“26 Sānuali–1 Fēpueli. ‘Akoʻi Tauʻatāina ʻa e Ngaahi Meʻá Ni ki Hoʻo Fānaú’: Sēnesi 5; Mōsese 6,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)
“26 Sānuali–1 Fēpueli. ‘Akoʻi Tauʻatāina ʻa e Ngaahi Meʻá Ni ki Hoʻo Fānaú’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026
Lelei Ange ʻi Palataisi, tā fakatātaaʻi ʻe Kendal Ray Johnson
26 Sānuali–1 Fēpueli: “Akoʻi Tauʻatāina ʻa e Ngaahi Meʻá Ni ki Hoʻo Fānaú”
Sēnesi 5; Mōsese 6
Ko e konga lahi ʻo e Sēnesi 5 ko ha lisi ʻo e ngaahi toʻu tangata meia ʻĀtama mo ʻIvi kia Noá. ‘Oku tau lau ha ngaahi hingoa lahi, ka ʻoku ʻikai ke tau ako lahi fekauʻaki mo kinautolu. Pea ʻoku tau lau leva ʻa e fakamatala fakaofo mo teʻeki fakaʻuhingaʻi ko ʻení: “Pea naʻe ʻaʻeva ʻa ʻĪnoke mo e ʻOtuá: pea naʻe ʻikai ia; he naʻe ʻave ia ʻe he ʻOtuá” (Sēnesi 5:24). Ko hono mo‘oní ʻoku ʻi ai ha talanoa ʻi he puipuituʻa ʻo e veesi ko iá! Ka ʻoku hoko atu ʻa e lisi ʻo e ngaahi toʻu tangatá ʻo ʻikai ha toe fakamatala.
Ko e meʻa mālié, ʻoku fakahā ʻi he Mōsese 6 ʻa e fakaikiiki ʻo e talanoa ʻo ʻĪnoké—pea ko ha talanoa mālie moʻoni ia. ‘Oku tau ako ki he loto-fakatōkilalo ʻa ʻĪnoké, ko e ngaahi meʻa naʻá ne manavasiʻi ki aí, ko e tuʻunga malava ne ʻafioʻi ʻe he ʻOtuá ʻiate iá, mo e ngāue maʻongoʻonga naʻá ne fakahoko ko e palōfita ʻo e ʻOtuá. ‘Oku tau maʻu foki ha fakakaukau mahino ange ki he fāmili ʻo ʻĀtama mo ʻIví ʻi heʻenau moʻui ʻi he ngaahi toʻu tangatá. ʻOku tau laukonga ki he “lahi ʻa e mālohi” ʻo Sētané kae pehē foki ki he ngaahi mātuʻa naʻa nau akoʻi e fānaú ki he “ngaahi hala kotoa pē ʻo e ʻOtuá” (Moses 6:15, 21). ʻOku matuʻaki mahuʻinga ʻa e meʻa ʻoku tau ako fekauʻaki mo e tokāteline ko ʻeni naʻe akoʻi ʻe he ngaahi mātuʻá ko ʻení: tui kia Sīsū Kalaisí, fakatomalá, papitaisó, mo hono maʻu ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní (vakai, Mōsese 6:50–52). Ko e tokāteline ko iá, hangē ko e lakanga fakataulaʻeiki ʻoku haʻu fakataha mo iá, “naʻe ʻi he kamataʻangá [pea] ʻe ʻi he ngataʻanga ia ʻo e māmaní foki” (Mōsese 6:7).
Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú
ʻOku fakangatangata ʻe he angahalá ʻa ʻeku malava ke mamata, ongoʻi, mo fanongo ki he ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá.
ʻI hoʻo ako ʻa e Mōsese 6:26–36, ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e ngaahi nunuʻa ʻo e angahalá? Ko e hā e founga kuó ke vakai ai ki he ngaahi nunuʻa ko ʻení? Ko e hā ha ngaahi ʻulungaanga ʻo ʻĪnoke naʻá ne tokoniʻi ia ke ne ikunaʻi ʻa e ngaahi nunuʻa ko ʻení? Naʻe tāpuekina fēfē ia ʻe he ʻOtuá makatuʻunga mei he meʻá ni?
Neongo hoku ngaahi vaivaí ka ʻoku kei ui pē au ʻe he ʻOtuá ke fai ʻEne ngāué.
Kapau te ke ongoʻi lōmekina ʻi he meʻa kuo ui koe ʻe he ʻEikí ke ke faí, ʻoku ʻikai ke ke tuenoa. Naʻa mo ʻĪnoke naʻá ne ongoʻi pehē ʻi he taimi naʻe uiuiʻi ai ia ʻe he ʻEikí ke hoko ko ha palōfitá. ʻI hoʻo lau ʻa e Mōsese 6:26–36, kumi e ʻuhinga naʻe ongoʻi lōmekina ai ʻa ʻĪnoké mo e meʻa ne folofola ʻaki ʻe he ʻEikí ke fakalotolahiʻi iá.
