Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
19–25 Sānuali. Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví: Sēnesi 3–4; Mōsese 4–5


“19–25 Sānuali. Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví: Sēnesi 3–4; Mōsese 4–5,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻa 2026 (2026)

“19–25 Sānuali. Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026

ʻĀtama mo ʻIvi

ʻĀtama mo ʻIvi, tā fakatātā ʻa Douglas M. Fryer

19–25 Sānuali: Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví

Sēnesi 3–4; Mōsese 4–5

ʻI he kamataʻangá, ʻe hangē ʻa e talanoa ki he Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví ko ha meʻa fakamamahí. Na‘e kapusi ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mei he Ngoue fakaʻofoʻofa ko ʻĪtení. Naʻe kapusi kinaua ki ha māmani ʻo e mamahí, loto-mamahí, mo e maté (vakai, Sēnesi 3:16–19). Pea naʻe fakamavahe kinaua mei heʻena Tamai Hēvaní. Ka ʻoku ʻomi ʻe he ngaahi moʻoni naʻe fakafoki mai ʻo fakafou ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá ʻi he tohi ʻa Mōsesé ha fakakaukau makehe ki he Hingá.

ʻIo, na‘e fakaʻofoʻofa ʻa e Ngoue ko ʻĪtení. Ka naʻe fiemaʻu ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ha meʻa ne mahulu hake ʻi he ʻātakai fakaʻofoʻofá. Naʻá na fiemaʻu—pea ʻoku tau fiemaʻu kotoa—ha faingamālie ke tupulaki ai. Ko e mavahe mei he Ngoue ko ʻĪtení ʻa e fuofua sitepu mahuʻinga ki he foki ki he ʻOtuá pea iku ʻo hoko ʻo hangē ko Iá. Naʻe ʻuhinga ia ke fehangahangai mo e fakafepakí, fai ha ngaahi fili, fai ha ngaahi fehalaaki, ako ke fakatomala, mo falala ki he Fakamoʻuí, ʻa ia ʻoku fakaʻatā ʻe Heʻene Fakaleleí ke hoko ʻa e tupulakí mo e “fiefia ʻo hota huhuʻí” (Mōsese 5:11). Ko ia ‘i hoʻo lau fekauʻaki mo e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví, ʻoua ʻe tokanga ki he meʻa ngali fakamamahí ka ki he ngaahi faingamālié—ʻo ʻikai ʻi he palataisi naʻe mole meia ʻĀtama mo ʻIví ka ʻi he nāunau ʻoku fakaʻatā ʻe heʻena filí ke tau maʻú.

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Sēnesi 3; Mōsese 4

Ko e Hingá ko ha konga mahuʻinga ia ʻo e palani ʻa e ʻOtuá.

ʻOku moʻoni naʻe iku e fili ʻa ʻĀtama mo ʻIví ki ha ngaahi faingataʻa lahi ʻoku tau aʻusia ʻi he moʻui fakamatelié. Ka ʻoku ʻikai ʻuhinga ia ʻoku tau fakameʻapangoʻia ʻi heʻena filí. ʻI hoʻo lau ʻa e Sēnesi 3 mo e Mōsese 4, mahalo te ke fehuʻi pē kiate koe, pe ko e hā naʻe mahuʻinga ai ʻa e Hingá ki he palani ʻa e ʻOtuá?

Fakatatau ki he Mōsese 5:9–12, ko e hā e ongo ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ki he Hingá? Te ke fakaʻaongaʻi fēfē ʻena ngaahi leá ki hoʻo ngaahi aʻusia ʻi he māmani hinga ko ʻení? Ko e hā mo ha toe meʻa ʻokú ke ako mei he 2 Nīfai 2:19–25?

Vakai foki, Mōsaia 3:19; ʻAlamā 12:21–37; mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 29:39–43.

Ko hono pukepuke ʻe ʻIvi ha foʻi ʻāpele

Leaving Eden (Ko e Mavahe mei ʻĪtení), tā ʻa Annie Henrie Nader

Sēnesi 3:1–7; Mōsese 4:22–31; 5:4–15

ʻOku foaki mai ʻe Kalaisi ʻa e ʻamanaki leleí mo e huhuʻí.

