Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
14–20 Sepitema. “Ko e ʻOtuá ko Hoku Fakamoʻuí”: ʻĪsaia 1–12


14–20 Sepitema. ‘Ko e ʻOtuá ko Hoku Fakamoʻuí’: ʻĪsaia 1–12,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“14–20 Sepitema. ʻKo e ʻOtuá ko Hoku Fakamoʻuí,’” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: Fuakava Motuʻá 2026

ko ʻĪsaia ʻoku tohi ʻi ha takainga tohi

ʻOku Kikiteʻi ʻe he Palōfita ko ʻĪsaiá ʻa e ʻAloʻi ʻo Kalaisí, tā fakatātā ʻa Harry Anderson

14–20 Sepitema: “Ko e ʻOtuá ko Hoku Fakamoʻuí”

ʻĪsaia 1–12

Neongo kapau ko hoʻo fuofua lau ʻeni e tohi ʻa ʻĪsaiá, ka ʻe lava ke ke maʻu ai ha ngaahi potufolofola kuó ke maheni mo ia. Ko hono ʻuhingá, ko hono kotoa ʻo e kau palōfita ʻo e Fuakava Motuʻá, ko ʻĪsaia pē ʻoku lahi taha hono fakaʻaongaʻi ʻene ngaahi leá ʻi he ngaahi tohi folofola kehé, kau ai e Fakamoʻuí Tonu. ʻOku faʻa ʻasi foki e ngaahi lea ʻa ʻĪsaiá ʻi he ngaahi himí mo e hiva toputapu kehé.

Ko e hā e ʻuhinga ʻoku tuʻo lahi ai hono fakaʻaongaʻi e ngaahi lea ʻa ʻĪsaiá? Ko hono moʻoní ko e ʻuhinga ʻe taha he naʻe maʻu ʻe ʻĪsaia ha meʻafoaki ki hono fakahaaʻi e folofola ʻa e ʻOtuá ʻi ha lea mahino, mo fakangalongataʻa. Ka ʻoku ʻikai ko ia pē. Kuo tākiekina ʻe ʻĪsaia ha kau palōfita ʻo laui toʻu tangata koeʻuhí naʻe ope atu e ngaahi moʻoni naʻá ne akoʻí mei hono kuongá (vahaʻa ʻo e 740 mo e 701 BC). Naʻá ne tohi fekauʻaki mo e ngāue maʻongoʻonga ʻa e ʻOtuá ki he huhuʻí, ʻa ia ʻoku lahi ʻaupito ange ia ʻi he puleʻanga ʻe tahá pe ko e vahaʻataimi pē ʻe taha. Na‘e ako ʻe Nīfai meia ʻĪsaia neongo naʻe fakamavaheʻi ia mo hono kakaí mei he toenga ʻo ʻIsilelí, ka naʻa nau kei kau pē ʻi he kakai fuakava ʻa e ʻOtuá. Na‘e ʻilo ʻe he kau faʻu tohi he Fuakava Foʻoú ha ngaahi kikite ʻia ʻĪsaia ʻo fekauʻaki mo e Mīsaiá, ʻa ia naʻa nau mamata tonu ki heʻene hokó. Pea naʻe maʻu ʻe Siosefa Sāmita ʻia ʻĪsaia ha tataki fakalaumālie ki he ngāue ʻi he ʻaho kimui ní ki hono tānaki ʻo ʻIsilelí mo hono langa ʻo Saioné. ‘I hoʻo lau e tohi ʻĪsaiá, ko e hā te ke akó?

Ke ako lahi ange fekauʻaki mo ʻĪsaia mo ʻene ngaahi tohí, vakai ki he “ʻĪsaia” ʻi he Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá. Ki ha fakamatala fekauʻaki mo e taimi naʻe moʻui ai ʻa ʻĪsaiá, vakai, 2 Ngaahi Tuʻi 15–20 mo e 2 Fakamatala Meʻa Hokohoko 26–32.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

ʻĪsaia 1–12

ʻE fakahoko kotoa ʻa e ngaahi lea ʻa ʻĪsaiá.

