“Mga Dapat Tandaan: Pagbasa sang Binalaybay sa Daan nga Katipan,” Dali, Magsunod sa Akon—Para sa Balay kag Simbahan: Daan nga Katipan 2026 (2026)
“Pagbasa sang Binalaybay sa Daan nga Katipan,” Dali, Magsunod sa Akon: Daan nga Katipan 2026
Mga Dapat Tandaan
Pagbasa sang Binalaybay sa Daan nga Katipan
Sa mga libro sa Daan nga Katipan nga Genesis hasta sa Ester, kalabanan mga istorya ang aton makita—mga panaysayon nga nagalaragway sang mga hitabo sa kasaysayan halin sa espirituhanon nga perspektibo. Nagpatindog si Noe sang arka, ginluwas ni Moises ang Israel, nangamuyo si Ana nga makaangkon sang anak nga lalaki, kag madamo pa. Pagsugod sang Job, makita naton nga lain naman ang estilo sang pagsulat. Sa sining mga libro ang mga manunulat sang Daan nga Katipan nagbaylo sa lenggwahe nga binalaybay para ipahayag ang madalom nga mga balatyagon ukon importante kaayo nga mga propesiya sa indi malimtan nga paagi.
Nakita na naton ang pila ka mga halimbawa sang binalaybay nga nagalapta sa mga libro sang kasaysayan sa Daan nga Katipan. Halin sa libro ni Job paabante, mas madamo pa gid kita sang makita nga amo sini. Ang libro ni Job, Salmo, kag Mga Hulubaton halos tanan binalaybay, amo man ang bahin sang mga sinulatan sang mga propeta pareho ni Isaias, Jeremias, kag Amos. Tungod lain ang pagbasa sang binalaybay sa pagbasa sang istorya, masami nga nagakinahanglan ini sang lain nga pamaagi para maintiendihan. Ari ang pila ka ideya nga makabulig sa imo nga mas maintiendihan ang binalaybay sa Daan nga Katipan.
Pag-intiendi sang Hebreo nga Binalaybay
Una, basi makabulig sa imo nga mabal-an nga ang Hebreo nga binalaybay sa Daan nga Katipan wala nabase sa pagsanto sang tunog sang mga tinaga, pareho sa iban nga klase sang mga binalaybay. Kag bisan nga ang ritmo, paghampang sang mga tinaga, kag pagsulit-sulit sang tunog komon nga mga kinaiya sang dumaan nga binalaybay nga Hebreo, masami nagakadula ini sa paglubad sa iban nga lenggwahe. Ugaling, isa ka kinaiya nga imo makita, amo ang pagsulit-sulit sang mga panghunahuna ukon mga ideya, nga kon kaisa ginatawag “pagpaanggid (parallelism).” Ari ang simple nga halimbawa halin sa Isaias:
Suklob ka sang imo kusog, O Sion;
suklob ka sang imo mga bayo nga matahum, O Jerusalem. (Isaias 52:1)
Ang Salmo 29 madamo man sang linya nga ginasulit-sulit—halimbawa:
Ang tingug sang Ginuo gamhanan;
Ang tingug sang Ginuo puno sang pagkahari. (Salmo 29:4)
Kag ari ang isa ka halimbawa kon sa diin, kon kabalo ka nga ang ikaduha nga linya may koneksyon sa una mas mahapos mo ini maintiendihan:
Ginhatagan ko man kamo sing pagkatinlo sang mga ngipon sa tanan ninyong kabanwaanan,
kag pagkakulang sing kalan-on sa tanan ninyong duog. (Amos 4:6)
Sa sining mga halimbawa, ginasulit sang mamalaybay ang isa ka ideya nga may diutay nga kinalain. Ining pamaagi nagahatag importansya sa ginsulit nga ideya kag ginagamit ang mga kinalain para mas ipaathag ukon padakuon ini.
Sa iban nga mga kaso, ang duha ka magkaanggid nga pahayag nagagamit sang pareho nga lenggwahe para ipahayag ang baliskaranay nga mga ideya, pareho sining halimbawa:
Ang malulo nga sabat nagalugpay sang kaakig:
pero ang matigdas nga panghambal nagapaibwal sang kaakig. (Mga Hulubaton 15:1)
Ining klase sang pagpaanggid wala natabuan lang. Ginhungod ini sang mga tagsulat. Nakabulig ini sa ila nga ipabutyag ang espirituhanon nga mga balatyagon ukon kamatuoran nga may kabaskog kag katahum. Gani kon matalupangdan mo ang pagpaanggid sa panulat sa Daan nga Katipan, pamangkuta ang imo kaugalingon kon paano ka sini ginabuligan nga maintiendihan ang mensahe sang tagsulat. Halimbawa, ano ayhan ang buot silingon ni Isaias sa pagpaangid sang “kusog” sa “mga bayo nga matahum” kag sang “Sion” sa “Jerusalem”? (Isaias 52:1). Ano ang pwede naton hangpon sa dinalan nga “malulo nga sabat” kon kabalo kita nga ang kabaliskaran sini amo ang “matigdas nga panghambal”? (Mga Hulubaton 15:1).