Ko e talanoa ʻo ʻĀtama mo ʻIví ko e taha ia e talanoa ʻo e ʻamanaki lelei mo e huhuʻi ʻia Sīsū Kalaisí. Ke ʻiloʻi hono ʻuhingá, te ke lava ʻo kamata ʻaki haʻo fekumi ki he ngaahi ola ʻo e Hingá ʻi he Sēnesi 3:1–7; Mōsese 4:22–31 pea fakaʻilongaʻi pe lisi e meʻa ʻokú ke ʻiló. ʻOku liliu fēfē nai koe ʻe he ngaahi ola ko ʻení? Te ke lava leva ʻo fekumi ʻi he Mōsese 5:4–15, ʻo sio ki he palani ʻa e ʻOtuá ke huhuʻi kitautolu mei he ngaahi nunuʻa ko ʻení. Ko e hā e ʻuhinga naʻe “fiefia” ai ʻa ʻĀtama mo ʻIvi ʻi he hili e ʻaʻahi ange ʻa e ʻāngeló kiate kinauá? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako meiate kinaua ʻo kau ki he palani ʻa e Tamai Hēvaní?

Vakai foki, “Because of Him” (vitiō), Gospel Library.

2:44

Koeʻuhí ko Ia

Sēnesi 3:16; Mōsese 4:22

Ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻa e pehē ʻe “puleʻi” ʻe ʻĀtama ʻa ʻIví?

Kuo faʻa fakaʻuhingaʻi hala ʻa e potufolofolá ni ke ʻuhinga ʻoku fakatonuhiaʻi ha husepāniti ʻi heʻene angakovi ki hono uaifí. ʻI hotau kuongá ni, kuo akoʻi ʻe he kau palōfita ʻa e ʻEikí ʻoku totonu ke fetauhiʻaki ha husepāniti mo ha uaifi ko ha hoa ngāue tuʻunga tatau ʻi hono fakahoko hona ngaahi fatongia fakalangi ʻi he fāmilí (vakai, “Ko e Fāmilí: Ko ha Fanongonongo ki Māmani” [Gospel Library]). Naʻe pehē ʻe ʻEletā Teili G. Lenilani mo Sisitā Lute Laipeti Lenilani ko ha husepāniti angatonú “te ne feinga ke ngāue fakaetauhi; te ne fakahā ʻa e fehalākí mo kole ha fakamolemole; te ne vave ke fakahīkihikiʻi; te ne tokaʻi e meʻa ʻoku saiʻia ai ʻa e kau mēmipa ʻo e fāmilí; te ne ongoʻi ʻa e mafatukituki ʻo e fatongia ke tokonaki ʻʻa e ngaahi fiemaʻu ʻo e moʻuí pea mo ha maluʻi’ maʻa hono fāmilí; ko e fakaʻapaʻapa taupotu tahá te ne fakahoko ki hono uaifí. … Te ne faitāpuekina hono fāmilí” (The Melchizedek Priesthood: Understanding the Doctrine, Living the Principles [2018], 23).

Mōsese 4:1–4

fakaʻilonga seminelí
ʻOku ou fiemaʻu ʻa e tauʻatāina ke filí mo e fakafepakí ke u tupulaki.

Naʻe akoʻi ʻe ʻEletā Teili G. Lenilani ʻo pehē, “Ko e taumuʻa ʻa ʻetau Tamai Hēvaní ʻi he tuʻunga fakaemātuʻá, ʻoku ʻikai ko e ʻai ʻEne fānaú ke nau fai ʻa ia ʻoku totonú; ka ko e ʻai ʻEne fānaú ke nau fili ke fai ʻa e meʻa ʻoku totonú pea fakaiku ʻo hoko ʻo tatau mo Ia.” (“Mou Fili he ʻAhó Ni,” Liahona, Nōvema 2018, 104). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku fuʻu mahuʻinga ai ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní ke tau fili ke fai ʻa e meʻa ʻoku totonú?

ʻI hoʻo lau ʻa e Mōsese 4:1–4, kumi ʻa e meʻa naʻe fai ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke maluʻi hoʻo totonu ke filí—ʻa hoʻo tauʻatāina ke filí. Te ke lava fēfe nai ʻo maʻu hona mālohi ke maluʻí? Ki ha ngaahi fakakaukau, sio ke ako e konga ko e “Fakahoko ha ngaahi fili ʻoku ueʻi fakalangí” ʻi he Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí (4–5).

Fakakaukau foki ke lau ʻa e meʻa naʻe akoʻi ʻe Līhai ʻo kau ki he tauʻatāina ke filí ʻi he 2 Nīfai 2:11–20, 25–30. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku fiemaʻu ai ʻa e fehangahangaí ki he tauʻatāina ke filí? Te ke fakahaaʻi fēfē hoʻo houngaʻia kia Sīsū Kalaisi ʻi hono tuku atu kiate koe ʻa e “tauʻatāina ke fili”? (2 Nīfai 2:27).

