Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
31 ʻAokosi–6 Sepitema. “Ke Fakamālō [ki he ʻEikí] ʻa e Meʻa Kotoa Pē ʻOku Mānava”: Saame 102–103; 110; 116–119; 127–128; 135–139; 146–150


“31 ʻAokosi–6 Sepitema. ‘Ke Fakamālō [ki he ʻEikí] ʻa e Meʻa Kotoa Pē ʻOku Mānava’”: Saame 102–103; 110; 116–119; 127–128; 135–139; 146–150,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“31 ʻAokosi–6 Sepitema. ‘Ke Fakamālō ki he ʻEikí ʻa e Meʻa Kotoa Pē ʻOku Mānava,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

ko e ala hifo ʻa Sīsū ke tokoniʻi ha fefine

Reverential Return, tā fakatātā ʻa Kelsy mo Jesse Lightweave

31 ʻAokosi–6 Sepitema 6: “Ke Fakamālō [ki he ʻEikí] ʻa e Meʻa Kotoa Pē ʻOku Mānava”

Saame 102–103; 110; 116–119; 127–128; 135–139; 146–150

Ko e hingoa fakakuongamuʻa faka-Siu ki he tohi Sāmé ko e Tehillim, ko ha foʻi lea faka-Hepelū ʻoku ʻuhinga ki he “fakafetaʻi.” ʻOku fekauʻaki ia mo e kaila hallelujah (ko hono ʻuhingá ko e “fakafetaʻi kia Sihova” pe “fakafetaʻi ki he ʻEikí”). Kapau te ke fili ha foʻi lea ʻe taha ke ne fakamatalaʻi e tefitoʻi pōpoaki ʻo e ngaahi Sāmé, pea ko e fakafetaʻí ʻa e foʻi lea ʻoku taau mo iá. ʻOku ʻi ai ha ngaahi Saame ʻe niʻihi ʻoku ʻi ai e fakaafe fakahangatonu ke “fakafetaʻi ki he ʻEikí” (vakai, tautautefito ki he Saame 146–50), pea te nau lava kotoa ʻo ueʻi fakalaumālie ʻa e moihū mo e fakafetaʻi. ʻOku fakaafeʻi kitautolu ʻe he Sāmé ke tau fakakaukau ki he mālohi ʻo e ʻEikí, ko ʻEne ʻaloʻofá, mo e ngaahi meʻa maʻongoʻonga kuó Ne fakahokó. He ʻikai ke tau teitei lava ʻo totongi fakafoki kiate Ia ʻi he meʻá ni, ka te tau lava pē ʻo fakamālō kiate Ia. ʻE lava ke kehekehe pē ʻa e founga fakamālō ko iá ki he kakai kehekehe—ʻe lava ke kau ai e hiva, lotu, pe ko hano fai ha fakamoʻoni. ʻOku faʻa iku ai ki ha tukupā lahi ange ki he ʻEikí pea mo muimui ki Heʻene ngaahi akonakí. Ko e hā pē ha faʻahinga founga ʻo e “fakafetaʻi ki he ʻEikí” ʻi hoʻo moʻuí, te ke lava ʻo maʻu ha tataki fakalaumālie ʻi hoʻo laukonga mo fakalaulauloto ki he ngaahi Sāmé.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Saame 102–3116

‘E lava ke fakafiemālieʻi au ʻe he ʻEikí ʻi hoku faingataʻaʻiá.

Fakatokangaʻi e anga hono fakamatalaʻi ʻe he Saame 102:1–11 ʻa e ongoʻi loto-hohaʻa mo liʻekina ʻoku faʻa maʻu he taimi ʻo e faingataʻaʻiá. Mahalo kuó ke aʻusia, pe ko ha niʻihi kehe ʻokú ke ʻiloʻi, ʻa e faʻahinga ongo peheé. ʻI hoʻo lau ʻa e Saame 102:12–28; 103; 116, kumi ha ngaahi kupuʻi lea te ne ʻoatu kiate koe ha loto-falala ke “ui ki he huafa ʻo [e ʻEikí]” ʻi hoʻo ngaahi faingataʻá (Saame 116:13). Mahalo te ke loto ke fakaʻilongaʻi, ako maʻuloto, pe vahevahe mo e niʻihi kehé ʻa e ngaahi kupuʻi lea ʻokú ne ʻoatu kiate koe ha ʻamanaki lelei ʻiate Ia.

