fakafonu ʻe he puleʻanga ʻo e ʻEikí, ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻa e māmaní pea ʻe tuʻu ia ʻo taʻengata. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke fakamālohia e fakamoʻoni ʻa e kau akó ki hono fakalangi ʻo e Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi ʻa e kau akó ke fili ha taha ʻo e ngaahi fakakaukaú ni ke teuteu ki he lēsoni ko ʻení:

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Fakamoʻoni ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí

Fakakaukau ke fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ha faʻahinga fehuʻi pē ʻoku nau manatuʻi ʻoku fai lolotonga ha ʻinitaviu lekomeni temipale. Kapau ʻe tokoni, ʻe lava ke mou vakai ki he ngaahi fehuʻi lekomeni temipalé ʻi he fakamatala fakalahi ʻo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí. Hili hono vahevahe ʻe he kau akó ha ngaahi fehuʻi ʻe niʻihi ʻoku nau manatuʻi, te ke lava ʻo hiki ʻa e fehuʻi ko ʻení ʻi he palakipoé.

Fakakaukau ki he founga te ke tali ai e fehuʻi lekomeni temipale ko ʻení:

  • ʻOku ʻi ai haʻo fakamoʻoni ki hono Fakafoki Mai ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí?

ʻO ka fiemaʻu, fakamatalaʻi ange ko hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí “ko hono toe fokotuʻu [ia] ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi moʻoni mo e ngaahi ouau ʻo ʻEne ongoongoleleí ʻi he kakaí ʻi he māmaní” (Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí,” Gospel Library).

Fakakaukau ke hiki ʻa e Ko e hā hono ʻuhingá hili ʻa e fehuʻi ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki heʻenau ngaahi tali ki he ongo fehuʻí fakatouʻosi.

ʻI hoʻo ako ʻa e Taniela 2 ʻi he ʻaho ní, fakaafeʻi e Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni atu ke ke ʻiloʻi e ngaahi moʻoni te ne lava ʻo fakamālohia hoʻo fakamoʻoni naʻe fakafoki mai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní ki he māmaní.

Ko e misi ʻa e Tuʻi ko Nepukanesá

Ke tokoni ke mahino ki he kau akó ʻa e puipuituʻa ʻo e Taniela 2, ʻe lava ke lau pe fakamatalaʻi fakanounou ʻe ha tokotaha ako ʻa e fakamatala ko ʻení. Pe ko hoʻomou sio ʻi he “God Gave Them Knowledge,” ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org, mei he taimi 6:17 ki he 13:00.

13:58

Naʻe ʻi ai ha misi ʻa e Tuʻi ko Nepukanesa ʻo Pāpiloné naʻe hohaʻa ai ʻene fakakaukaú. Naʻe ʻikai lava ʻe ha taha ʻo ʻene kau tangata potó ʻo talaange ko e hā ʻa e misí pe ko e founga ke fakaʻuhingaʻi aí. Ko hono olá, naʻe fekau ʻe he tuʻí ke tāmateʻi ʻene kau tangata poto kotoa pē, kau ai ʻa Taniela. Kimuʻa pea lava ke hoko iá, naʻe fakahā ʻe he ʻOtuá ʻa e misí mo hono fakaʻuhingá kia Taniela (vakai, Taniela 2:1–26).

Kimuʻa pea vahevahe ʻe Taniela ʻa e meʻa naʻe fakahā ʻe he ʻOtuá fekauʻaki mo e misí, naʻá ne akoʻi ki he tuʻí ko e ʻOtuá ʻa e tupuʻanga ʻo e fakaʻuhingá. Naʻe fakahā foki ʻe Taniela naʻe fekauʻaki e misí mo “ia ʻe hoko ʻi he ngaahi ʻaho ʻamuí” (Taniela 2:28).

fakaʻilonga seminelí Fakakaukau ke vahevahe e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki. ʻOange ki he kulupu takitaha ha tatau ʻo e laʻipepa tufa ʻoku ui ko e “Misi ʻa e Tuʻi ko Nepukanesá.” Hili iá pea fakaʻaliʻali ʻa e ngaahi fakahinohino ʻi laló, ʻo ʻoange ha taimi ki he kau akó ke fakakakato ʻa e sitepu ʻuluakí kimuʻa pea fakaʻaliʻali ʻa e sitepu uá.

  1. Lau ʻa e Taniela 2:31–43 pea fakahingoa ʻa e ngaahi ʻelemēniti ʻo e misi ʻa e Tuʻi ko Nepukanesá ʻi he laʻipepa tufá mo e ngaahi fakaʻuhinga ʻokú ke maʻú. Fakakau ai e ngaahi veesi naʻá ke maʻu ai e ngaahi fakaʻuhingá.

Tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ko e puleʻanga Pāpilone ʻo e Tuʻi ko Nepukanesá ko e ʻulu koulá ia (veesi 38). ʻOku fakafofongaʻi ʻe he ngaahi konga kehe ʻo e ʻīmisí (pe tamapuá) ʻa e ngaahi puleʻanga kehe ʻe hoko mai hili ʻa Pāpiloné.

fakaʻilonga fakataukei fakatokāteliné Ko e Taniela 2:44–45 ko ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ia. Fakakaukau ke fakaafeʻi ʻa e kau akó ke nau fakaʻilongaʻi ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné ʻi ha founga makehe koeʻuhí ke nau lava ʻo maʻungofua kinautolu.

  1. Lau ʻa e Taniela 2:44–45, ʻo kumi e ngaahi foʻi lea mo e ngaahi kupuʻi lea ʻoku nau fakamatalaʻi ʻa e foʻi maká. Hiki takai e ngaahi foʻi lea ko ʻení ʻi he foʻi maka ʻi hoʻo laʻipepa tufá.

ʻI hono lau ʻe he kau akó ʻa e fakamatala ko ʻení, fakaafeʻi kinautolu ke hiki ʻa e meʻa ʻoku fakafofongaʻi ʻe he maká ʻi loto ʻi he foʻi maka ʻi heʻenau laʻipepa tufá.

Naʻe fakamatalaʻi ʻe ʻEletā D. Toti Kulisitofasoni ʻo e Kōlomu ʻo e Kau ʻAposetolo ʻe Toko Hongofulu Mā Uá ʻa e meʻa ʻoku fakafofongaʻi ʻe he foʻi maká:

Portrait of Elder D. Todd Christofferson.  Photographed in March 2020.

Ko e Siasi [ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní] ʻa e puleʻanga ko ia ʻi he ʻaho fakaʻosí naʻe kikiteʻí, pea naʻe ʻikai fokotuʻu ʻe he tangatá, ka ko e ʻOtua ʻo e langí pea ʻoku teka atu ia ko e maka “naʻe tā mei he moʻungá taʻe-kau ai ha nima” ke ne ʻufiʻufi ʻa e māmaní [Taniela 2:45; vakai foki ki he veesi 35]. (“ʻUhinga ʻo e Siasí,” Liahona, Nōvema 2015, 111)

  • Ko e hā e meʻa te tau lava ʻo ako fekauʻaki mo e Siasi ʻo e ʻOtuá kuo fakafoki maí mei he fakamatala ko ʻení pea mo e fakahā ʻa e ʻEikí kia Tanielá?

    ʻI hono fakaʻaongaʻi e ngaahi lea ʻa e kau akó, tokoni ke nau ʻiloʻi naʻe fokotuʻu ʻe he ʻOtuá ʻa e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní, ʻa ia te ne fakafonu ʻa e māmaní kotoa pea tuʻu ʻo taʻengata.

    Fakakaukau ke vahevahe naʻe fakahā tonu ʻe he ʻEikí ʻe fakafonu ʻe Heʻene ongoongoleleí ʻa e māmaní kotoa (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65:2). ʻE lava ke fakafekauʻaki pe fakafehokotaki ʻe he kau akó ʻa e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 65:2 ki he Taniela 2:35. Te ke lava ʻo fakamatalaʻi ʻoku ʻikai ʻuhinga ʻa e “fakafonu ʻa māmani kotoa peé” (Taniela 2:35) ʻe kau ʻa e tokotaha kotoa pē ki he Siasi ʻo e ʻEikí, ka ʻe mafola ia ʻi he funga ʻo e māmaní (vakai, 1 Nīfai 14:12–14).

  • ʻOku tokoni fēfē ʻa e ngaahi kupuʻi lea ʻi he Taniela 2:44–45 ke mahino kiate kitautolu e foʻi moʻoni ko ʻení?

ʻOku teka atu ʻa e maká

Hili hono fakaʻuhingaʻi ʻe Taniela e misi ʻa e Tuʻi ko Nepukanesá, naʻá ne vahevahe ʻene fakamoʻoni “ʻoku moʻoni ʻa e misí, pea ko hono ʻuhinga ʻo iá ʻoku maʻu” (Taniela 2:45). ʻI heʻetau fakatupulaki ʻetau fakamoʻoni fakatāutahá, ʻe lava ke pau mo fakapapauʻi mai e ngaahi moʻoni ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí kuo fakafoki maí ʻo fakafou ʻi he mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní.

