“Taniela 1: ‘ʻE ʻIkai … Fakaʻuliʻi ʻe [Taniela] Ia,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)
“Taniela 1: ‘ʻE ʻIkai … Fakaʻuliʻi ʻe [Taniela] Ia,’” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí
Taniela 1–7: Lēsoni 142
Taniela 1
“ʻE ʻIkai … Fakaʻuliʻi ʻe [Taniela] Ia”
ʻI he taimi ʻoku tau fehangahangai ai mo ha ngaahi tūkunga ʻokú ne siviʻi ʻetau tukupā ke talangofua ki he ngaahi fekau ʻa e ʻEikí, ʻoku tau fakavaivai nai pe tuʻu taʻe-ueʻia? ʻI he hoko ʻa Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá ko ha kau tamaioʻeiki ʻi he fakamaauʻanga ʻo e Tuʻi ko Nepukanesá, naʻe fekauʻi kinautolu ke nau maumauʻi e ngaahi fono ʻa e ʻEikí kuo fakahā mai ki he moʻui leleí, ka naʻa nau tuʻu taʻe-ueʻia. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke fakamālohia ʻe he kau akó ʻenau tukupā ke talangofua ki he Lea ʻo e Poto ʻa e ʻEikí.
Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke nau ako ʻa e vakai fakalūkufua ki he “Lea ʻo e Potó” ʻi he Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí ʻi he Gospel Library. Poupouʻi ke nau aleaʻi ʻa e founga kuo tāpuekina ai kinautolu pe ko ha niʻihi kehe ʻi hono tauhi e Lea ʻo e Poto ʻa e ʻEikí.
Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó
Ko e hā ʻa e meʻa te ke faí?
Fakakaukau ke kamata e kalasí ʻaki hano fakamatalaʻi ha taha kei talavou ʻoku manako ke tali e ngaahi pole ke ʻahiʻahiʻi ha ngaahi meʻa foʻou, hangē ko e sīpinga ko ʻení. Te ke lava ʻo liliu ʻa e hingoá mo e ngaahi ʻekitivitií ke kaungamālie ange ki hoʻo kau akó.
Ko Mateó ko ha mēmipa mālohi ia ʻo e Siasi ʻo Sīsū Kalaisi ʻo e Kau Māʻoniʻoni ʻi he Ngaahi ʻAho Kimui Ní. ʻOku ʻiloa ia ʻi heʻene ʻahiʻahiʻi ha ngaahi meʻa foʻoú, ko ia ʻoku faʻa ʻoange ʻe hono ngaahi kaungāmeʻá ha ngaahi pole hangē ko ʻení:
-
Naʻe poleʻi ia ʻe hano kaungāmeʻa ke lele ʻi ha malafoni. Naʻe tali ʻe Mateo ʻa e polé.
-
Naʻe poleʻi ia ʻe hano kaungāmeʻa ke uku ʻi ha anovai poloka. Naʻe tali ʻe Mateo ʻa e polé.
-
Naʻe poleʻi ia ʻe hano kaungāmeʻa ke ne fakafeʻiloaki pē ia ki ha taʻahine foʻou ʻi he akó. Naʻe tali ʻe Mateo ʻa e polé.
Hili hono lau e pole hokó, kiʻi taʻofi siʻi ʻo fai e fehuʻi ʻi laló.
-
ʻI ha ʻaho ʻe taha naʻe poleʻi ai ʻa Mateo ʻe hano kaungāmeʻa ke ne inu kava mālohi ʻi ha paati.
-
ʻOkú ke pehē ko e hā e tali ʻa Mateó? Ko e hā hono ʻuhingá?
