Kom, fylg mér
Ábendingar til að hafa hugfastar: Ljóðalestur í Gamla testamentinu


„Ábendingar til að hafa hugfastar: Ljóðalestur í Gamla testamentinu,“ Kom, fylg mér – Fyrir heimili og kirkju: Gamla testamentið 2026 (2026)

„Ljóðalestur í Gamla testamentinu,“ Kom, fylg mér: Gamla testamentið 2026

ábendingatákn

Ábendingar til að hafa hugfastar

Ljóðalestur í Gamla testamentinu

Í þeim bókum Gamla testamentisins, 1. Mósebók til og með Esterarbók, eru aðallega sögur – frásagnir sem lýsa sögulegum atburðum út frá andlegu sjónarhorni. Nói smíðaði örk, Móse frelsaði Ísrael, Hanna bað þess að eignast son og svo framvegis. Frá og með Job, er um annan ritstíl að ræða. Í þessum bókum tóku höfundar Gamla testamentisins upp ljóðrænt mál til að tjá djúpar tilfinningar eða stórkostlega spádóma á eftirminnilegan hátt.

Við höfum þegar séð nokkur dæmi um ljóð á dreif um sögubækur Gamla testamentisins. Frá og með Jobsbók munum við sjá mun meira af þeim. Jobsbók, Sálmarnir og Orðskviðirnir eru nánast eingöngu ljóð, sem og hluti af spámannsbókum, eins og Jesaja, Jeremía og Amos. Þar sem ljóðalestur er ólíkur því að lesa sögu, þarf oft aðra nálgun til að skilja textann. Hér eru nokkrar ábendingar sem gætu hjálpað ykkur að finna dýpri merkingu í ljóðum Gamla testamentisins.

Kynnast hebreskri ljóðlist

Í fyrsta lagi gæti það hjálpað ykkur að vita að hebresk ljóðlist í Gamla testamentinu er ekki byggð á rími, eins og sum önnur ljóð. Þrátt fyrir að hrynjandi, orðaleikur og endurtekning hljóða séu algeng í fornum hebreskum skáldskap, þá glatast þessir hlutir yfirleitt í þýðingu. Einn eiginleiki sem þið munuð þó taka eftir er endurtekning hugsana eða hugmynda, sem stundum er kallað „hliðstæða“. Hér er einfalt dæmi úr Jesaja:

Íklæð þig styrk þínum, Síon,

klæð þig skartklæðum þínum, Jerúsalem. (Jesaja 52:1)

Í Sálmunum 29 eru margar hliðstæðar línur – dæmi:

Raust Drottins hljómar með krafti,

raust Drottins hljómar með tign. (Sálmarnir 29:4)

Hér er dæmi þar sem vitneskjan um að önnur línan sé hliðstæð þeirri fyrstu auðveldar skilning á setningunni:

Ég hélt tönnum yðar hreinum í öllum borgum yðar

og lét brauð skorta í öllum þorpum yðar. (Amos 4:6)

Í þessum dæmum endurtók skáldið hugmynd með blæbrigðamun. Með þessari tækni er mögulegt að leggja áherslu á hina endurteknu hugmynd og lýsa henni eða undirstrika hana betur með blæbrigðamun.

Í öðrum tilvikum eru tvær samhliða setningar settar fram á svipuðu máli til að tjá andstæðar hugmyndir, eins og í þessu dæmi:

Mildilegt svar stöðvar bræði

en fúkyrði vekja reiði. (Orðskviðirnir 15:1)

Þessi tegund hliðstæðu varð ekki til fyrir tilviljun. Rithöfundarnir gerðu þetta af ásetningi. Það hjálpaði þeim að tjá andlegar tilfinningar eða sannleika bæði með krafti og fegurð. Þegar þið því takið eftir hliðstæðum í ritum Gamla testamentisins, skuluð þið spyrja ykkur sjálf hvernig það hjálpar ykkur að skilja boðskap höfundarins. Dæmi: Hvað gæti Jesaja hafa verið að reyna að tjá með því að tengja „styrk“ við „skartklæði“ og „Síon“ við „Jerúsalem“? (Jesaja 52:1). Hvað getum við ályktað um orðtakið „mildilegt svar“ ef við vitum að „fúkyrði“ er andstæða þess? (Orðskviðirnir 15:1).