Vakai foki, ʻĪsaia 25:8; Hepelū 2:17–18; ʻAlamā 7:11–13; Camille N. Johnson, “Ko Sīsū Kalaisi ʻa e Fakafiemālié,” Liahona, Mē 2023, 81–83; “Te u Maʻu ʻi Fē ʻa e Melinó?” (Ngaahi Himí, fika 63).

Ko hono tokoniʻi ʻe Sīsū ha tangata mahaki

Carl Heinrich Bloch (1834-1890), Ko e Fakamoʻui ʻe Kalaisi e Tangata Puke ʻi Petesetá, 1883, tā valivali lolo, ʻinisi ʻe 100 3/4 × 125 1/2. Musiume ʻAati ʻo e ʻUnivēsiti Pilikihami ʻIongí, naʻe fakatau ʻaki e paʻanga naʻe foaki ʻe Jack R. mo Mary Lois Wheatley, 2001.

Saame 110; 118

Naʻe fakakakato ʻe Sīsū Kalaisi ʻa e ngaahi kikite mei he ngaahi Sāmé.

ʻOku ʻi he ngaahi Saamé ha ngaahi potufolotola ʻoku tuhu ki he moʻui mo e ngāue fakafaifekau ʻa Sīsū Kalaisí. Ko ha ngaahi sīpinga ʻeni ʻe niʻihi:

Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí? Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke tau ʻiloʻi e ngaahi meʻá ni fekauʻaki mo Iá?

Saame 119

fakaʻilonga seminelí
ʻE fokotuʻu maʻu au ʻe he folofola ʻa e ʻOtuá ʻi Hono halá.

ʻOku ʻi he Saame 119 ha ngaahi kupuʻi lea lahi ʻoku fakafehoanaki ai ʻetau moʻuí ki ha fononga ke foki ki he Tamai Hēvaní. ʻI hoʻo laukongá, kumi e ngaahi foʻi lea hangē ko e “ʻaʻeva,” “hala,” “ʻalunga,” “vaʻe,” mo e “hē.” Fakalaulauloto ki hoʻo fonongá—feituʻu naʻá ke ʻi aí, feituʻu ʻokú ke ʻi ai he taimi ní, mo e feituʻu ʻokú ke fakataumuʻa ki aí. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ako mei he saame ko ʻení kau ki hoʻo fononga ʻo foki ki ʻapí? Ko e hā ha meʻa kuó ke ako ʻi hoʻo mamata ki he ngaahi hala ʻo e niʻihi kehé? Fakatatau ki he saame ko ʻení, ko e hā ha meʻa kuo ʻomi ʻe he ʻOtuá ke tokoniʻi koe ke ke nofo maʻu ʻi Hono halá?

Fakakaukau ki ha taimi naʻe tokoniʻi ai koe ʻe hoʻo muimui ki ha hala pe mape ke ke fononga lelei ai ki ha feituʻu. Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi atu ʻe he aʻusia ko iá fekauʻaki mo e muimui ʻi he hala ʻo e ʻOtuá?

ʻI ha ngaahi folofola lahi kehe, ʻoku folofola ʻa e ʻEikí mo ʻEne kau palōfitá ʻo kau ki ha hala. Ko e niʻihi ʻeni ʻo ha ngaahi sīpinga. Fakakaukau ke fekumi ʻi he ngaahi veesi ko ʻení pea hiki pe vahevahe mo e niʻihi kehé ʻa e meʻa ʻokú ke akó.

Folofolá

Ko e meʻa ʻoku ou ako fekauʻaki mo e hala ʻo e ʻOtuá

Folofolá

Lea Fakatātā 4:11–19

Folofolá

Mātiu 7:13–14

Folofolá

1 Nīfai 8:20–28

Folofolá

2 Nīfai 31:17–21

Folofolá

ʻAlamā 7:9, 19–20

Folofolá

Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 25:2

ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he ngaahi moʻoni ko ʻení ke ke nofo maʻu ʻi he hala ʻo e ʻOtuá?

Ko e hā mo ha toe ngaahi fakakaukau te ke lava ʻo ako mei he faleʻi ko ʻeni meia Palesiteni Lāsolo M. Nalesoní?

