Seminelí
Akoako Fakataukei Fakatokāteline 9: Ako Maʻuloto ʻo e Ngaahi Kupuʻi Lea Mahuʻingá mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié


“Akoako Fakataukei Fakatokāteline 9: Ako Maʻuloto ʻo e Ngaahi Kupuʻi Lea Mahuʻingá mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí (2026)

“Akoako Fakataukei Fakatokāteline 9: Ako Maʻuloto ʻo e Ngaahi Kupuʻi Lea Mahuʻingá mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié,” Fuakava Motuʻá – Tohi Lēsoni ʻa e Faiako Seminelí

Selemaia 31–33; 36–38; Tangilaulau ʻa Selemaia 1; 3: Lēsoni 137

Akoako Fakataukei Fakatokāteline 9

Ako Maʻuloto ʻo e Ngaahi Kupuʻi Lea Mahuʻingá mo Hono Fakaʻaongaʻi e Ngaahi Tefitoʻi Moʻoni ki Hono Maʻu ʻo e ʻIlo Fakalaumālié

Identical twins doing scripture study, Baguio City, Philippines

ʻE lava ke tokoni ʻa e fakataukei fakatokāteliné ki he kau akó ke langa ʻa e makatuʻunga ki heʻenau moʻuí ʻia Sīsū Kalaisi mo ʻEne ongoongoleleí. ʻE lava ke tokoni ʻa e lēsoni ko ʻení ke ako maʻuloto ʻe he kau akó ʻa e ngaahi kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ʻi he ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné pea fakaʻaongaʻi e ngaahi tefitoʻi moʻoni fakalangi ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié.

Teuteu ʻa e tokotaha akó: Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha potufolofola fakataukei fakatokāteline ʻe taha pe ua mei he Fuakava Motuʻá pea ako maʻuloto ʻa e kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá mo e fakamoʻoni folofolá. Kapau te nau loto ki ai, te nau lava foki ʻo ako maʻuloto kotoa e potufolofolá. Fakaafeʻi kinautolu ke fakakaukau ki he founga ʻe lava ke tokoniʻi ai kinautolu ʻi heʻenau moʻuí ʻi hono ako maʻuloto ʻo e ngaahi kupuʻi lea mahuʻingá pe ngaahi potufolofolá.

Ngaahi ʻEkitivitī Ako ʻOku Ala Fakahokó

Fakamanatu ʻo e fakataukei fakatokāteliné: Ako Maʻulotó

Fakaʻaliʻali ki he kau akó e ngaahi folofola ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe he Siasí: Fuakava Motuʻá, Fuakava Foʻoú, Tohi ʻa Molomoná, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakavá, pea mo e Mataʻitofe Mahuʻingá. (Te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha ʻū tatau fakapepa pe fakaʻilekitulōnika, pe ko haʻo fakaʻaongaʻi ʻa e fakatātā ʻi ʻolungá).

  • Ko e fē ʻi he ngaahi tohi folofola ko ʻení naʻe ako ʻe he Fakamoʻuí ʻi Heʻene kei siʻí, kei talavoú, pea lolotonga ʻEne ngāue fakaetauhi ʻi he māmaní?

Kapau ʻe fiemaʻu, fakamatalaʻi ange naʻe mei lava ke maʻu ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi folofola lahi ʻi he Fuakava Motuʻá, ‘a e ngaahi folofola ʻoku ako ʻe he toʻu tupú he taimi ní.

Lau ha potufolofola ʻe taha pe ua mei he ngaahi potufolofola ko ʻení, ʻo kumi e founga naʻe fakaʻaongaʻi ai ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi kupuʻi lea pe veesi ako maʻuloto mei he Fuakava Motuʻá: Mātiu 4:2–4; 19:4–5; Maʻake 7:9–10; Luke 24:27.

  • Ko e hā ʻa e meʻa naʻá ke maʻú?