He Restoreth My Soul [Ginapahaulian Niya ang Akon Kalag], ni Walter Rane
Hebreo nga Binalaybay bilang Bag-o nga Abyan
May mga tawo nga nagakomparar sang pagbasa sang binalaybay sa pagpangilala sang bag-o nga tawo. Gani, ang pagbasa sang binalaybay sa Daan nga Katipan, daw pareho sa pagpangilala sang taga-iban nga pungsod kag may dumuluong nga kultura nga lain sang hinambalan sangsa aton—kag natabuan nga masobra duha ka libo katuig ang pangidaron. Mahimo nga mahambal ining tawo sang mga butang nga indi naton maintiendihan sa primero, pero wala ina nagakahulugan nga wala sia sing malahalon nga ihambal. Kinahanglan lang naton nga mag-upod sa ila, nga nagatinguha sa pagtan-aw sa mga butang halin sa ila panulok. Mahimo nga madiskubrehan naton nga sa aton mga tagipusuon, nagaintiendihanay gale kita sing maayo. Kag kon mangin pasensyoso kita kag mapaghangop, ang aton bag-o nga kakilala sa ulihi mangin pinalangga naton nga abyan.
Gani kon magbasa ka sang dinalan sa Isaias, halimbawa, pamensara ini nga una mo nga pagpangilala sa bag-o nga tawo. Pamangkuta ang imo kaugalingon, “Ano ang akon masiling sa kabilogan?” Ano ang ginapabatyag sa imo sang dinalan—bisan wala mo maintiendihi ang tagsa ka tinaga? Dayon basaha ini liwat, sing makapila ka beses kon pwede. Pamensara nga basahon ini sing todo; may mga tawo nga mas maintiendihan nila kon amhon nila sina. Tandai ang partikular nga mga tinaga nga gingamit ni Isaias, labi na ang mga tinaga nga nagahatag sang larawan sa imo panghunahuna. Ano ang ginapabatyag sinang mga litrato sa imo? Ano ang ginapakita sini parte sa mga nabatyagan ni Isaias? Kon mas ginatun-an mo ang mga pulong sining mga manunulat sa Daan nga Katipan, mas madiskubrehan mo nga hungod nila nga ginpili ang ila mga tinaga kag pamaagi sa pagpahayag sang madalom nga espirituhanon nga mensahe.
Sarang mangin manami nga mga abyan ang mga binalaybay kay ginabuligan kita sini nga maintiendihan ang aton mga balatyagon kag mga eksperiyensya. Labing malahalon ang mga binalaybay sang Daan nga Katipan kay ginabuligan kita sini nga maintiendihan ang aton pinakaimportante nga mga nabatyagan kag eksperiyensya—inang konektado sa aton relasyon sa Dios.
Samtang imo ginatun-an ang mga binalaybay sa Daan nga Katipan, tandai nga mas nagadako ang bili sang pagtuon sang balaan nga mga kasulatan kon nagatudlo ini sa aton padulong kay Jesucristo. Magpangita sang mga simbolo, imahe, kag mga kamatuoran nga nagapatubo sang imo pagtuo sa Iya. Magpamati sa inspirasyon halin sa Balaan nga Espiritu samtang ikaw nagatuon.
Literatura sang Kaalam
Isa ka kategorya sang binalaybay sa Daan nga Katipan amo ang ginatawag sang mga mangin-alamon nga “literatura sang kaalam.” Ang Job, Mga Hulubaton, kag Manugwali nagtupa sa sining kategorya. Samtang ang mga salmo nagapahayag sang mga balatyagon sang pagdayaw, pagpangasubo, kag pagsimba, ang literatura sang kaalam nagatutok sa wala nagadaan nga laygay ukon madalom, pilosopikal nga mga pamangkot. Ang libro ni Job, halimbawa, nagatungkad sang hustisya sang Dios kag sang mga rason sa likod sang tawhanon nga pag-antos. Ang Mga Hulubaton nagahatag sang laygay kon paano magpangabuhi sing maayo, upod ang maalam nga mga hambalanon nga gintipon kag ginpasa halin sa nauna nga mga henerasyon. Kag Ang Manugwali nagahangkat sang katuyuan sang kabuhi mismo—kon ang tanan daw umalagi lamang kag patsamba, sa diin naton makita ang tunay nga kahulugan? Pwede mo hunahunaon ang literatura sang kaalam bilang madinumdumon nga paghinambalanay upod sa inspirado nga mga manunudlo nga gusto magpakigbahin sang mga panghunahuna parte sa Dios kag sa kalibutan nga Iya gintuga—kag basi makabulig sa imo nga mas maintiendihan ining mga butang sing mas maayo sangsa sadto.