“Kapau ‘oku fie maʻu ke ola lelei ʻetau fononga ʻi he moʻuí, ʻe fie maʻu ke tau muimui ki he fakahinohino fakalangí. Naʻe folofola ʻa e ʻEikí, ʻSio pē kiate au ʻi he fakakaukau kotoa pē; ʻoua ʻe tālaʻa, ʻoua ʻe manavahē’ [Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 6:36]. Naʻe tohi ʻe he tangata faʻu Sāmé, ʻKo ho‘o folofolá ko e tūhulu ia ki hoku vaʻé, mo e maama ki hoku halá’ [Saame 119:105]. …

“‘I hoʻo fonongaʻia ko ia ʻa e moʻuí, te ke fepaki mo ha ngaahi fakafeʻātungia lahi mo fakahoko ha ngaahi fehalaaki. ʻOku tokoni e fakahinohino fakafolofolá ke ke ʻilo ʻa e halá pea fai ʻa e fakatonutonu ʻoku fie maʻú. ʻOku taʻofi hoʻo toe ʻalu ki he feituʻu halá. ʻOkú ke ako fakalelei ʻa e mape fakafolofola ki he halá. Peá ke toki hoko atu leva ʻaki e fakatomala mo e totongi huhuʻi ko ē ʻoku fiemaʻu ke ke ʻi he ʻhala fāsiʻi mo lausiʻi ʻa ia ʻoku fakatau ki he moʻui taʻengatá’ [2 Nīfai 31:18]” (“Living by Scriptural Guidance,” Ensign, Nov. 2000, 17).

Vakai foki, Dieter F. Uchtdorf, “Ko e Foha Maumau Koloá mo e Hala ʻOku Fakatau ki ʻApí,” Liahona, Nōvema 2023, 86–88.

Saame 134–36

ʻOku mālohi ange ʻa e ʻEikí ʻi ha faʻahinga tamapua.

Fakatokangaʻi e ʻuhinga ʻoku fakavalevale ai fakatatau ki he Saame 135:15–18, ke falala ki he ngaahi ʻotua loí. Ko e hā ha meʻa te ne ala ʻahiʻahiʻi koe ke ke falala ki ai ʻoku faitatau mo ha tamapua? Mahalo te ke ʻai ha lisi ʻo e ngaahi meʻa ʻoku lava ke fakahoko ʻe he ʻEikí, ʻo hangē ko ia ʻoku fakamatalaʻi ʻe he kau faʻu sāmé ʻi he Saame 134–36. Ko e hā ha ngaahi meʻa maʻongoʻonga kuó Ne fai maʻau?

Saame 139

ʻOku ʻafioʻi ʻe he ʻEikí hoku lotó.

Ko e hā ha meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he Saame 139 ʻoku tokoni ke mahino kiate koe ʻoku ʻafioʻi koe ʻe he ʻEikí—ʻa hoʻo ngaahi fakakaukaú mo e tōʻongá, mālohingá mo e vaivaí? ʻOku tākiekina fēfē ʻe he moʻoni ko ʻení hoʻo moʻuí mo hoʻo ngaahi filí?

Saame 146–50

“Fakafetaʻi ki he ʻEikí.”

ʻI hoʻo lau e ngaahi saame fakaʻosi ko ʻeni ʻo e fakafetaʻí, fakakaukau ki he ngaahi ʻuhinga kuo pau ke ke fakafetaʻi ai ki he ʻEikí. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai ke fakafetaʻi kiate Iá? Ko e hā ha ngaahi founga te ke lava ai ʻo fakafetaʻi kiate Iá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Saame 102:1–2

ʻOku fakafiemālieʻi mo ʻomi ʻe he ʻEikí ha ʻamanaki lelei kiate au.

  • Te ke lava, pe ko ha taha hoʻo fānaú, ʻo lau ʻa e Saame 102:1–2, ʻo kumi e founga ʻoku tokoniʻi ai kitautolu ʻe he ʻEikí ʻi hotau ngaahi faingataʻaʻiá. Te tau lava fēfē ʻo maʻu ʻEne tokoní? Te mou lava foki ʻo fevahevaheʻaki ha ngaahi taimi naʻa mou fiemaʻu tokoni ai pea ongoʻi naʻe fanongo mai ʻa e ʻOtuá ki hoʻomou ngaahi lotú.

Saame 119:105

ʻOku hangē e folofola ʻa e ʻOtuá ko ha māmá.

  • Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke nau talanoa ʻo kau ki he ongo ʻoku maʻu ʻi he taimi ʻoku nofo ai he fakapoʻulí. Pe ʻe lava ke nau talanoaʻi e ngaahi meʻa ʻoku faingataʻa ke fai ʻi he fakapoʻulí. Te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau fai ha meʻa kae kuikui honau matá, hangē ko hano tā ha fakatātā. Ko e hā e meʻa ʻoku tau ako mei he Saame 119:105 ʻo kau ki he māmá mo e folofola ʻa e ʻOtuá?

  • Kumi ha meʻa kuo foaki mai ʻe he Tamai Hēvaní ke tokoniʻi kitautolu ke tau nofo maʻu ʻi Hono halá ʻi he ngaahi veesi ko ʻení: Saame 119:47–48; 119:105; 1 Nīfai 11:25; 2 Nīfai 31:20. Ko e hā ha meʻa te tau lava ʻo fai ke nofo maʻu ai ʻi he hala ʻo e ʻOtuá?

  • Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke sio ki he ʻū fakatātā ʻo e ngaahi meʻa ʻoku lave ki ai ʻi he Saame 119:105. Te nau lava ʻo fokotuʻutuʻu fakahokohoko ʻa e ʻū fakatātaá lolotonga ʻenau lau ʻa e vēsí. Te mou lava foki ʻo hivaʻi fakataha ha foʻi hiva ʻoku fekauʻaki mo ia, hangē ko e “Akoʻi Au Ke u ʻEva He Maamá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 70) pe “ʻAʻeva mo Sīsū” (Gospel Library).

tamai ʻoku laukonga ki ha fānau

Saame 139:1–3, 23–24

ʻOku ʻafioʻi mo ʻofaʻi au ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi.

  • Fakakaukau ke ʻai ha lisi nounou ʻo e ngaahi meʻa ʻokú ke ʻilo fekauʻaki mo hoʻo fānaú takitaha. ʻI hoʻo lau tahataha e lisí, kole ki he fānaú ke nau mateʻi pe ko hai ʻokú ke fakamatalaʻí. Hili hono lau fakataha e Saame 139:1–3, te ke lava ʻo lisi e ngaahi meʻa ʻoku ʻafioʻi ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū fekauʻaki mo kitautolú.

  • Hiki ʻa e ngaahi lea ʻo e Saame 139:23–24 i ha laʻipepa pe ʻi he palakipoé. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau laineʻi e ngaahi foʻi lea ʻokú ne fakamatalaʻi e ngaahi meʻa ʻe lava ke fai ʻe he ʻOtuá maʻatautolú. Ko e hā e ʻuhinga ka tau ka fiemaʻu ai ke fakahoko ʻe he ʻOtuá e ngaahi meʻá ni?

Saame 146:1, 5–9

Te u lava ʻo fakafetaʻi ki he ʻEikí.

  • Mahalo ʻe lava ke vahevahe ʻe he fānaú ha ngaahi aʻusia ʻo ha taimi ne fakahikihikiʻi ai kinautolu ʻe ha taha pe talaange naʻa nau fai ha ngāue lelei. Vahevahe ha niʻihi ʻo e ngaahi meʻa lelei mei he Saame 146:6–9 kuo fai ʻe he ʻEikí (tokoni ke mahino ki hoʻo fānaú ʻa e ngaahi lea ʻoku ʻikai ke nau maheni mo iá). Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau talanoa fekauʻaki mo ha ngaahi meʻa kehe ʻokú Ne fai maʻatautolu. Te tau lava fēfē ʻo fakahīkihikiʻi Ia ʻi he ngaahi meʻa ko iá?

Ako ʻi ʻapi; vahevahe mo e niʻihi kehé. Kuo akoʻi mai ʻe Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻoku totonu ke hoko ʻa e ʻapí ko e “senitā ki hono ako ʻo e ongoongoleleí” (“Ko e Hoko ko ha Kāingalotu Faʻifaʻitakiʻanga,” Liahona, Nōvema 2018, 113). Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai he uiké ni ke fakaloloto hoʻo ako fakataautaha pe fakafāmili ʻo e Ngaahi Sāmé? Hili hoʻo akó, fakakaukau ke vahevahe mo e niʻihi kehé ʻa e meʻa naʻá ke ako mo ongoʻí. Te ke lava ʻo fai ʻeni ʻi he fepōtalanoaʻakí, ʻi he text pe mītia fakasōsialé, pe ʻi he lotú.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.