“Bogi Lem ni Nga i Par ko Tafney Roem: Be’eg e Poetry nibaay ulan fare Bin Kakrom e Mʼag” Moey, Ngam Lakeg—Fan ko Tabinaew nge Galasia: Bin Kakrom e M’ag 2026 (2026)
“Beʼeg e Poetry nibay u lane Bin Kakrom e Mʼag” Moey, Ngam Lakeg: Bin Kakrom e M’ag 2026
Bogi Lem ni Nga i Par ko Tafney Roem
Beʼeg e Poetry nibay u lane Bin Kakrom e Mʼag
Ulan fapi babyor ko Genesis nga mada’ ko Ester ulan fare bin Kakrom e Mʼag, e basug ko mornga’agen bogi yaat riy—bogi cheppin e tini buch ni kakrom nibsug ko thothup. Noah ni toey ba ark, Moses ni ayuweg fapi gidii’ nu Isreal nikan kalbus nagrad, Hannah ni mebil ni nga fakay buchreb e pagaal, nga kuboch mornga’agen nibo’or. Napon ni yibi tow ngak Job, me thil roogn e yoel ni tay e gidii’. Ulan e tiney e babyor, ma gidii’ ni i yoloey mornga’agen fare bin Kakrom e Mʼag e tabaabgad ko yoel ni wod e poetry ni wod ni yaed be yoloey e morga’agen e tin baraay banaan niyad be thamiy.
Ba siyoyo’or e mit ney e yoel ni poetry ulan fare bin Kakrom e Mʼag. Napon fare babyor ku Job iyaan nga m’on, e bo’or e mit ney e yoel riy. Fare babyor ku Job, Psalms, nge Proverbs e kan yoloey ni woed bogi poetry, ni kuwoed yuyang ko fapi babyor ku Isaiah, Jeremiah, nga Amos. Bochan e baathil rogon i be’eg e poetry ko yaat, e kuwoed nib thil rogon ni ngan nangfan mornga’agen. Baraay boech e tafney ni sana rayog ni nge pii’ e ayuw ngom ngam nangfan fapi poetry ulan e bin Kakrom e Mʼag.
Nangfan e Poetry ni Hebrew
Somm’on e bt’uf ni ngam nang ni peotry nibay ulan e bin Kakrom e Mʼag ni Hebrew e gathi woed e poetry nima rhyme, ni wod boech e poetry. Ma darifan ni thin riy e wod e rhyme, fa ba safaafal lingin, fa taabthin nibe sul u dakean e kabang ko poetry ko Hebrew ni kakrom, ya tiney e mathil rogon napon e bayni pilyeg e thin riy. Rebe banaan ni gara guy riy, e, woed mornga’agen banan fa ba tafney ni giy be sul u dakean, ni kiyma yoeg fithingan e biney ni “parallelism” ngay. Woed rogon e bin baraay e thin nike yib ku Isaiah:
Munʼed nga Dakeanmed Gelingmed, O Zion;
munʼed nga dakeanmed e mad romed nib felʼusun, O Jerusalem. (Isaiah 52:1)
Psalm 29 bo’or e thin riy nib parallel—for example:—niwoed e:
Laman e en Somoel a bagel gelingin;
laman e en Somoel e basug ko ma’ang’ang. (Psalm 29:4)
Woed e biney ni gara nang ni fare bin l’agruw e layn eba parallel ko bin somm’on nike moem nag rogon ni ngan nangfan:
I gag e gu pi’ e uyongol nge yib nga urngin e pi binaw romed,
yug aram rogon ma da mu sulod ngog. (Amos 4:6)
Tiney nikan dag, e wod ni facha’ nibe yoloey fapi poet e sul u dakean taban’en machane bathil e n’en nibe yipfan. Biney e technique e magel nag fan e n’en ni yibe sul u dakean ma fanay e tin nibthil riy ni ngayog ni ga’nag e tin nibe weliy mornga’agen.
Rebe kanawo’ ni kiyma rin’ nib thil, e woed ni falgi thin nib parallel e bayi fanay falgi leam nib thil ni ngayog ni pi’ e ayuwi nangfan e biney e idea, ni wod e bin baraay:
Ya reb e fulweg nib sumunguy e rayag ni chuweg e damomuw:
machane fulweg u fithik’ e thin nib gel e ma k’aring e damomuw. (Proverbs 15:1)
Mit ney e parallelism e dani pos me buch. Gidii’ ni yoloey mornga’agen e yoloey ni bay fan. Biney e ke ayuweg rad ko rogon ni ngar weliyed e tin ni yad be thamiy nib thothup ni gel gelngin ma ribfel’. Ere napon ni bay mu guy e yoel ni wod e parallism ulan e bin Kakrom e M’ag, mu fith ngom ko uw rogon ni be ayuweg nem e biney ngam nangfan e pin’en ni be yoloey facha’. Woed e, mang e gabe tafney nag ko ran’en ni be gay rogon Isaiah ni nge weliy ko mornga’agen e “gelngiy” nib m’un e fal’ya’an e garment” ngay nge “Zion” nib mu’un e Jerusalem” ngay? (Isaiah 52:1). Mang e rayog ni ngad nanged ko mang e be yip fan e biney e thin “fulweg nib sumunguy” ni faanra gadad manang fan e bin baraay e “thin nib gel”? (Proverbs 15:1).