Naʻe akoʻi ʻe he Fakamoʻuí ʻo pehē “ko e ngaahi meʻa kotoa pē [naʻe] leaʻaki [ʻe ʻĪsaiá] kuo hoko pe ʻe hoko, ʻo hangē ko e ngaahi lea naʻá ne leaʻakí” (3 Nīfai 23:3). ʻI hoʻo ako e tohi ʻa ʻĪsaiá, fakakaukau ke faʻu ha saati ʻo e ngaahi kikité ʻaki e ngaahi ʻuluʻi tohi hangē ko ʻení: Kuonga ʻo ʻĪsaiá, Ko e ngāue fakafaifekau ʻa e Fakamoʻuí ʻi he māmaní, mo e Ko e ngaahi ʻaho kimui ní. Fakatokangaʻi ange kuo fakahoko ha ngaahi kikite lahi ʻa ʻĪsaia ʻi ha ngaai founga lahi ange (vakai, Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá, “ʻĪsaia”).

Naʻe akoʻi ʻe Palesiteni Tāleni H. ʻOakesi: “ʻOku ʻi he tohi ʻa ʻĪsaiá ha ngaahi kikite lahi ʻoku lahi hono fakahokó. Ko e kikite ʻe taha hangē ʻoku kau ki he kakai ʻi he kuonga ʻo ʻĪsaiá pe ko e ngaahi tuʻunga ʻe hoko ʻi he toʻu tangata ka hokó. Ko e ʻuhinga ʻe taha pe ko e fakatātā ki ha meʻa ʻe hoko ʻi he vaeuaʻangamālie ʻo taimí, ʻi he taimi naʻe fakaʻauha ai ʻa Selusalema pea fakamoveteveteʻi hono kakaí hili e tutuki ʻo e ʻAlo ʻo e ʻOtuá. ʻI he taimi tatau ko ha ʻuhinga pe ko hano fakakakato ʻe taha ʻo e kikite tatau pē ʻoku fekauʻaki ia mo e ngaahi meʻa ʻe hoko ʻi he Hāʻele ʻAnga Ua Mai ʻa e Fakamoʻuí. Ko hono moʻoní ko e konga lahi ʻo e ngaahi kikite ko ʻení ʻoku lahi honau ngaahi ʻuhingá pea ʻokú ne fakamamafaʻi ʻa hono mahuʻinga ko ia ke tau fekumi ki ha fakahā mei he Laumālie Māʻoniʻoní ke tokoni kiate kitautolu ʻi hono fakaʻuhingaʻi kinautolú” (“Scripture Reading and Revelation,” Ensign, Jan. 1995, 8).

Ko e Maʻu e Mahino kia ʻĪsaiá. Naʻe pehē ʻe he Fakamoʻuí, “Fakatotolo faivelenga ki he ngaahi meʻá ni; he ʻoku mahuʻinga ʻa e ngaahi lea ʻa ʻĪsaiá” (3 Nīfai 23:1; vakai foki, veesi 2–3). Ka ʻe lava ʻo faingataʻa ke mahino e tohi ʻa ʻĪsaiá ki he tokolahi. ʻE lava ke tokoni e ngaahi fakakaukau ko ʻení:

  • Fakalaulauloto ki he ngaahi fakataipe mo e heliaki ne fakaʻaongaʻi ʻe ʻĪsaiá.

  • ʻEke pē kiate koe, “Ko e hā e meʻa ʻoku ou ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisí?” (vakai, 1 Nīfai 19:23).

  • Kumi ha ngaahi tefito ʻoku felāveʻi mo hotau kuongá.

  • Fakaʻaongaʻi e ngaahi tokoni ki he akó, hangē ko ha tikisinali, ko e futinoutí, ʻuluʻi vahé, pea mo e Fakahinohino ki he Ngaahi Folofolá.

ʻĪsaia 1; 3–5

fakaʻilonga seminelí
ʻOku fakatokanga ʻa e kau palōfitá fekauʻaki mo e angahalá pea talaʻofa ʻa e ʻamanaki lelei fakafou ʻi he fakatomalá.