    ʻE lava ke fakamahinoʻi ʻe he kau akó naʻe fakaʻaongaʻi ʻe he Fakamoʻuí ha ngaahi potufolofola kuó Ne maʻuloto ke ikunaʻi ʻa e ʻahiʻahí, tali e ngaahi fehuʻi ʻa e niʻihi kehé, fakatonutonu ʻa e ngaahi maʻuhalá, mo akoʻi ʻa e niʻihi kehé. Kapau ʻe fie ʻilo ʻa e kau akó ki he ngaahi veesi naʻe folofola ʻaki ʻe he Fakamoʻuí, vahevahe ange naʻe folofola ʻaki ʻe he Fakamoʻuí ʻi he Mātiu 4:2–4 ʻa e Teutalōnome 8:3, naʻá Ne folofola ʻaki ʻi he Mātiu 19:4–5 ʻa e Sēnesi 2:24, pea naʻá Ne folofola ʻaki ʻi he Maʻake 7:9–10 ʻa e ʻEkesōtosi 20:12 mo e Teutalōnome 5:16.

    Tokoni ke mahino ki he kau akó ko e taimi ʻoku nau ako maʻuloto ai ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteliné pe ngaahi kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá pea fakaʻaongaʻi kinautolu ʻi heʻenau moʻuí, ʻoku nau muimui ai ki he sīpinga ʻa Sīsū Kalaisí.

  • Ko e hā ha ngaahi tūkunga kuó ke fehangahangai mo ia pe te ke ala fehangahangai mo ia ʻi he kahaʻú naʻe mei ʻaonga pe ʻe ʻaonga ai ha potufolofola kuo maʻuloto?

    ʻE ala kau ʻi he ngaahi sīpingá ʻa e taimi ʻoku akoʻi ai ha lēsoni pe fai ha malanga, tali e ngaahi fehuʻi ʻa e niʻihi kehé, fekumi ki ha tali fakataautaha, mo e fehangahangai mo e ʻahiʻahí.

  • Ko e hā ha ngaahi meʻa te ke fai pe lava ʻo fai ʻe ala tokoni ke ke ako maʻuloto ai e ngaahi kupuʻi lea fakafolofola mahuʻingá pe potufolofolá?

ʻE lava ke kau ʻi he ngaahi talí ha ngaahi kupuʻi lea pe potufolofola ʻoku toutou lea ʻaki, hiki kinautolu pea tamateʻi e ngaahi foʻi leá, pe fakaʻaongaʻi ʻa e ʻū kātí pe ʻū laʻipepa naʻe faʻu ʻe he kau akó ʻi he Lēsoni 15: “Akoako Fakataukei Fakatokāteline 1.”

Fakakaukau ke fakaʻaliʻali pe ʻoange ki he tokotaha ako takitaha ʻa e ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteline kuo nau akó. ʻE lava ke maʻu ha lisi ʻo e ngaahi fakamoʻoni fakataukei fakatokāteliné mo e ngaahi kupuʻi lea fakafolofola mahuʻinga ʻo e Fuakava Motuʻá ʻi he Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023).

Fakaafeʻi e kau akó ke fakakakato ʻa e ʻekitivitī ko ʻení ʻo fakaʻaongaʻi ha founga ako maʻuloto te nau fili. ʻOku kau ʻi he ngaahi fakakaukaú ʻa hono fakaʻaongaʻi e ʻuluaki mataʻitohi ʻo e foʻi lea takitaha ʻi he kupuʻi lea fakataukei fakatokāteliné pe ko hono fakaʻaongaʻi ʻo e polokalama Fakataukei Fakatokāteliné. ʻOku lisi atu ha ngaahi fakakaukau lahi ange ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné” ʻi he Fakamatala Fakalahí.

Fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti ke ako maʻuloto ai ʻa e ngaahi fakamoʻoni fakafolofolá mo e ngaahi kupuʻi lea mahuʻinga ʻo ha ngaahi potufolofola fakataukei fakatokāteline ʻe niʻihi. (Te ke lava ʻo ako maʻuloto ha potufolofola kakato ʻo tānaki atu ki he kupuʻi lea mahuʻingá, ʻo ka ke fie fakahoko ia.)

Fakaafeʻi e kau akó ke fili ha taha ʻo e ngaahi kupuʻi lea pe potufolofola ne nau ako maʻulotó, pea teuteu ke tali e ongo fehuʻi ko ʻení:

  • ʻE tokoniʻi fēfē nai koe ʻe he kupuʻi lea pe potufolofola ko ʻení ʻi hoʻo moʻuí?

  • ʻE tokoni fēfē atu nai ke ke hangē ange ko e Fakamoʻuí?

