“Na’leb’ re xk’oxlankil: Rilb’al ru li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’,” Kim, Taaqehin—Choq’ re li ochoch ut li iglees: Li Najter Chaqʼrabʼ 2026 (2026)
“Rilb’al ru li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’,” Kim, Taaqehin: Li Najter Chaqʼrabʼ 2026
Na’leb’ re xk’oxlankil
Rilb’al ru li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’
Wankeb’ k’iila seraq’ sa’ li Najter Chaq’rab’ chalen Genesis toj sa’ li hu Ester—ut eb’ li seraq’ a’in neke’xch’olob’ li resilal li tenamit rik’in jun musiq’ejil ilob’aal. Laj Noe kixyiib’ li jukub’ kab’l, laj Moises kixkoleb’ laj Israel, li xAna kitijok re naq taawanq xk’uula’al, ut wankeb’ xkomon chik. Sa’ Job naqataw jun tz’iib’leb’aal jalan b’ayaq. Sa’eb’ li hu a’in, eb’ laj tz’iib’anel re li Najter Chaq’rab’ ke’roksi utz’u’ujinb’il aatin re xk’utb’aleb’ li chamal eek’ahom malaj profeetil aatin chi q’axal nim ru.
Ak naqil li utz’u’ujinb’il aatin sa’ chixjunileb’ li hu sa’ li Najter Chaq’rab’. Ut sa’ lix hu laj Job ut chirix a’an taqil naab’al chik. Eb’ li hu Job, Salmos, ut Proverbios nujenaqeb’ chi utz’u’ujinb’il aatin, jo’ ajwi’ lix tz’iib’ahomeb’ li profeet aj Isaias, aj Jeremias, ut aj Amos. Xb’aan naq moko juntaq’eet ta rilb’al li utz’u’ujinb’il aatin rik’in rilb’al jun li seraq’, moko juntaq’eet ta chan ru xtawb’al ru. Arin wankeb’ junjunq li na’leb’ li naru nakate’xtenq’a chixtawb’aleb’ wi’chik ru li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’.
Xtawb’al aana’leb’ chirix li utz’u’ujinb’il aatin aj Hebreo
Xb’een, us raj xk’eeb’al reetal naq li utz’u’ujinb’il aatin sa’ Hebreo sa’ li Najter Chaq’rab’ ink’a’ tz’iib’anb’il rik’in li rima, jo’ xkomoneb’ chik li utz’u’ujinb’il aatin. Wan li rima ut xk’iilasutinkil xyaab’eb’ li aatin sa’ li najter utz’u’ujinb’il aatin sa’ Hebreo, a’b’an wan naq nasachman naq jaltesinb’il ru sa’ jalan chik aatinob’aal. A’b’an toj taak’e reetal xk’iilasutinkileb’ li na’leb’, a’an li “paralelismo” xk’ab’a’. A’in jun eetalil sa’ Isaias:
At Sion, tiqib’ aawib’ rik’in wankilal!
Tiqib’ aawib’ jo’ sa’ xhoonalil li ninq’e, at Jerusalen. (Isaias 52:1)
Salmos 29 wan xjuntaq’eetalil lix tusulal—qilaq:
Li xyaab’ xkux li Qaawa’ a’an q’axal kaw,
li xyaab’ xkux li Qaawa’ a’an rajawal nim xwankil. (Salmos 29:4)
Ut sa’ li aatin a’in, wi ak nakanaw naq wan xjuntaq’eetil li xkab’ ch’ol rik’in li xb’een, moko ch’a’aj ta chik xtawb’al ru:
Laa’in xintaqla chaq li we’ej sa’ chixjunil lee tenamit,
ut xink’e chi lajk li tzakemq sa’eb’ lee k’aleb’aal. (Amos 4:6)
Sa’eb’ li raqal a’in, laj tz’iib’anel naroxloq’i li na’leb’ rik’in b’ab’ay xjalanil. Li ka’sutink naxk’ojob’ xyaalal li na’leb’, ut lix jalanileb’ li aatin naxch’olob’ li na’leb’ chi us wi’chik.
Wan naq, na’oksiman li paralelismo re aatinak chirix wiib’ li na’leb’ li neke’xka’pak’ali rib’, chi jo’ka’in:
Li nasumenk rik’in q’unil aatin, naxkotz li josq’il;
a’ut li nasumenk sa’ josq’il, naxnimob’resi li ch’a’ajkilal. (Proverbios 15:1)
Moko yal kisach ta laj tz’iib’anel naq kiroksi li paralelismo. Laj tz’iib’anel kiraj b’an roksinkil. A’an naxtenq’aheb’ chaq chixch’olob’ankileb’ li eek’ahom malaj musiq’ejil yaal rik’in wankilal ut chaq’alil. Jo’kan ut, naq nakak’e reetal li paralelismo sa’ li Najter Chaq’rab’, patz’ aawib’ chan ru nakatxtenq’a chixtawb’al ru li raatin laj tz’iib’ahom re. K’a’ru kiraj xyeeb’al laj Isaias naq kixjuntaq’eeta “wankilal” rik’in “tiqib’ank-ib’ jo’ sa’ xhoonalil li ninq’e,” ut “Sion” rik’in “Jerusalen”? (Isaias 52:1). K’a’ru naqanaw chirix li aatin “sumenk rik’in q’unil aatin” wi naqanaw naq a’an xka’pak’alil li aatin “sumenk rik’in josq’il”? (Proverbios 15:1).