Hangē ko e kau palōfita ʻi he kuonga kotoa pē, naʻe hokohoko atu e fakatokanga ʻa ʻĪsaia ki he kakaí fekauʻaki mo honau tuʻunga fakalaumālié. ʻI hoʻo lau ʻa e ʻĪsaia 1; 35, kumi e ngaahi kupuʻi lea ʻoku nau fakamatalaʻi e anga e tuʻunga fakalaumālie ʻo e kakaí (vakai, hangē ko ʻení, ʻĪsaia 1:2–4, 21–23; 3:9, 16–17; 5:11–12, 20–23). Ko e hā ha ngaahi palopalema tatau ʻokú ke fakatokangaʻi ʻi hotau kuongá? Te ke lava foki ʻo kumi ha ngaahi veesi ʻoku fakatokanga fekauʻaki mo e ngaahi nunuʻa ʻo e tuʻunga fakalaumālie ʻo e kakai ʻIsilelí (hangē ko e ʻĪsaia 1:7; 3:17–26; 5:5–7, 13–15).

Makehe mei he ngaahi fakatokangá, naʻe ʻomi ʻe ʻĪsaia ha ngaahi pōpoaki ʻo e ʻamanaki lelei ki he huhuʻí ʻo fakafou ʻi he Fakamoʻuí (vakai, hangē ko ʻení, ʻĪsaia 1:16–19, 25–27; 3:104). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ʻEikí mei he ngaahi pōpoaki ko ʻení? ‘Oku kehe fēfē e pōpoaki ʻa e ʻEikí ʻi he ngaahi veesi ko ʻení mei he meʻa ʻoku loto ʻa Sētane ke tau tui ki aí?

Hangē pē ko ʻĪsaiá, ʻoku fakatokanga mai ʻa e kau palōfita ʻo e ʻaho ní ʻo fekauʻaki mo e angahalá mo hono ngaahi nunuʻá, pea ʻoku nau ʻomi ha ngaahi pōpoaki ʻo e ʻamanaki leleí ʻo fakafou ʻia Sīsū Kalaisi. Ko e hā ha ngaahi sīpinga te ke lava ʻo fakakaukau ki ai? Mahalo te ke toe fie vakaiʻi ha pōpoaki mei ha konifelenisi lahi he kuohilí, ʻo kumi e ngaahi fakatokanga mo e ngaahi talaʻofa peheé.

ʻĪsaia 2; 4; 11–12

ʻE fakahoko ʻe he ʻOtuá ha ngāue maʻongoʻonga ʻi he ngaahi ʻaho kimui ní.

Ko e konga lahi ʻo e ngaahi kikite ʻa ʻĪsaiá ʻoku ʻi ai hono ʻuhinga pau ki hotau kuongá. Ke ʻiloʻi kinautolú, kumi ha ngaahi foʻi lea ngāue ʻi he taimi kahaʻú (hangē ko e “ʻe hoko” pe “ʻe ʻalu”). Hangē ko ʻení, kumi ʻa e ngaahi foʻi veape ko ʻení ʻi hoʻo lau ʻa e ʻĪsaia 2; 4; 11–12. Mahalo te ke feinga ke fetongi kinautolu ʻaki ha ngaahi foʻi veape he taimi lolotongá (hangē ko e ʻoku pe ʻoku lolotonga ʻalu). Ko e fē ʻa e ngaahi kikite ʻoku nau ueʻi fakalaumālie koé? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi kikite ko ʻení fekauʻaki mo Saioné, langa ʻo e ngaahi temipalé, mo hono tānaki ʻo ʻIsilelí?

ʻOku felāveʻi moʻoni ʻa e ʻĪsaia 2:2–3 mo e Kāingalotú. ʻOku fakahoko fēfē ʻa e ngaahi kikite ko ʻení? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e “ngaahi hala” ʻo e ʻEikí ʻi Hono falé? (veesi 3).

Vakai foki, ʻĪsaia 5:26; “Vakai ʻe Kāingá,” Ngaahi Himí, fika 4.

ʻĪsaia 6

ʻOku ui ʻe he ʻOtuá ʻa e kau palōfitá.