Fakaafeʻi ha kau ako ʻe niʻihi ke vahevahe peá ke fakakaukau ke vahevahe foki mo hoʻo ngaahi fakakaukaú. Kumi ha ngaahi founga ke poupouʻi ai e kau akó ke hokohoko atu ʻenau ako maʻuloto e folofolá.

Ako mo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻo hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié

ʻOku fakatefito ʻa e toenga ʻo e lēsoní ʻi hono tokoniʻi ʻo e kau akó ke fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ki ha ngaahi tūkunga moʻoni ʻo e moʻuí. Kimuʻa pea hoko atú, te ke lava ʻo fakaafeʻi e kau akó ke fakamanatu e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení. ʻE tupulaki ʻa e malava ko ia ʻa e kau akó ke manatuʻi mo fakaʻaongaʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻeni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ʻo fakafou ʻi hono toutou fakamanatú mo akoakó. ʻOku maʻu e ngaahi ʻekitivitī fakamanatu ʻoku fokotuʻu atú ʻi he fakamatala fakalahi ʻi he “Ngaahi ʻEkitivitī Fakamanatu ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné.” ʻOku maʻu ʻa e ngaahi fakamatala ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoní ʻi he palakalafi 5–12 ʻo e Fakamatala ki he ʻElito ʻo e Fakataukei Fakatokāteliné (2023).

Vahevahe ʻa e tūkunga ko ʻení mo hoʻo kau akó. Te ke lava foki ʻo fili ke liliu ʻa e tūkungá ki he ngaahi tūkunga hoʻo kau akó, pe ko hoʻo ʻeke ki hoʻo kau akó pe te nau fie liliu fēfē ia ke felāveʻi ange mo kinautolu.

Fakakaukauloto ʻoku pehē atu hoʻo kaungāmeʻa ko Miá: “ʻOku taʻeoli e founga ʻoku totonu ke tau fakaʻaongaʻi ai e Sāpaté pea hangē ʻoku fakamole taimí. ʻOkú ke pehē nai naʻe mei lelei ange hotau fakaʻosinga ʻo e uiké kapau naʻe ʻikai fiemaʻu ke tau hohaʻa ki hono tauhi ʻo e ʻaho Sāpaté ke māʻoniʻoní?”

  • Ko e hā ha ngaahi ʻuhinga ʻe fefaʻuhi ai ʻa Mia mo e fekau ko ʻení?

Fakakaukau ke fehuʻi ange pe ko e hā e ʻuhinga ʻe ʻaonga ai ke ʻiloʻi e ʻuhinga ʻoku puputuʻu ai ʻa Miá.

Fakaafeʻi e kau akó ke fakalaulauloto ki he founga te nau ala fakaʻaongaʻi ai e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ke tokoniʻi ʻa Mia ke hiki mei heʻene ngaahi ongo lolotongá ki he mahino mo e ongoʻi fiefia ʻi he ʻaho Sāpaté.

ʻE lava ke fakahoko fakafoʻituitui ʻe he kau akó e ngaahi meʻá ni pe ʻi ha fanga kiʻi kulupu iiki:

Fakaʻaongaʻi ha ngaahi miniti siʻi ke teuteu ʻa e meʻa ʻokú ke pehē ʻe ala tokoni kia Miá, ʻa ia ʻe ala kau ai ʻa e:

  • Ngaahi folofolá, ngaahi fakamatala mei he kau taki ʻo e Siasí, pe ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe kuo fokotuʻu fakalangí. ʻE lava ke kau heni ha ngaahi veesi fakataukei fakatokāteline hangē ko e ʻEkesōtosi 20:8; ʻĪsaia 58:13–14; Mōsaia 2:41; pe ngaahi veesi kehe, hangē ko e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 59:9, 13–15.

  • Ngaahi moʻoni pe tokāteline ʻokú ke ʻiloʻi ʻe ala tokoni kia Mia ke vakai ki he tūkunga ko ʻení ʻaki ha fakakaukau ʻoku taʻengatá (hangē ko ʻení, ko e founga ʻe ala tokoni ai ke tau hoko ʻo hangē ange ko e ʻEikí [vakai, Mōsese 3:3]).