Naʻe vahevahe ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke tau fai ke fakatupulaki ai ha fakamoʻoni pau maʻatautolú:

Official portrait of President Russell M. Nelson taken January 2018

ʻI heʻeku hoko ko e Palesiteni ʻo Hono Siasí, he taimi ní, ʻoku ou kōlenga kiate kimoutolu. … Fakahoko e ngāue fakalaumālié ke ke ʻilo ai [kuo fakafoki mai e Siasi ʻo e Fakamoʻuí], pea kātaki ʻo fai ia ʻi he taimí ni. ʻOku mei ʻosi e taimí. (“Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au,” Liahona, Mē 2019, 91)

ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ke fakakaukau ai ʻa e kau akó pe ko e hā ʻa e ngāue fakalaumālie ʻoku fiemaʻu ke nau fai ke fakamālohia ai ʻenau fakamoʻoni ki hono fakalangi ʻo e Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. Fakakaukau ke vahevahe ʻa e kau akó ki ha fanga kiʻi kulupu iiki ke fakahoko ʻa e ʻekitivitií.

Tokoni ke maʻu ʻe he kau akó ʻa e fanongonongo ki hono Fakafoki Mai ʻo e Ongoongoleleí. ʻE lava ke maʻu ia ʻi he Gospel Library pea ʻi ha ngaahi tohinoa ako. Te ke lava ʻo ʻoange ha ʻū tatau fakapepa maʻá e kau ako ʻoku ʻikai ke nau lava ʻo maʻu iá. Makehe mei he fanongonongó, te ke lava ʻo huluʻi ʻa e “Fanongo kiate Ia,” ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org, mei he taimi 17:05 ki he 22:55.

24:24
  1. Lau ʻa e “Ko e Fakafoki Mai ʻa e Kakato ʻo e Ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani ʻo e Taʻu Uangeaú.” Fekumi ki ha ngaahi moʻoni kuo fakahā mai ʻe he Fakamoʻuí pea mo e ngaahi meʻa kuó Ne fakahoko ʻi hono toe fakafoki mai Hono Siasí.

  2. Aleaʻi ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ʻa e ngaahi moʻoni mo e ngaahi meʻa ko ʻeni naʻe hokó ki hono Fakafoki Mai ʻo e Siasi ʻo e Fakamoʻuí.

  3. Aleaʻi ʻa e ngāue fakalaumālie ʻe lava ke fai ʻe ha taha ke fakamālohia ai ʻenau fakamoʻoni naʻe fakafoki mai ʻe Sīsū Kalaisi ʻa Hono Siasí.

Hili ha taimi feʻunga, tuku ke vahevahe ʻe he kulupu takitaha ha moʻoni pe meʻa ʻe taha naʻe makehe kiate kinautolu. Fakaafeʻi kinautolu ke vahevahe ʻa e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke maʻu ha fakamoʻoni ki he moʻoni pe meʻa ko ʻeni naʻe hokó pea mo e ngāue fakalaumālie ʻe lava ke fai ʻe ha taha ke maʻu pe fakamālohia ai ʻenau fakamoʻoni ki aí.

Hili hono maʻu ʻe he kulupu takitaha ha faingamālie ke vahevahé, fakaafeʻi e kau akó ke tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó.

  • Ko e hā ha moʻoni pe meʻa naʻe hoko ʻi he Siasi ʻo e Fakamoʻuí kuo fakafoki maí te ke loto ke fakamālohia hoʻo fakamoʻoni ki aí?

  • Ko e hā ha ngāue fakalaumālie te ke lava ʻo fai ke fakamālohia hoʻo fakamoʻoni ki he Fakafoki fakalangi mai ʻe he Fakamoʻuí ʻa Hono Siasí?

Ako Ma‘uloto

Te ke ala tokoni ki he kau akó ke nau ako maʻuloto ʻa e fakamoʻoni fakataukei fakatokāteliné mo e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá, lolotonga ʻa e lēsoni ko ʻení pea toe vakaiʻi ia ʻi he ngaahi lēsoni ʻi he kahaʻú. Ko e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ki he Taniela 2:44–45 ko e “ʻE fokotuʻu ʻe he ʻOtuá ʻha puleʻanga ʻa ia ʻe ʻikai ʻauha ʻo lauikuonga.’” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakakaukau ki he ngaahi ʻekitivitī ako maʻulotó ʻi he naunau fakalahí ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.”