“Dagiti Kapanunotan a Laglagipen: Panangbasa kadagiti Daniw iti Daan a Tulag,” Umaykayo, Sumurot Kaniak—Para iti Pagtaengan ken Simbaan: Daan a Tulag 2026 (2026)
“Panangbasa kadagiti Daniw iti Daan a Tulag,” Umaykayo, Sumurot Kaniak—Para iti Pagtaengan ken Simbaan: Daan a Tulag 2026
Dagiti Kapanunotan a Laglagipen
Panagbasa kadagiti Daniw iti Daan a Tulag
Kadagiti libro ti Genesis agingga iti Ester iti Daan a Tulag, masarakantayo ti kaaduan nga estoria—dagiti salaysay dagiti pakaammuan a mangiladawan kadagiti pasamak a naisurat a pakasaritaan manipud iti naespirituan a pannirigan. Nangbangon ni Noe iti maysa a daong, insalakan ni Moises ti Israel, nagkararag ni Anna a maaddaan iti maysa nga anak a lalaki, ken dadduma pay. Mangrugi ken Job, makasaraktayo iti maysa a sabali nga estilo ti panagsurat. Kadagitoy a libro, binaliwan dagiti mannurat iti Daan a Tulag iti pagsasao a mayarig iti daniw a pangyebkas kadagiti napalaus a rikna wenno napapateg a pammadto iti nakallalagip a wagas.
Nakitatayon ti sumagmamano a pagarigan dagiti daniw a naiwaras iti unos ti pakasaritaan dagiti libro ti Daan a Tulag. Ket manipud iti libro ni Job nga agtultuloy, makitatayonto ti ad-adu pay iti daytoy. Dumani intero a dandaniw dagiti libro ti Job, Dagiti Salmo, ken Dagiti Proverbio, kas paset dagiti libro ti propeta a kas kada Isaias, Jeremias, ken Amos. Gapu ta maigiddiat ti panagbasa kadagiti daniw iti panangbasa iti maysa nga estoria, masansan a ti pannakaawat iti daytoy ket agkasapulan iti sabali pay a wagas [approach]. Dagitoy ti sumagmamano a kapanunotan a makatulong kenka a mangsapul iti dakdakkel a kaipapanan kadagiti daniw iti Daan a Tulag.
Panagbalin a Mannakaammo iti Dandaniw a Hebreo
Umuna, mabalin a makatulong daytoy kenka a ti dandaniw a Hebreo iti Daan a Tulag ket saan a maibatay iti ritmo [rhyme], kas iti sumagmamano a kita ti dandaniw. Ket nupay gagangay a sagudayen [feature] dagiti nagkauna a daniw a Hebreo ti ritmo, [rhythm], wordplay, ken panangulit kadagiti tono, gagangay a mapukaw dagitoy a banag iti patarus. Nupay kasta, maysa a sagudayen a madlawmonto ket ti panangulit kadagiti kapanunotan wenno ideya, a no dadduma maawagan iti “panagpapada [parallelism].” Adtoy ti simple a pagarigan manipud ken ni Isaias:
Yusongmo ti pigsam, O Sion;
yusongmo ti napintas a pagan-anaymo, O Jerusalem. (Isaias 52:1)
Salmo 29 ket aduan iti agpapada a liniana—kas pagarigan:
Mannakabalin ti timek ti Apo;
napnuan iti dayag ti timek ti Apo. (Salmo 29:4)
Ket adtoy ti maysa a pagarigan a pakaipadaan ti maikadua a linia iti umuna ket mamagbalin a nalaklaka a maawatan ti binatog:
Nangtedak pay kenka iti kinadalus dagiti ngipenmo iti amin a siudadmo,
ken panagtarigagay iti tinapay iti amin iti lugarmo. (Amos 4:6)
Kadagitoy a pagarigan, inulit ti ideya nga addaan bassit a paggidiatan. Mabalin a yunay-unay daytoy a teknik ti naulit nga ideya ken ti panangusar kadagiti pagdudumaan tapno ad-adda a naan-anay a mailadawan wenno mapadur-as daytoy.
Iti sabali pay a kasasaad, usaren ti dua nga agpapada a binatog ti isu met la a pagsasao a mangiladawan kadagiti aggidiat a kapanunotan, kas iti daytoy a pagarigan:
Ti naalumamay a sungbat pagbaw-ingenna ti pungtot:
ngem ti makapaladingit a sao pataudenna ti unget. (Dagiti Proverbio 15:1)
Saan a mapasamak a di ninamnama daytoy a kita ti panagpapada [parallelism]. Naigagara nga inaramid daytoy dagiti mannurat. Tinulonganna ida a mangyebkas iti naespirituan a rikna wenno kinapudno ng agpadpada a buyogen ti bileg ken kinapintas. Ngarud no madlawmo ti panagpapada [parallelism] ti panangisurat iti Daan a Tulag, saludsodem iti bagim no kasano a makatulong daytoy kenka tapno maawatam ti mensahe ti mannurat. Kas pagarigan, ania ti mabalin a padpadasen nga ibaga ni Isaias babaen ti pananginaigna iti “pigsa” iti “nasayaat a pagan-anay” ken ti “Sion” iti “Jerusalem”? (Isaias 52:1). Ania ti maisingasingtayo maipapan ti ragup ti balikas a “naalumamay a sungbat” no ammotayo a dagiti “makapaladingit a sao” ti kasupadina? (Dagiti Proverbio 15:1).