Te ke lava ʻo fehuʻi ki he kau akó pe ʻoku angamaheni ʻi homou feituʻú ʻa e teke ke maumauʻi ʻa e Lea ʻo e Potó. Te nau lava foki ʻo fakamatalaʻi ha ngaahi tūkunga te nau ala ongoʻi ai ha teke mālohi ke maumauʻi ia. Fakakaukau ke poupouʻi e kau ako kuo nau ala maumauʻi e fekau ko ʻení ke manatuʻi ʻe tokoniʻi kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi heʻenau tafoki kiate Ia ʻo fakatomalá. Fakapapauʻi ki he kau akó ʻoku ʻofa ʻa e ʻEikí ʻiate kinautolu pea mo fakaafeʻi kinautolu ke toutou feinga pē.
Ke fakafuofuaʻi ʻenau tukupā ke talangofua ki he Lea ʻo e Potó, ʻe lava ke tali ʻe he kau akó ʻa e ngaahi meʻá ni ʻi heʻenau tohinoa akó.
-
ʻOkú ke pehē ʻe fēfē haʻo tali ʻi he tūkunga tatau? Ko e hā hono ʻuhingá?
-
ʻOkú ke pehē ʻe fēfē haʻo tali kapau ʻe ʻoatu ha meʻa angamaheni hangē ko e kofí pe tií?
ʻI hoʻo ako ʻa e Taniela 1 he ʻaho ní, fakafanongo ki ha ngaahi fakakaukau mo ha ngaahi ongo ʻe ala ʻoatu ʻe he Tamai Hēvaní ʻo fakafou ʻi he Laumālie Māʻoniʻoní. Kumi ha ngaahi founga ke fakamālohia ai hoʻo tukupā ke talangofua ki he Lea ʻo e Poto ʻa e ʻEikí.
Naʻe talangofua ʻa Taniela ki he ʻEikí
Fakafuofua ki he 606 BC, naʻe ʻohofi ʻe Nepukanesa, ko e tuʻi ʻo Pāpiloné, ʻa Selusalema pea ʻave pōpula ha niʻihi pau ʻo e kau ʻIsilelí ki Pāpilone. Naʻe tuʻutuʻuni ʻe he tuʻí ke akoʻi ha niʻihi ʻo e toʻu tupu ʻIsilelí ke ngāue ʻi hono falé. Naʻe kau ʻi he toʻu tupu ko ʻení ha kau talavou ʻe toko fā ko Taniela, Hanania, Misaeli, mo ʻAsalia. Naʻe liliu honau hingoá ʻi Pāpilone ki he Peletisasa, Seteleki, Mēsake, mo ʻApetinikō (vakai, Taniela 1:1–7).
ʻI hono lau ʻe he kau akó e ngaahi veesi ko ʻení, fakakaukau ke kiʻi taʻofi ʻi he ʻosi ʻa e veesi 10 ke fai ʻa e ongo fehuʻi ʻi laló. Te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke muimui ki ai ʻi heʻenau folofolá ʻi hoʻo huluʻi e vitiō “God Gave Them Knowledge” (ʻoku maʻu ʻi he ChurchofJesusChrist.org) mei he taimi 0:52 ki he 5:15, pea kiʻi taʻofi ʻi he taimi 4:18 ke aleaʻi e ongo fehuʻí.
Lau ʻa e Taniela 1:5, 8–14, ʻo kumi e meʻa naʻe fakahinohino ʻe he tuʻí kia Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá ke nau faí.
-
Ko e hā nai e ʻuhinga naʻe faingataʻa ai kia Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá ʻa e kole ko ʻení?
-
ʻOkú ke pehē ko e hā ka hoko ai hono ʻikai ke kai mo inu ha ngaahi meʻa paú ko ha feilaulau ʻoku taau neongo ʻe fakatupu houhau ki he tuʻí?
Te ke lava ʻo fakamanatu ki he kau akó naʻe muimui ʻa e kau ʻIsilelí ʻi he kuonga ʻo Tanielá ki he fono ʻa Mōsesé, ʻa ia naʻe kau ai ha ngaahi fakangatangata pau ki he meʻatokoní (vakai, Teutalōnome 14).