Te ke lava ʻo kumi ha ngaahi founga ʻi he veesi 37–47, naʻe tokoniʻi ai ʻe he ʻEikí ʻa ʻĪnoke mo fakaivia ia ke fai ʻEne ngāué (vakai foki, Mōsese 7:13). Mahalo te mou lava ʻo fakafehoanaki ʻa e aʻusia ʻa ʻĪnoké pea mo e kau palōfita kehe naʻa nau ongoʻi taʻefeʻungá, ʻo hangē ko Mōsese (vakai, ʻEkesōtosi 4:10–16), Selemaia (vakai, Selemaia 1:4–10), Nīfai (vakai, 2 Nīfai 33:1–4), mo Molonai (vakai, ʻEta 12:23–29). Ko e hā e meʻa ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo ʻa e ʻOtuá ke ke ako mei he ngaahi folofola ko ʻení ʻo fekauʻaki mo e ngāue kuó Ne tuku atu ke ke fakahokó?
Kuo Fokotuʻu Hake ʻe he ʻEikí ha Tangata Kikite (Mōsese 6:36), tā fakatātaaʻi ʻe Eva Timothy
Kuo fakahaaʻi ʻe he kau ʻaposetolo mo e kau palōfita tokolahi ʻi onopooni ʻa e ngaahi meʻa tatau naʻe ongoʻi ʻe ʻĪnoké ʻi heʻenau fakamatalaʻi ʻa ʻenau ongó ʻi hono maʻu honau ngaahi uiuiʻí. Hangē ko ʻení, vakai ki he fakamoʻoni ʻa ʻEletā Ulisses Soares ʻi he “ʻOku Lea ʻa e Kau Palōfitá ʻi he Mālohi ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní” (Liahona, Mē 2018, 98–99).
Ko e hā e meʻa te ke lava ʻo ako mei he kau palōfita mo e kau ʻaposetolo ko ʻení fekauʻaki mo hoʻo ongoʻi taʻefeʻungá? Ko e fē ha taimi kuó ke ongoʻi ai hono tokoniʻi koe ʻe he Fakamoʻuí ʻi Heʻene kole atu ke ke fai ha ngaahi meʻa faingataʻá? Fakakaukau ke hiki ha fanga kiʻi aʻusia ʻi ho kahaʻú ʻa ia te ke fiemaʻu ai ke falala ki he tokoni ʻa e Fakamoʻuí. Te ke lava fēfē ʻo fehangahangai mo e ngaahi meʻá ni ʻi he tui kia Sisū Kalaisí?
ʻOku fakatefito e kaveinga ʻa e toʻu tupú ʻi he taʻu ní, “ʻAʻeva mo Aú,” ʻi he Mōsese 6:34. Lomiʻi heni ki he mūsiká mo e ngaahi maʻuʻanga tokoni kehe ʻoku fekauʻaki mo e kaveinga ko ʻení. ʻOku ʻuhinga ki he hā ke ʻaʻeva mo e Fakamoʻuí? Ko e hā te ke fai ke tali ʻEne fakaafe ke ʻaʻeva mo Iá?
Vakai foki, David A. Bednar, “Nofo ʻiate Au, pea mo Au ʻiate Koe; Ko ia Ke Ke ʻAʻeva mo Au,” Liahona, Mē 2023, 123–25; “Te U Fai Ho Finangaló,” Ngaahi Himi, fika 171.
Naʻe akoʻi ʻa e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí talu mei he kamataʻangá.
Koe‘uhí he ʻoku tau maʻu ʻa e tohi ʻa Mōsesé, ʻoku tau ʻilo naʻe akoʻi ʻe he ʻOtuá ʻa ʻEne fānaú ki he founga ke maʻu ai ʻa e huhuʻí talu meia ʻĀtama mo ʻIvi. ʻI hoʻo ako e Mōsese 6:48–68, fekumi ki he meʻa kuo pau ke tau ʻiloʻi mo fakahoko ke huhuʻi ai kitautolú. Fakatoakangaʻi e fehuʻi ʻa ʻĀtama ʻi he veesi 53. Kuó ke faʻa fifili nai ki ai? Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he tali ʻa e ʻEikí ʻi he veesi 53–65? Mahalo te ke fakakaukau ki he ngaahi veesi ko ʻení ko ha pōpoaki ia ʻa e ʻEikí ʻi he ouau papitaiso ʻo ʻĀtamá. Ko e hā e meʻa ʻokú ke ako fekauʻaki mo e papitaisó mei Heʻene pōpoakí? ʻOkú ke pehē ko e hā e ʻuhinga naʻá Ne fakahoa ai e papitaisó ki he “toe fanauʻí”? (veesi 59). Ko e hā ha meʻa te ke lava ʻo fai ke kei hokohoko atu hono “toe fanauʻí” ʻi hono kotoa hoʻo moʻuí?