Naʻe toe fakamatalaʻi ʻe ʻĪsaia ʻi he ʻĪsaia 6 ʻa hono uiuiʻi ia ke hoko ko ha palōfitá. ‘I hoʻo lau e vahe ko ʻení, ko e hā e meʻa ʻokú ke mahuʻingaʻia ai fekauʻaki mo e aʻusia ʻa ʻĪsaiá? ‘Oku tākiekina fēfē ʻe he vahé ni ʻa e anga hoʻo fakakaukau ki he ʻEikí, ko ʻEne kau palōfitá, mo e ngāue ʻoku uiuiʻi kinautolu ke fakahokó?

Ko Mele ʻokú ne fuofua ʻa e pēpē ko Sīsuú

“He kuo fanauʻi kiate kitautolu ʻa e tamasiʻi, kuo foaki kiate kitautolu ʻa e foha” (ʻĪsaia 9:5).

ʻĪsaia 7–9

Naʻe talaʻofa e ʻOtuá te Ne fekauʻi mai ʻa Sīsū Kalaisi ke hoko ko hoku Fakamoʻui.

Lolotonga e ngāue fakafaifekau ʻa ʻĪsaiá, naʻe kau fakataha ʻa ʻIsileli mo Sīlia ke maluʻi kinaua mei ʻAsīlia. Naʻe loto ʻa ʻIsileli mo Sīlia ke fakamālohiʻi ʻa ʻĀhasi ko e tuʻi ʻo Siutá, ke nau kau fakataha. Ka naʻe kikiteʻi ʻe ʻĪsaia he ʻikai ola lelei ʻenau kau fakatahá peá ne faleʻi ʻa ʻĀhasi ke falala ki he ʻEikí (ʻĪsaia 7:7–9; 8:12–13).

ʻI hono faleʻi ʻe ʻĪsaia ʻa ʻĀhasí, naʻá ne fai mo ha ngaahi kikite ʻiloa, ʻo hangē ko ia ʻoku hā ʻi he ʻĪsaia 7:14; 8:13–14; 9:2, 6–7. Neongo pe ko e hā e ʻuhinga ʻo e ngaahi kikite ko ʻení kia ʻĀhasí, ka ʻoku mahino ʻoku fekauʻaki ia mo Sīsū (vakai foki, Mātiu 1:21–23; 4:16; 21:44; Luke 1:31–33). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku hoko ai ʻa e “ʻImanuelá” ko ha huafa lelei ki he Fakamoʻuí? (vakai, Mātiu 1:23). Ko e hā ha founga kuó Ne hoko ai ko ha “Akonaki” pe “ʻEiki ʻo e Melinó” kiate koe? (ʻĪsaia 9:5). Ko e hā mo ha toe meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he ngaahi veesi ko ʻeni?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

ʻĪsaia 1:2–4, 16–19

Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, te u lava ʻo fakatomala pea hoko ʻo maʻa.

  • ʻI he ʻĪsaia 1:2–4, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo maʻu ha ngaahi ʻuhinga naʻe ʻikai ke fiefia ai ʻa e ʻEikí ʻi he kakaí. Fakatokangaʻi ange ʻa e fakahoa ki he fanga manú ʻi he veesi 3—ko hai hotau “ʻeikí”? Te tau fakahaaʻi fēfē nai ʻoku tau ʻiloʻi Iá?

  • Ke fakakaukauloto ki he ʻĪsaia 1:16–18, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo sio ki ha meʻa ʻoku lanu kulokula maama mo ha meʻa ʻoku hinehina maʻa. Pe mahalo te mou lava ʻo ngāue fakataha ke fufulu ha meʻa. ʻE founga fēfē ʻa ʻetau ʻuli fakalaumālié? ʻOku tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi ke tau hoko ʻo maʻá? Ko e hā e meʻa ʻoku tau ako fekauʻaki mo e Fakamoʻuí mei he ngaahi veesi ko ʻení? Vahevahe mo hoʻo fānaú ʻa e ongo ʻokú ke maʻu kiate Iá mo e meʻa kuó Ne fai maʻaú.