Ngaahi tāpuaki ʻo e talangofua ki he ʻEikí
Ke tokoni ke ʻiloʻi ʻe he kau akó ʻa e founga naʻe tāpuekina ai ʻe he ʻEikí ʻa Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá, te ke lava ʻo fokotuʻutuʻu ʻa e kau akó ki ha ngaahi hoa. ʻI heʻenau lau e ngaahi veesi ko ʻení, fakaafeʻi ha hoa ʻe taha ke kumi e founga naʻe tāpuakiʻi fakatuʻasino ai ʻe he ʻEikí ʻa Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá, pea fakaafeʻi e hoa ʻe tahá ke kumi e founga naʻe tāpuekina fakalaumālie ai kinautolu ʻe he ʻEikí. Hili iá pea fakaafeʻi e ngaahi hoá ke fevahevaheʻaki e meʻa ne na maʻú. ʻAi ke nau fakaʻilongaʻi e ngaahi tāpuaki fakatuʻasinó mo fakalaumālié ʻi ha founga kehekehe ʻe ua (hangē ko hono fakaʻilongaʻi ʻaki ha ngaahi lanu kehekehe pe laineʻi ʻa e taha kae fakaʻilongaʻi mataʻāʻā ʻa e taha).
Lau ʻa e Taniela 1:15–20, ʻo kumi e founga naʻe tāpuakiʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa Taniela mo hono ngaahi kaungāmeʻá ʻi heʻenau talangofuá.
ʻI hono ʻiloʻi ʻe he kau akó ha ngaahi ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisí, te nau lava ʻo fakatupulaki ʻenau loto-holi ke falala mo talangofua kiate Iá. Ko e founga ʻe taha ke tokoniʻi ai e kau akó ke nau fai ʻení ko hono faʻu ha ngaahi fehuʻi ke fai ʻaki ha fekumi ke fakalaulauloto ki ai ʻa e kau akó, hangē ko ʻení.
(Ki ha ako lahi ange ki hono faʻu ha ngaahi fehuʻi fekumi ke tokoni ki he kau akó ke nau ʻiloʻi e ngaahi ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisí, vakai, “Faʻu ha ngaahi fehuʻi fekumi ke tokoni ki he kau akó ke nau ʻiloʻi ʻa e ngaahi fatongia, ngaahi huafa, ngaahi fakataipe, mo e ngaahi ʻulungaanga ʻo Sīsū Kalaisí” ʻi he Fakatupulaki [ʻa e] Ngaahi Taukei ʻa e Faiakó.)
Toe lau ʻa e veesi 15–20, ka ʻi he taimi ko ʻení fakalaulauloto ki he meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
-
Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e ʻOtuá?
-
ʻE fakamālohia fēfē ʻe he mahino ko ʻení hoʻo holi ke falala mo talangofua kiate Iá?
Te ke lava ʻo fakamatalaʻi ange kuo fakahā ʻe he ʻEikí ha fono ki he moʻui leleí maʻa ʻEne fānaú he ʻahó ni, ʻo hangē ko ia ʻi he kuonga ʻo Tanielá. ʻOku ʻiloa ia ko e Lea ʻo e Potó (vakai, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 89).
ʻE lava ke tokoni ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ki he kau akó ke nau ako ʻa e Lea ʻo e Potó. Fakakaukau ke ʻoange ha pepa mo ha ʻū naunau fakaʻaati kae pehē ki ha ngaahi tatau ʻo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí maʻá e kau ako ʻoku ʻikai lava ʻo hū ki he Gospel Library. Mahalo te ke fakangatangata e taimi ʻi he ʻekitivitī ko ʻení kae fakaʻatā ha taimi feʻunga ki he aʻusia ʻi he fakaʻosinga ʻo e lēsoní.