He Restoreth My Soul [A’an naxtuqub’ li waam], xb’aan laj Walter Rane
Li utz’u’ujinb’il aatin sa’ Hebreo chanchan jun ak’ amiiw
Junjunqeb’ li kristiaan neke’xjuntaq’eeta li ilok utz’u’ujinb’il aatin rik’in xnawb’al ru junaq ak’ kristiaan. Rilb’al li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’, naru naq chanchanaq xnawb’al ru junaq li najt xtenamit malaj li jalan xwanjik ut jalan li raatinob’aal—ut li wan numenaq wiib’ mil chihab’ re. Us ta li kristiaan a’in tixye li k’a’ru ink’a’ naqataw ru sa’ xtiklajik, toj wan xloq’al li raatin a’an. Tento taqanumsi qahoonal sa’ komonil rik’ineb’, ut tento taqayal xtawb’al ru lix na’leb’eb’. Maare taqak’e reetal naq sa’ qach’ool naqataw qu chiqib’il qib’ chi us. Ut wi wan qakuyum ut qatoq’ob’ahom, li ani toje’ xqanaw ru naru nawulak chi wank choq’ qaraarookil amiiw.
Chi jo’kan, naq taawil ru jun raqal sa’ Isaias, k’oxla naq a’an chanchan xnawb’al ru jun li kristiaan. Patz’ aawib’, “K’a’ru xink’oxla chirix a’an?” K’a’ru xatxk’e chireek’ankil—us ta ink’a’ nakataw ru chixjunil li naxye? Toja’ naq taawil wi’chik, k’iila sut wi naru. Naru nakawil ru chi kaw xyaab’ aakux; wankeb’ li neke’xtaw xyaalal chi jo’kan. K’e reetaleb’ li aatin kiroksi laj Isaias, jo’eb’ li aatin li neke’xyiib’ jun jalam-uuch sa’ laa k’a’uxl. K’a’ru nakate’xk’e chireek’ankil li jalam-uuch a’an? K’a’ru neke’xk’ut chirix li reek’ahom laj Isaias? Naq taatzol chi kok’ aj xsa’ li raatineb’ laj tz’iib’anel sa’ li Najter Chaq’rab’, tat-ok chixk’eeb’al reetal naq ke’xsik’ ru li aatin te’roksi re xch’olob’ankil jun musiq’ejil na’leb’ jwal nim ru.
Li utz’u’ujinb’il aatin a’an chanchan jun chaab’il amiiw xb’aan naq nokoxtenq’a chixtawb’al ru li qeek’ahom ut li qanumsihom. Li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’ jwal loq’ xb’aan naq nokoxtenq’a chixtawb’al ru li qeek’ahom ut li qanumsihom li q’axal ninqeb’ xwankil—a’eb’ li neke’xch’olob’ li qasumwanjik rik’in li Dios.
Naq nakawil li utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’, chijultiko’q aawe naq jwal chaab’il wi’chik xtzolb’al li loq’laj hu naq nokoxk’am rik’in li Jesukristo. K’e reetaleb’ li eetalil ut li na’leb’ li neke’xkawob’resi laa paab’aal chirix a’an. Chawab’i li naxye li Santil Musiq’ej naq yooqat chi tzolok.
Li tz’iib’anb’il aatin re chaab’il na’leb’
Jun paay chi utz’u’ujinb’il aatin sa’ li Najter Chaq’rab’, a’an li “tz’iib’anb’il aatin re chaab’il na’leb’ ” nayeeman re. A’aneb’ li hu Job, Proverbios, ut Eclesiastes. Sa’ li hu Salmos wan li nimank-u, li yaab’ak, ut li loq’onink, a’b’an li tz’iib’anb’il aatin re chaab’il na’leb’, a’aneb’ li chaab’il na’leb’ li junelik nokoxtenq’a, malaj li ninqi patz’om. Lix hu laj Job na’aatinak chirix lix tiik ruhil na’leb’ li Dios ut k’a’ut naq naqak’ul li rahilal. Li hu Proverbios naxk’e qana’leb’ chirix li chaab’il yu’amej, ut li chaab’il na’leb’ yeeb’il xb’aaneb’ li ani ke’wan chaq xyu’am chiqu. Ut li hu Eclesiastes naxpatz’ k’a’ru aj-e li qayu’am—naq chanchan naq maak’a’ aj-e chixjunil, b’ar truuq taqataw li yaal? Naru nakak’oxla li tz’iib’anb’il aatin re chaab’il na’leb’ jo’ jun chaab’il aatinak rik’in jun musiq’anb’il aj k’ehol na’leb’ li naraj xwotzb’al lix na’leb’ chirix li Dios ut li ruchich’och’ li kixyo’ob’tesi—ut maare aatenq’ankil chixtawb’al ru li na’leb’ a’in chi chaab’il.