Vakai foki, Dallin H. Oaks, “Fehangahangai ʻi he Meʻa Kotoa Pē,” Liahona, Mē 2016, 114–17; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Tauʻatāina ke Filí,” Gospel Library; “Fili ʻa e Moʻoní,” Ngaahi Himi, fika 146.

Fakatokolahi e kau maí. ʻE lava ke fai ha ngaahi ʻekitivitī ako lahi ʻe he fakafoʻituituí, fakafāmili, pe fakakalasi; ʻi ha fanga kiʻi kulupu; pe tauhoa. Fakaʻaongaʻi ha ngaahi founga kehekehe ke lava ai ʻa e kakai naʻe ʻikai ke mei maʻu hanau faingamāllié, ʻo kau. ʻI he ʻekitivitī ko ʻení, te ke lava ʻo fakaafeʻi mai ha taha pe kulupu ke nau lau ʻa e Mōsese 4 pea mo e tohi fakahinohino ko e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú kae ako ʻe ha kulupu ʻe taha ʻa e ngaahi veesi ʻi he 2 Nīfai 2. ʻE lava leva ke nau feakoʻiʻaki mei he meʻa naʻa nau ako mei heʻenau konga takitaha.

Mōsese 4:4–12; 5:13–33

ʻOku feinga ʻa Sētane ke “kākaaʻi mo fakakuihi” au.

ʻI hoʻo lau ʻa e Mōsese 4:4–12; 5:13–33, fakakaukau ke lisi ha ngaahi founga ʻoku feinga ai ʻa Sētane ke fakataueleʻi ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mo ʻena fānaú. ʻOku founga fēfē ʻene feinga ke fai e ngaahi meʻa tatau ʻi he ʻahó ni? ‘Oku tokoniʻi fēfē koe ʻe he Tamai Hēvaní ke ke matuʻuaki e ngaahi kākā ʻa Sētané?

Mōsese 4:13–16, 27

“Ko au, ko e ʻEiki ko e ʻOtuá, naʻá ku … fakakofuʻi ʻa kinaua.”

Hili hono kai ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e fua tapú, naʻá na feinga ke ʻufiʻufi ʻena telefuá. Kimui ange aí, naʻe finangalo ʻa e ʻEikí ke fakakofuʻi kinaua. ʻI hoʻo lau ʻa e Mōsese 4:13–16, 27, fakakaukau ki he ngaahi meʻá ni:

  • Fakalaulauloto ki he meʻa ʻoku fakafofongaʻi ʻe he telefuá mo e valá ʻi he folofolá (hangē ko ʻení, vakai, Fakahā 7:9, 13–15; 2 Nīfai 9:14; Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 109:22–26, 76). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he aʻusia ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻa e telefuá mo e valá?

  • Kapau kuó ke ʻosi maʻu ʻenitaumeni ʻi he temipalé, fakakaukau ki he meʻa ʻe ala lea atu ʻaki ʻe ʻĀtama mo ʻIvi kiate koe ʻo kau ki hono mahuʻinga ho kāmeni temipalé mo e meʻa ʻokú ne fakafofongaʻí.

Vakai foki, “Sacred Temple Clothing” (vitiō), Gospel Library.

4:16

Vala Temipale Toputapú

Mōsese 5:4–9, 16–26

ʻE tali ʻe he ʻOtuá ʻeku ngaahi feilaulaú ʻo kapau te u fakahoko ia ʻaki ha loto-vēkeveke mo talangofua.

ʻI hoʻo ako ʻa e Mōsese 5:4–9, 16–26, fakakaukau ki he tōʻonga ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mo hona ongo foha ko Keini mo ʻĒpeli ki he ngaahi feilaulaú. Ko e hā e ʻuhinga naʻe tali ai ʻe he ʻEikí ʻa e feilaulau ʻa ʻĒpelí kae ʻikai tali ʻa Keiní?

Ko e hā e meʻa ʻoku kole atu ʻe he ʻEikí ke ke feilaulauʻí? ʻOku ʻi ai nai ha meʻa ʻi he ngaahi veesi ko ʻení ʻokú ne liliu ʻa e founga hoʻo fakakaukau ki he ngaahi feilaulau ko iá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Sēnesi 3; Mōsese 4; 5:8–15

ʻOku fakahaofi kitautolu ʻe Sīsū Kalaisi mei he Hingá.