ʻĪsaia 2:2–4

ʻOku ou ako ʻi he temipalé fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi.

  • Naʻe tomuʻa mamata ʻa ʻĪsaia ki ha taimi ʻe hanga ai ʻe he “moʻunga ʻo e fale ʻo [e ʻEikí]” ʻo tataki mai ha kakai mei he “ngaahi puleʻanga kotoa pē” (ʻĪsaia 2:2). Te ke tokoniʻi fēfē hoʻo fānaú ke nau ongoʻi fiefia ʻi he ʻalu ki he fale ʻo e ʻEikí? Te ke lava ʻo fakaafeʻi ke nau tā ha fakatātā ʻo honau ʻapí. Hili iá pea lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 2:2, mo fakaafeʻi kinautolu ke tā ha fakatātā ʻo e “fale ʻo [e ʻEikí],” ʻa ia ko ha temipale. Lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 2:3. Fakaafeʻi ke nau tānaki atu ki heʻenau ʻū fakatātaá ha kakai tokolahi ʻoku omi ki he temipalé, ʻo kau ai honau fāmilí.

  • Te mou lava foki ʻo lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 2:2–3 pea feinga ke ʻiloʻi ha meʻa ʻokú ne ueʻi fakalaumālie koe mo hoʻo fānaú ke mou ō ai ki he temipalé. Hili hono lau fakataha ʻa e ʻĪsaia 2:4, te mou lava ʻo aleaʻi e founga ʻoku ʻomi ai ʻe he temipalé ʻa e melinó kiate kinautolú. Fakakaukau ke hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo e temipalé, hangē ko e “Fie Siofia ha Temipale” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 99). Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha ngaahi foʻi lea ʻi he foʻi hivá ʻokú ne akoʻi pe ko e hā ʻa e temipale mo e meʻa ʻoku tau fakahoko ʻi aí.

ko e temipale Sōlekí ʻi he mamalu hifo e poʻulí

Temipale Sōlekí

ʻĪsaia 7:14; 9:6–7

Naʻe hāʻele mai ʻa Sīsū Kalaisi ki he māmaní ke hoko ko hoku Fakamoʻui.

  • Ke fakafeʻiloaki e ngaahi kikite ʻa ʻĪsaia fekauʻaki mo Kalaisí, te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo talanoa ki he ngaahi hingoa ʻo e kakaí, hangē ko e palesiteni, pīsope, pe faiako. Ko e hā e meʻa ʻoku talamai ʻe he ngaahi hingoa ko ʻení fekauʻaki mo e kakaí? Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ʻa e ngaahi huafa ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he ʻĪsaia 7:14 mo e 9:5–6 (vakai foki ki he peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní). Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi huafa takitaha ko ʻení fekauʻaki mo Iá? Ko e hā mo ha toe meʻa ʻoku tau ako fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi mei he ngaahi veesi ko ʻení?

  • Te ke lava foki ʻo vahevahe mo hoʻo fānaú ʻa e “ʻĪsaia ko e Palōfitá” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 150–51). Toutou mālōlō ʻo ʻeke pe ko e hā e meʻa naʻe ʻiloʻi ʻe ʻĪsaia fekauʻaki mo Sīsū Kalaisi ʻi he ngaahi taʻu lahi kimuʻa pea ʻaloʻi mai Iá. Te ke lava leva ʻo fakaʻaongaʻi ʻa e Mātiu 1:21–23; Luke 1:31–33 ke talanoa fekauʻaki mo e founga ne fakahoko ai e ngaahi kikite ʻa ʻĪsaia ʻi he ʻĪsaia 7:14; 9:5–6.

    1:18

    Isaiah the Prophet

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

ko e tapa ʻa e ʻuhilá ʻi he langí ʻi ʻolunga ʻi ha temipale

Naʻe akoʻi ʻe ʻĪsaia ʻe hoko ʻa e temipalé “ko e potu hūfanga” mo e “maluʻanga mei he afā mo e ʻuha” (ʻĪsaia 4:6). Temipale Idaho Falls Idaho

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Naʻe kikiteʻi ʻe ʻĪsaia ʻa Sīsū Kalaisi