Insublina ti Kararuak, ni Walter Rane
Dandaniw a Hebreo kas maysa a Kabarbaro a Gayyem
Idilig ti sumagmamano a tao ti panagbasa kadagiti daniw iti panangam-ammo iti maysa a kabarbaro a tao. Kalpasanna, ti panagbasa kadagiti daniw iti Daan a Tulag ket mabalin a kas iti panangam-ammo iti maysa a tao manipud iti adayo a pagilian ken ganggannaet a kultura a saan nga agsao iti pagasao a maiduma iti pagsasaotayo—ken naigiddato a nasurok a dua ribu ti tawenna. Nalabit kunanto daytoy a tao dagiti banag a saantayo a maawatan iti damona, ngem saan a kayat a sawen dayta nga awan ti pategda nga isao. Kasapulantayo laeng a mangbubos iti panawen a kaduatayo ida, a mangpadpadas a mangkita kadagiti banag manipud iti panniriganda. Mabalin a makitatayo dayta iti puspusotayo, pudno maawatantayo a nasayaat ti tunggal maysa. No ipakitatayo ti anus ken panangngaasi, makapagbalin a maipatpateg a gayyem ti kabarbaro nga am-ammotayo iti kamaudiananna.
Isu a no basaem iti maysa a binatog manipud ken ni Isaias, kas pagarigan, ibilangmo daytoy nga umuna a panangyam-ammom iti baro a kaam-ammom. Saludsodem iti bagim, “Ania ti sapasap nga impresionko?” Kasano ti iparikna kenka ti binatog—uray no dimo maawatan ti tunggal balikas? Kalpasanna basaem manen daytoy, iti sumagmamano a gundaway no mabalin. Ibilangmo a basaen daytoy iti napigsa; sumagmamano a tao ti makasarak iti nayon a kaipapanan iti kasta a wagas. Kitaen dagiti nalawag a balikas a pinili ni Isaias, nangnangruna a balikas a mangipinta iti maysa a ladawan iti panunotmo. Kasano ti iparikna kenka dagita a ladawan? Ania ti isingasingda maipapan kadagiti rikna ni Isaias? Ti ad-adda a panagadalmo kadagiti balikas dagitoy a mannurat iti Daan a Tulag, ad-adda met a makitam nga irantada ti mangpili kadagiti balikas ken teknikda a mangyebkas iti nauneg a naespirituan a mensahe.
Makapagbalin a nasasayaat a gagayyem dagiti daniw gapu ta tulongandatayo a makaawat iti rikna ken padpadastayo. Naipangpangruna a napateg dagiti daniw iti Daan a Tulag, gapu ta tulongandatayo a makaawat kadagiti kapatgan a rikna ken padpadastayo—dagiti adda pakainaiganna iti relasiontayo iti Dios.
Bayat ti panagadalmo iti dandaniw iti Daan a Tulag, laglagipem a ti panagadal iti nasantuan a kasuratan ket kapatgan no iturongnatayo ken ni Jesucristo. Agsapul kadagiti simbolo, panangiladawan, ken kinapudno a mangpapigsa iti pammatiyo Kenkuana. Dumngeg iti pammaregta manipud iti Espiritu Santo bayat ti panagadalmo.
Literatura iti Sirib
Ti maysa a kategoria ti dandaniw iti Daan a Tulag ket ti awagan dagiti iskolar iti “literatura iti sirib.” Ti Job, Dagiti Proverbio ken ti Eclesiastes ti maibilang iti daytoy a kategoria. Idinto a yebkas dagiti salmo dagiti rikna ti panagdayaw, panagleddaang, ken panagrukbab, agpokus ti literatura iti sirib iti balakad a napateg iti amin wenno nauneg a saludsod a mainaig iti pilosopia. Ti libro ti Job, kas pagarigan, agsukisok iti linteg ti Dios ken dagiti gapu iti panagsagaba ti tao. Mangidiaya dagiti Proverbio iti balakad maipapan no kasano ti agbiag iti nasayaat, pakairamanan ti nainsiriban a balikas a naurnong ken naipasa manipud kadagiti immun-una a kaputotan. Ket ti Eclesiastes ti mangigapu iti maysa a tao wenno maysa a banag a mabuya nga addaan panagduadua—no kasla apagbiit ken nakakatkatawa ti amin a banag, sadino a masarakantayo ti pudno a kaipapanan? Mabalinmo a panunoten ti literatura iti sirib kas napanunotan a pannakisarsarita kadagiti naparegta a mannursuro nga agtarigagay a mangibinglay kadagiti pammaliiwda maipapan iti Dios ken iti lubong a pinarsuana—ket nalabit a makatulong kenka a makaawat a nasaysayaat kadagitoy a banag a nasaysayaat bassit ngem iti kasakbayanna.