‘Goed om in gedachten te houden: in het Oude Testament poëzie lezen’, Kom dan en volg Mij – voor thuis en in de kerk: Oude Testament 2026 (2026)
‘In het Oude Testament poëzie lezen’, Kom dan en volg Mij: Oude Testament 2026
Goed om in gedachten te houden
In het Oude Testament poëzie lezen
In de oudtestamentische boeken Genesis tot en met Esther lezen we vooral verhalen – verslagen van historische gebeurtenissen, vanuit een geestelijk perspectief beschreven. Noach bouwde een ark, Mozes verloste Israël, Hanna bad om een zoon enzovoort. Vanaf het boek Job wordt er een andere schrijfstijl gehanteerd. In deze boeken verwoorden de oudtestamentische auteurs diepgewortelde gevoelens of monumentale profetieën met poëtische taal.
We hebben hier en daar in de historische boeken van het Oude Testament al wel wat voorbeelden van poëzie gezien. Met ingang van het boek Job zien we er veel meer van. De boeken Job, Psalmen en Spreuken zijn bijna helemaal dichterlijk geschreven, en dat geldt ook voor profetische boeken zoals Jesaja, Jeremia en Amos. Omdat poëzie lezen iets heel anders is dan een verhaal lezen, moeten we het vaak anders benaderen om het te begrijpen. Hier vind je enkele ideeën om meer uit de poëzie in het Oude Testament te halen.
Leer Hebreeuwse poëzie kennen
Ten eerste is het goed om te weten dat de Hebreeuwse poëzie in het Oude Testament niet op rijm gebaseerd is, zoals sommige andere soorten poëzie. Hoewel ritmes, woordspelingen en herhaling van klanken veel voorkomen in Hebreeuwse poëzie uit de oudheid, gaan deze elementen in een vertaling vaak verloren. Maar één element dat je zal opvallen, is de herhaling van bepaalde gedachten of denkbeelden, wat soms ‘parallellisme’ wordt genoemd. Hier is een eenvoudig voorbeeld van Jesaja:
Ontwaak, ontwaak, bekleed u met uw kracht, Sion,
trek uw mooiste kleren aan, Jeruzalem (Jesaja 52:1).
Psalmen 29 heeft veel parallelle regels, bijvoorbeeld:
De stem van de Heere is vol kracht,
de stem van de Heere is vol glorie (Psalmen 29:4).
Hier is een voorbeeld waarbij de passage in feite makkelijker te begrijpen is als we weten dat de tweede regel parallel is aan de eerste:
Daarom heb Ík u ook schone tanden gegeven in al uw steden,
gebrek aan brood in al uw woonplaatsen (Amos 4:6).
In deze voorbeelden herhaalt de dichter een denkbeeld met subtiele verschillen. Met die techniek is het mogelijk om het herhaalde denkbeeld te onderstrepen, en de verschillen te gebruiken om het nader te beschrijven of uit te diepen.
In andere gevallen worden in de twee parallelle zinnen verschillende bewoordingen gebruikt om contrasterende denkbeelden weer te geven, zoals in dit voorbeeld:
Een zacht antwoord keert woede af,
maar een krenkend woord wekt toorn op (Spreuken 15:1).
Dit soort parallellisme is niet per ongeluk ontstaan. De auteurs hebben het expres zo geschreven. Hierdoor konden ze geestelijke gevoelens of waarheden krachtig en prachtig verwoorden. Dus als je in een oudtestamentisch geschrift een parallellisme opmerkt, vraag je dan af hoe het jou helpt om de boodschap van de auteur te begrijpen. Wat zou Jesaja bijvoorbeeld hebben willen zeggen door ‘kracht’ met ‘mooiste kleren’ en ‘Sion’ met ‘Jeruzalem’ in verband te brengen? (Jesaja 52:1.) Wat kunnen we uit ‘een zacht antwoord’ opmaken als we weten dat een ‘krenkend woord’ het tegengestelde is? (Spreuken 15:1.)
Hij verkwikt mijn ziel, Walter Rane
Goede maatjes worden met Hebreeuwse poëzie
Sommige mensen vergelijken poëzie lezen met het ontmoeten van iemand die je nog niet kent. Je kunt het lezen van poëzie in het Oude Testament dus vergelijken met een ontmoeting met iemand uit een ver land en een vreemde cultuur, die niet dezelfde taal spreekt als jij, en die bovendien ruim 2000 jaar oud is. Deze persoon zegt dingen die we aanvankelijk totaal niet begrijpen, maar dat wil niet zeggen dat de boodschap onbelangrijk is. We moeten gewoon wat meer tijd met elkaar doorbrengen en proberen om een en ander vanuit zijn of haar standpunt te bekijken. We merken misschien zelfs dat we elkaar diep vanbinnen eigenlijk heel goed begrijpen. Met enig geduld en wat medeleven kan onze nieuwe kennis uiteindelijk een goede vriend worden.
Dus wanneer je bijvoorbeeld een passage in Jesaja leest, beschouw het dan als je eerste kennismaking met een nieuwe kennis. Vraag je af: Wat is mijn algemene indruk? Hoe voel ik me door deze passage? (Zelfs al begrijp je er geen woord van.) Lees de passage vervolgens nog eens, desnoods meerdere keren. Lees eventueel hardop voor. Sommige mensen halen er zo meer uit. Merk op welke woorden Jesaja koos, met name woorden die bij ons een beeld oproepen. Hoe ga je je door die beelden voelen? Wat zeggen ze over Jesaja’s gevoelens? Hoe meer je de woorden van deze oudtestamentische auteurs bestudeert, hoe meer je zult merken dat ze bewust woorden en technieken kozen om een diepzinnige geestelijke boodschap over te brengen.
Gedichten kunnen onze beste maatjes worden, want daardoor kunnen we onze gevoelens en ondervindingen beter begrijpen. Oudtestamentische gedichten zijn vooral waardevol omdat ze ons helpen om onze belangrijkste gevoelens en ondervindingen te begrijpen – en die zijn zo belangrijk omdat ze met onze band met God te maken hebben.
Bedenk bij het bestuderen van de poëzie in het Oude Testament dat Schriftstudie het waardevolst is als die ons tot Jezus Christus voert. Zoek naar zinnebeelden, beeldspraak en leringen die je geloof in Hem ontwikkelen. Luister bij je studie naar inspiratie van de Heilige Geest.
Wijsheidsliteratuur
Eén categorie oudtestamentische poëzie is wat geleerden ‘wijsheidsliteratuur’ noemen. Job, Spreuken en Prediker horen thuis in die categorie. Terwijl de psalmen gevoelens van lof, rouw en aanbidding verwoorden, richt wijsheidsliteratuur zich op tijdloze raad, of diepzinnige, filosofische vragen. Het boek Job verkent bijvoorbeeld Gods rechtvaardigheid en de achterliggende redenen van menselijk lijden. Het boek Spreuken geeft raad voor een goed leven, inclusief wijze uitspraken die door eerdere generaties zijn verzameld en doorgegeven. En Prediker trekt het doel van het leven in twijfel: als alles vluchtig en willekeurig is, waar vinden we dan ware zin in het leven? Je kunt wijsheidsliteratuur beschouwen als bedachtzame gesprekken met geïnspireerde raadslieden die waarnemingen over God en de wereld die Hij heeft geschapen, willen doorgeven – en je misschien helpen om die dingen een beetje beter te begrijpen dan voorheen het geval was.