  • Ke tokoni ke mahino lelei ange ki hoʻo fānaú ʻa e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví, te ke lava ʻo hiki ha tatau ʻo e ʻū fakatātā mei he “ʻĀtama mo ʻIvi” (ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 13–16) pea kosi ʻo toʻo kinautolu. Te mou lava leva ʻo ngāue fakataha ke fokotuʻutuʻu fakahokohoko ʻa e ʻū taá ʻi hoʻomou talanoaʻi ʻa e ngaahi aʻusia ʻa ʻĀtama mo ʻIví. ʻI hoʻo fai iá, talanoa ki he ʻuhinga naʻe mahuʻinga ai ʻi he palani ʻa e Tamai Hēvaní, ke mavahe ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mei he Ngoue ko ʻĪtení.

  • ʻE lava ke ongoʻi houngaʻia hoʻo fānaú ʻi he Fakalelei ʻa Sīsū Kalaisí ʻi he mahino kiate kinautolu ʻa e founga ʻokú Ne ikunaʻi ai ʻa e ngaahi nunuʻa ʻo e Hingá. ʻI hoʻomou lau fakataha ʻa e Mōsese 4:25; 6:48; Loma 5:12; 2 Nīfai 2:22–23, tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ha ngaahi founga ke fakakakato ai ʻa e sētesi ko ʻení: “Koeʻuhí ko e Hingá, ʻoku ou …” Pea ʻi hoʻomou lau fakataha ʻa e Mōsese 5:8–11, 14–15; 6:59; ʻAlamā 11:42, te nau lava ʻo fakakakato ʻa e sētesi ko ʻení: “Koeʻuhí ko Sīsū Kalaisi, ʻoku ou …” Fevahevaheʻaki hoʻomou houngaʻia ʻia Sīsū Kalaisí.

Mōsese 4:1–4

Te u lava ʻo fili ki he totonú.

  • Fakakaukau ki ha lēsoni fakatātā faingofua ke ne fakafeʻiloaki mai e tefitoʻi moʻoni ʻo e tauʻatāina ke filí: fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau valivali ʻa e peesi ʻekitivitī ʻo e uike ní, kae ʻoange kiate kinautolu ha foʻi lanu pē ʻe taha ke nau fakaʻaongaʻi. Ko e hā e ʻuhinga ʻoku lelei ange ai ke ʻi ai ha ngaahi meʻa ke fili mei aí? Te mou lava leva ʻo lau fakataha ʻa e Mōsese 4:1–4 pea talanoa ʻo kau ki he ʻuhinga ʻoku finangalo ai ʻa e ʻOtuá ke tau lava ʻo fili ʻa e totonú mo e halá. ʻOku tokoniʻi fēfē kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní mo Sīsū Kalaisi ke tau fai ha ngaahi fili ʻoku leleí?

  • Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau mo tā ha fakatātā ʻo ha ngaahi fili lelei te nau lava ʻo fai ke muimui ai kia Sīsū Kalaisi. Pe te mou hivaʻi fakataha ha foʻi hiva fekauʻaki mo hono fai ha ngaahi fili ʻoku leleí, hangē ko e “Fili e Hala Totonú” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 82). Te mou lava ʻo fepōtalanoaʻaki kau ki ha taimi naʻá ke fai ai ha fili lelei pea talanoa ki he ongo naʻá ke maʻu hili iá.

ʻĀtama mo ʻIvi

Ko e Hingá, tā fakatātaaʻi ʻe Robert T. Barrett

Mōsese 5:4, 8

Te u lava ʻo lotu ki he Tamai Hēvaní.

  • ʻI he mavahe ʻa ʻĀtama mo ʻIvi mei he Ngoue ko ʻĪtení, naʻe ʻikai ke na toe lava ʻo nofo mo e Tamai Hēvaní. Lau mo hoʻo fānaú ʻa e Mōsese 5:4, 8, pea tokoniʻi ke nau ʻilo ʻa e meʻa naʻe fai ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ke na ongoʻi ofi ai kiate Ia mo fanongo kiate Iá. Ko e hā ha ngaahi meʻa te tau lava ʻo lea ʻaki ki he Tamai Hēvaní ʻi heʻetau lotú?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko ʻĀtama mo ʻIvi mo ha lami feilaulau ʻi ha ʻōlita

Ko Hono Tatau ʻo e Feilaulau ʻa e ʻAlo Pē Taha naʻe Fakatupu ʻo e Tamaí, tā ʻa Mike Malm (vakai, Mōsese 5:5–9)

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Ko e Hinga ʻa ʻĀtama mo ʻIví