  • Ko ha sīpinga mei he folofolá, ko ha lea konifelenisi lahi, pe ko ha aʻusia fakataautaha ʻokú ne fakatātaaʻi e founga ʻe lava ke ngāue ai ha taha ʻi he tui ki he ʻEiki ko Sīsū Kalaisí ke tauhi ʻa e Sāpaté, ʻa ia ʻe ala kau ai ʻa e ʻalu ki he lotú mo hono maʻu ʻo e sākalamēnití. Te ke lava foki ʻo fakamatalaʻi ʻa e founga naʻe tāpuakiʻi ai kinautolu ʻe he ʻEikí ʻi heʻenau fakahaaʻi ʻa e tuí. (ʻOku kau ʻi he ngaahi sīpinga fakafolofola ʻe niʻihi ʻa e ʻEkesōtosi 16:14–30 mo e Seilomi 1:5–9.)

    Ko ha founga ʻeni ʻe taha te ke lava ai ʻo ʻai ʻa e kau akó ke nau teuteu ke fevahevaheʻaki ʻenau ngaahi fakakaukaú.

    1. ʻOange ki he tokotaha ako takitaha ha laʻipepa. ʻAi ke nau vahevahe ia ki ha konga ʻe tolu ʻaki hano pelupelu pe tā ha ngaahi laine.

    2. ʻAi ke nau fakahingoa ʻa e konga takitaha ʻaki ha tefitoʻi moʻoni kehekehe ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié.

    3. Fili ha tefitoʻi moʻoni pea tuku ke tohi ʻe he kau akó kotoa ʻi heʻenau laʻipepá ha founga ʻe taha ʻe lava ke tokoni ai kia Mia hono fakaʻaongaʻi ʻo e tefitoʻi moʻoni kuo filí.

    4. ʻE lava ke paasi ʻe he kau akó ʻa e ʻū laʻipepá pea tohi fekauʻaki mo ha tefitoʻi moʻoni kehe ʻi ha laʻipepa kehe. ʻAi ke hokohoko atu hono paasi takai mo e tohi ʻa e kau akó.

    5. ʻI he taimi ʻoku lahi ai ha ngaahi fakakaukau ʻi he laʻipepa takitaha, fakaafeʻi e kau akó ke tauhi ʻa e laʻipepá pea lau ʻa e meʻa naʻe tohí.

    Fakaafeʻi ha kau ako ʻoku nau loto-fiemālie ke tali e ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻo makatuʻunga ʻi he meʻa ne nau laú. Mahalo te ke fie ʻeke ki he kau ako ʻoku ʻikai ke nau faʻa kau atú ke nau tali ha fehuʻi ʻe taha pe lahi ange mei he ngaahi fehuʻi ko ʻení. Mahalo ʻe ongoʻi fiemālie ange ha kau ako ʻe niʻihi ʻi hono vahevahe ʻa e meʻa naʻe tohi ʻe ha taha kehe.

  • Ko e hā ha meʻa ʻe taha ʻokú ke lau pe tohi ʻokú ke ongoʻi ʻe tautefito ʻene tokoní kia Miá? Ko e hā hono ʻuhingá?

  • Ko e hā ha meʻa te ke ala vahevahé?

Hili ha vahevahe ʻa ha kau ako ʻe niʻihi, fakakaukau ke fehuʻi ange pe ʻoku ongoʻi ʻe he kalasí ʻoku ʻi ai ha meʻa kehe ʻe fiemaʻu ʻe Mia ʻi he taimi ko ʻení. ʻOku ʻi ai nai ha tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié naʻe ʻikai ke mou aleaʻi ka ʻe ala ʻaonga? Hoko atu kae ʻoua kuo ongoʻi ʻe he kalasí ʻe maʻu ʻe Mia ha tokoni feʻunga.

Ko e hā e meʻa kuó ke akó?

Hiki ʻi hoʻo tohinoa akó ʻa e meʻa naʻá ke ako mei he aʻusia ko ʻení ʻokú ke loto ke manatuʻi, ʻa ia ʻe lava ke kau ai ʻa e founga ʻe lava ke tokoniʻi ai koe ʻe hono fakaʻaongaʻi ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoni ki hono maʻu ʻo e ʻilo fakalaumālié ki ha faʻahinga fehuʻi pe hohaʻa ʻokú ke maʻu.