ritari Gamla testamentisins með penna og bókfell

Hann læknar sál mína, eftir Walter Rane

Hebresk ljóðlist sem nýr vinur

Sumir líkja ljóðalestri við að kynnast nýjum einstaklingi. Að lesa ljóð Gamla testamentisins gæti því verið eins og að hitta einhvern frá fjarlægu landi og framandi menningu, sem talar annað tungumál en við – og svo vildi til að væri yfir tvö þúsund ára. Sá einstaklingur myndi líklega segja hluti sem við skildum ekki í fyrstu, en það þýðir ekki að hann hafi ekkert dýrmætt að segja. Við þurfum bara að verja tíma með honum og reyna að sjá hlutina út frá sjónarhorni hans. Við gætum komist að því að í hjarta okkar skildum við í raun hvort annað nokkuð vel. Ef við sýnum þolinmæði og hluttekningu, getur hinn nýi kunningi að lokum orðið okkur kær vinur.

Þannig að þegar þið lesið brot úr Jesaja, gætuð þið til dæmis litið á það sem ykkar fyrstu viðkynni við nýjan kunningja. Spyrjið ykkur sjálf: „Hvað finnst mér almennt um þetta?“ Hvaða tilfinningar vekur orðalagið – þótt þið skiljið ekki öll orðin? Lesið textann síðan aftur nokkrum sinnum, ef mögulegt er. Íhugið að lesa upphátt; sumir finna aukna merkingu á þann hátt. Gætið að sérstökum orðum sem Jesaja velur, einkum orðum sem kalla fram myndir í huga ykkar. Hvaða tilfinningar vekja myndirnar? Hvað segja þær varðandi tilfinningar Jesaja? Því meira sem þið rannsakið orð þessara höfunda í Gamla testamentinu, því meira finnið þið að þeir völdu orð sín og aðferðir af ásetningi til að tjá djúpan andlegan boðskap.

tvær konur læra ritningarnar

Ljóð geta verið dásamlegir vinir, því þau hjálpa okkur að skilja tilfinningar okkar og upplifanir. Ljóð Gamla testamentisins eru einkar dýrmæt, því þau gera okkur mögulegt að skilja mikilvægustu tilfinningar okkar og upplifanir – þær sem tengjast sambandi okkar við Guð.

Þegar þið lærið ljóðin í Gamla testamentinu, hafið þá hugfast að ritningarnám er dýrmætast þegar það leiðir okkur til Jesú Krists. Leitið að táknum, myndmáli og sannleika sem styrkja trú ykkar á hann. Hlustið á hughrif frá heilögum anda þegar þið lærið.

Viskubókmenntir

Einn ljóðaflokkur Gamla testamentisins er það sem fræðimenn kalla „viskubókmenntir“. Jobsbók, Orðskviðirnir og Prédikarinn falla undir þennan flokk. Þótt sálmar lýsi tilfinningum lofgjörðar, sorgar og tilbeiðslu, þá beinast viskubókmenntir að sígildri leiðsögn eða djúpum, heimspekilegum spurningum. Í Jobsbók er t.d. lagt mat á réttlæti Guðs og ástæður að baki þjáningum manna. Í Orðskviðunum er ráðgjöf um það hvernig hægt er að lifa vönduðu lífi, þar á meðal safn viskuorða frá fyrri kynslóðum. Í Prédikaranum er tilgangur sjálfs lífsins dreginn í efa – þegar allt virðist hverfult og tilviljanakennt, hvar er þá sannan tilgang að finna? Þið gætuð hugsað ykkur viskubókmenntir sem innihaldsríkar umræður við innblásna kennara sem vilja miðla athugunum um Guð og heiminn sem hann skapaði – og kannski hjálpa ykkur að skilja þessa hluti aðeins betur en þið áður gerðuð.