He Restoreth My Soul, ke yib rok Walter Rane
Poetry nu Hebrew ni’ir reb e Pi Tafagar nib Be’ech
Boch e gidii’ e ma tafney nag ni be’ege poetry e woed e mada’nag be’ nib be’ech. Be’eg e poetry e poetry ko bin Kakrom e Mʼag, e woed ni yibe mada’ nag be’ ureb e nam nib thil e yalen nge thin rorad ngodad—ni wod be’ nib pa’ l’agruw e biyu’ e duw rok ngodad. Chaney e bay nib momaw’ rogon ni ngad nanged fan e thin rok ko som’on, machane biney e dar yipfan ni dariy banaan nrayog ni ngad filed to tin ni yad be yoeg. Bt’uf ni ngad nanged rogograd, nge rogon e numon rorad nib thil ngodad. Ma bay ni gadadra guy, ni sana rayog ni gadadra nangfan e pin’en ni gadad be yeog. Ma faanra gadadra dag e gamaen’ nge murnguy, ma rayog nra fel’ thildad.
Ere napon ni baymu be’eng bang ko Isaiah, mag tafney nag, ni wod e somm’on rom ni ngam mada’ nag be’ nib be’ech. Mu fith ngom, “Mang e ran’en nsomm’on ni yib ko tafney rog?” Biney nikam be’eg ni faanra damur nangfan—mang e kam thamiy riy? Nge mu’, makum sul u dakean ngam be’eg in yay. Rayog ni ngam be’eg nib ga’ lamam; boch e gidii’ e ma pir’eg nib moem ngak ni aragon. Mu tin’um ko rogon e thin nike meleg Isaiah, mag gay rogon ngam tafney nag ya’an e biney. Ba uw rogon ni ga be thamiy ko tiney e sassing? Mang e bagay rogon ni nge weliy ko pin’en ni ke thamiy Isaiah? Faan gara be’eg e thin ko fare bin Kakrom e M’ag ni bo’or yay, ma rayog ni ngam guy ni pi gidii’ ney nikar yoloey mornga’agen e kar mel’eged e thin rorad ni ngayog ni nge weliy e mulwol nib thothup.
Poem e woed bogi tafagar nib mangil ni bachan e rayog ni nge ayuwegdad ngad nangfaned e pin’en ni gadad be thamiy nge pin’en ni be buch rodad. Poem ni bay ko bin Kakrom e M’ag e rib mangil ni bochan e ayuw ni yad be pi’ ngodad ngad nangfaned e pin’en ni gadad be thamiy nge pin’en ni be buch rodad—nrib ga’ ni tin baray nra chugurnag e tha’ rodad ngak Got.
Napon ni ga be fil fapi poetry ni bay ulan e bin Kakrom e M’ag, mu tay u wun’um ni fil mornga’agen fapi chep nib thothup e rayog ni nge powi’iydad ngak Yesus Kristus. Mu sap nag e tin baraay banaan ni woed e pow, sassing, nga tin nib riyul’ nrayog ni nge gel nag e mich rom ngak. Motoyil ko n’en ni be yib ko fare Kan ni Thothup.
Wisdom Literature
Reb e ulung ko mit e poetry ni bay ulan e bin Kakrom e M’ag e ma yoeg e scholar fithingan ni “wisdom literature”. Job, Proverbs, Eklesiastes e bay u tanggin e biney e ulung. Psalms e wod nima non ni woed ni be pi’ e athamgil, yoer nag, fa tayfan, ma wisdom literature e wod ni ma pi’ e thin nib fel’ ni ngan rrin’, fa bogi duwer ni fanethin. Fare babyor ku Job, e woed nima weliy mornga’agen e justice ku Got nge fan ni ma gafgow e gidii’. Babyor ko Proverbs e woed nima yoeg rogon e yafos nib mangil, ni woed nib mu’un e mulwol ngay ni kan pi’ u reb e mfen ngareb. Ma babyor ku Eklesiastes e woed nima fith e duweg nifan e yafos—ni woed e ngiyal’ ni bo’or bogi banaan nibe thilthil, ere ngan e rayog ni ngad sapgad ngay ko ayuw? Rayog ni ngamoeg ni wisdom literature e woed bogi sabathin nib thothup nike yib ko bogi sensey ni badaag ni nge fil ngodad e pin’en nikar filed ni mornga’agen Got nge mornga’agen e fayleng nike shared—nsana pin’ey e rayog ni nge ayuweg nem ko tin ni ga be fil mornga’agen.