Librat Historikë në Dhiatën e Vjetër

Natyrisht, këto ngjarje tregohen nga një këndvështrim i caktuar. Ashtu siç është e pamundur të shohësh një lule, një shkëmb ose pemë nga më shumë se një kënd i vetëm në të njëjtën kohë, është e pashmangshme që një rrëfim historik të pasqyrojë këndvështrimin e personit ose grupit të personave që e shkruan atë. Ky këndvështrim përfshin lidhjet kombëtare ose etnike të shkruesve dhe normat e bindjet e tyre kulturore. Dijenia për këtë mund të na ndihmojë të kuptojmë se shkruesit dhe përpiluesit e librave historikë u përqendruan në hollësi të caktuara ndërsa i lanë të papërmendura hollësi të tjera. Ata bënë supozime të caktuara që të tjerët nuk do t’i kishin bërë. Dhe arritën në përfundime bazuar tek këto hollësi dhe supozime. Ne madje mund të shohim këndvështrime të ndryshme nëpër librat e Biblës (dhe ndonjëherë brenda të njëjtit libër). Sa më shumë që jemi në dijeni për këto këndvështrime, aq më mirë mund t’i kuptojmë librat historikë.

Një këndvështrim i ngjashëm për të gjithë librat historikë të Dhiatës së Vjetër, është këndvështrimi për fëmijët e Izraelit, popullit të besëlidhjes së Perëndisë. Besimi i tyre te Zoti i ndihmoi ta shihnin dorën e Tij në jetën e tyre dhe në çështjet e kombit të tyre. Ndërsa librat historikë jofetarë nuk priren që t’i shohin gjërat në këtë mënyrë, ky këndvështrim shpirtëror është pjesë e asaj që i bën librat historikë të Dhiatës së Vjetër kaq me vlerë për ata që po kërkojnë të ndërtojnë vetë besimin e tyre te Perëndia.

Librat historikë fillojnë atje ku mbaron libri Ligji i Përtërirë, me vitet kur po mbaron endja e izraelitëve nëpër vendin e shkretë. Libri i Jozueut tregon për fëmijët e Izraelit që janë gati të hyjnë në Kanaan, tokën e tyre të premtuar, dhe përshkruan se si ata e morën atë. Librat që vijojnë, libri Gjyqtarët deri te 2 Kronikave, përshkruajnë përvojën e Izraelit në tokën e premtuar, nga koha kur u vendosën atje deri në kohën kur u pushtuan nga Asiria dhe Babilonia. Librat e Ezdras dhe Nehemias tregojnë për rikthimin e disa grupeve të izraelitëve në kryeqytetin e tyre, Jerusalemin, dekada më vonë. Në fund, libri i Esterit tregon historinë e izraelitëve që jetuan në mërgim nën sundimin persian.

Dhe këtu mbaron edhe kronologjia e Dhiatës së Vjetër. Disa njerëz që e lexojnë Biblën për herë të parë, habiten kur zbulojnë se faktikisht e kanë përfunduar leximin e historisë së Dhiatës së Vjetër përpara se të kenë lexuar më tepër se gjysmën e faqeve të saj. Pas librit të Esterit, ne nuk marrim shumë informacion për historinë e izraelitëve. Përkundrazi, librat që pasojnë – veçanërisht librat e profetëve – përfshihen brenda afatit kohor që paraqitin librat historikë. Shërbesa e profetit Jeremia, për shembull, ndodhi gjatë ngjarjeve që shënohet te 2 Mbretërve 22–25 (dhe rrëfimi paralel te 2 Kronikave 34–36). Dijenia për këtë mund të ndikojë në mënyrën se si ju i lexoni rrëfimet historike si edhe librat profetikë.

Kur e lexoni Dhiatën e Vjetër, ashtu si me çdo histori, ka të ngjarë të lexoni për njerëz që bëjnë ose thonë gjëra që, për këndvështrimin modern, duken të çuditshme apo madje shqetësuese. Ne duhet ta presim këtë – shkruesit e Dhiatës së Vjetër e panë botën nga një këndvështrim që ishte, në njëfarë mënyre, krejt ndryshe nga këndvështrimi ynë. Dhuna, marrëdhëniet etnike dhe rolet e grave janë vetëm disa nga çështjet që shkruesit e lashtësisë mund t’i kenë parë ndryshe nga mënyra se si i shohim ne sot.

Prandaj çfarë duhet të bëjmë kur hasim fragmente në shkrimet e shenjta që duken shqetësuese? Së pari, mund t’ju ndihmojë fakti që secili fragment të merret parasysh në një kontekst më të gjerë. Si përshtatet ai me planin e Perëndisë për shpëtimin? Si përshtatet me atë që ju dini për natyrën e Atit Qiellor dhe Jezu Krishtit? Si përshtatet me të vërtetat e zbuluara në shkrimet e tjera të shenjta ose me mësimet e profetëve të gjallë? Dhe si përshtatet me pëshpëritjet e Shpirtit në vetë zemrën dhe mendjen tuaj?

Në disa raste, fragmenti mund të duket sikur nuk përshtatet dhe aq mirë me asnjërën prej këtyre. Ndonjëherë fragmenti mund të jetë si një copëz e figurëformueses që duket sikur nuk ka vend midis copëzave që tashmë i keni mbledhur. Përpjekja për ta vendosur me forcë copëzën që të përshtatet, nuk është qasja më e mirë. Por as nuk është të heqësh dorë nga e gjithë figurëformuesja. Përkundrazi, mund t’ju nevojitet ta lini mënjanë copëzën për ca kohë. Ndërsa mësoni më shumë dhe vendosni së bashku më shumë copëza të figurëformueses, mund të jeni në gjendje të shihni më mirë se si copëzat përshtaten së bashku.

Gjithashtu mund t’ju ndihmojë të mbani mend se përveç që kufizohen nga një këndvështrim i caktuar, historitë e shkrimeve të shenjta iu nënshtrohen gabimeve njerëzore. Për shembull, përgjatë shekujve “shumë gjëra të qarta dhe të çmueshme [u] h[oqën] nga [Bibla]”, përfshirë të vërteta të rëndësishme rreth doktrinës, ordinancave dhe besëlidhjeve (1 Nefi 13:28; shihni edhe vargjet 26, 29, 40). Në të njëjtën kohë, ne duhet të jemi të gatshëm të pranojmë se edhe vetë këndvështrimet tona janë të kufizuara: gjithmonë do të ketë gjëra që nuk do i kuptojmë plotësisht dhe pyetje që ende nuk mund t’u përgjigjemi.

Por ndërkohë, pyetjet pa përgjigje nuk duhet të na mbajnë larg nga xhevahiret e së vërtetës së përjetshme që gjenden te Dhiata e Vjetër – edhe nëse ndonjëherë këto xhevahire fshihen në terrenin shkëmbor të përvojave shqetësuese dhe zgjedhjeve të këqija, të bëra nga njerëz të papërsosur. Ndoshta xhevahiret më të çmuara janë ato histori dhe fragmente që dëshmojnë për dashurinë e Perëndisë – veçanërisht ato që e drejtojnë mendjen tonë te flijimi i Jezu Krishtit. E parë nga çdo pikëpamje, xhevahiret si këto shkëlqejnë sot me po aq shkëlqim sa dikur. Dhe për shkak se këto rrëfimeve flasin për popullin e besëlidhjes së Perëndisë – burra dhe gra që kishin dobësi njerëzore dhe megjithatë e donin dhe i shërbenin Zotit – xhevahiret e së vërtetës janë me bollëk në librat historikë të Dhiatës së Vjetër.