Fakakaukauloto kuo kole atu ke ke faʻu ha pousitā ʻokú ne fakamatalaʻi ha meʻa makehe fekauʻaki mo hoʻo tui fakalotú. ʻOkú ke fili ke faʻu hoʻo pousitaá fekauʻaki mo e Lea ʻo e Potó. Fakaʻaongaʻi ha niʻihi pe kotoa ʻo e ngaahi maʻuʻanga tokoni ko ʻení ke fakapapauʻi ʻa e meʻa ke fakakau aí:
-
“Lea ʻo e Potó” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá pe Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí (Gospel Library) pe ʻi he konga “Fēfē nai ʻa e … ?” ʻo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (2022)
-
“Ko e Lea ʻo e Potó: Ko e Hā Ia, ʻOku ʻIkai Ko e Hā Ia,” Liahona, ʻAokosi 2019, 26–28
Fakapapauʻi ke fakakau ha fakamatala ʻo e moʻoni fekauʻaki mo e Lea ʻo e Potó ʻi hoʻo pousitaá. ʻE lava ke maʻu ʻa e moʻoni ko ʻení mei he aʻusia ʻa Tanielá pe mei ha ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe.
Fakaafeʻi e kau akó ke vahevahe ʻenau ngaahi pousitaá mo e fakamatala ʻo e moʻoní mo e kalasí. ʻI he kotoa e ngaahi moʻoni te nau ala vahevahé, fakamamafaʻi e ngaahi meʻá ni: ʻI heʻetau tauhi e fekau ʻa e ʻEikí ke talangofua ki he Lea ʻo e Potó, te Ne tāpuakiʻi fakatuʻasino mo fakalaumālie kitautolu.
(Fakatokangaʻi ange: ʻI he Lēsoni 160: “Siviʻi Hono 10 Hoʻo Akó,” ʻe toe vakaiʻi ʻe he kau akó ʻa e pousitā ne nau faʻú. ʻE ala tokoni ke tānaki e ngaahi pousitaá pe fakaʻaliʻali kinautolu kae ʻoua kuó ke akoʻi e lēsoni ko iá ke lava e kau akó ʻo sio ki ai.)
ʻE ala fakakaukau e kakai ʻoku ʻikai mahino kiate kinautolu e taumuʻa ʻo e Lea ʻo e Potó ko ha ngaahi fakangatangata launoa ia ʻoku fakahoko ʻe he Siasí. Tuku ha kiʻi taimi ke ke fakalaulauloto ai ki he ngaahi tāpuaki ʻoku maʻu mei hono tauhi e Lea ʻo e Potó pea mo e ngaahi nunuʻa ʻo hono maumauʻi iá ki he fakafoʻituituí, ngaahi fāmilí, mo e sōsaietí.
-
ʻOkú ke pehē ʻoku fakahaaʻi fēfē ʻe he Lea ʻo e Potó ʻa e ʻofa ʻa e ʻOtuá ki Heʻene fānaú?
Tukupā he taimí ni ke talangofua ki he ʻEikí
Ke tokoni ke fakamālohia ʻe he kau akó ʻenau tukupā ke talangofua ki he Lea ʻo e Poto ʻa e ʻEikí, te ke lava ʻo fakaafeʻi kinautolu ke fakakakato e ongo sētesi ko ʻení ʻi heʻenau tohinoa akó. ʻI heʻenau teuteu ke tohí, kole ange ke nau fakakaukau ki he founga ʻe lava ai ʻe heʻenau tukupā ke talangofua ki he Lea ʻo e Potó ʻo fakamālohia honau vā fetuʻutaki mo e Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisí.
ʻOku ou fie talangofua ki he Lea ʻo e Potó koeʻuhí …
Ko e meʻa ʻe taha te u lava ʻo fai ke tokoniʻi au ke u talangofua ki he Lea ʻo e Potó ko e …
Te ke lava ʻo fakaʻosi ʻaki hano vahevahe hoʻo fakamoʻoni kia Sīsū Kalaisí mo e ngaahi tāpuaki kuó ke mamata ai ʻi he talangofua ki Heʻene Lea ʻo e Potó.