Fekumi ki ha ngaahi fakataipe. ʻI he folofolá, ʻoku faʻa lava ke fakafofongaʻi pe fakataipe ʻe ha ngaahi meʻa pe meʻa ʻoku hoko ha ngaahi moʻoni fakalaumālie, tautefito ki he ngaahi moʻoni fekauʻaki mo e Fakamoʻuí (vakai, Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 7). ʻE lava ʻe he ngaahi fakataipe ko ʻení ʻo fakalahi hoʻo mahino kiate Ia mo ʻEne tokāteliné. Hangē ko ʻení, ko e hā e meʻa ʻokú ke ako mei he ngaahi fakataipe ʻo e lotó mo e telingá ʻi he Mōsese 6:27, matá mo e ʻumeá ʻi he Mōsese 6:35, pe vaí ʻi he Mōsese 6:59–60?
“Akoʻi tauʻatāina ʻa e ngaahi meʻá ni ki hoʻo fānaú.”
Hili hono akoʻi kia ʻĀtama ʻa e ngaahi moʻoni ʻo e ongoongolelei ʻo Sīsū Kalaisí ʻi he Mōsese 6:51–63, naʻe folofola ʻa e ʻEikí kia ʻĀtama ke akoʻi kinautolu ki he ngaahi toʻu tangata ʻi he kahaʻú. Fakakaukau ke ʻai ha lisi ʻo e ngaahi moʻoni ko ʻení. (ʻE ala tokoni ke vahevahe ʻa e potufolofolá ki ha ngaahi kulupu veesi iiki ange, hangē ko e veesi 51–52, 53–57, 58–60, 61–63). Ko e hā e ʻuhinga ʻoku mahuʻinga ai e ngaahi moʻoni ko ʻení ki he toʻu tangata kei tupu hake ʻo e ʻaho ní? Ko e hā mo ha toe meʻa te ke lava ʻo ako mei he ngaahi fakahinohino ʻa e ʻEikí ki he ngaahi mātuʻá ʻi he Mōsaia 4:14–15 mo e Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 68:25–28; 93:40–50?
ʻI he laukonga fekauʻaki mo e “tohi ʻo e manatú” naʻe tauhi ʻe he fāmili ʻo ʻĀtama mo ʻIví mahalo te ne ueʻi fakalaumālie koe pe ko ho fāmilí ke tauhi haʻamou tohi ʻo e manatú. Ko e hā ha meʻa ʻokú ke ongoʻi ʻoku finangalo e ʻEikí ke ke fakakau aí? Fakakaukau ke seivi ʻa e fakamatala mei hoʻomou tohi ʻo e manatú ʻi he FamilySearch.org.
Vakai foki, Dieter F. Uchtdorf, “Ko Sīsū Kalaisi ʻa e Mālohinga ʻo e Mātuʻá,” Liahona, Mē 2023, 55–59; “Parenting: Touching the Hearts of Our Youth,” “But Why?” (vitiō), Gospel Library.
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.
Ngaahi Tokoni Fakafolofolá
Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú
ʻE lava ke tokoniʻi au ʻe he ʻOtuá ke u fai ha ngaahi meʻa faingataʻa.
-
ʻI he taimi naʻe uiuiʻi ai ʻa ʻĪnoke ke ne malanga ʻaki e ongoongoleleí, naʻá ne hohaʻa naʻa faifaí kuó ne fehālaaki. Ka naʻe tokoniʻi ia ʻe he ʻOtuá. Lau fakataha ʻa e talanoa ko ʻení ʻi he Mōsese 6:26–34 (vakai foki, “ʻĪnoke ko e Palōfitá” ʻi he Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, 19–21). Ko e hā e ʻuhinga ne ongoʻi ai ʻe ʻĪnoke he ʻikai ke ne lava ʻo malanga ʻaki e ongoongoleleí? (vakai, Mōsese 6:31). Naʻe tokoniʻi fēfē ʻe he ʻOtuá ʻa ʻĪnoké? (vakai, Mōsese 6:32–34; 7:13).
-
Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ke vahevahe pe fakatātaaʻi ha ngaahi sīpinga kehe ʻo hono tokoniʻi ʻe he ʻOtuá ʻa e kakaí ke nau fai ha ngaahi meʻa faingataʻá—hangē ko ʻení, Noa, Tēvita, ʻĀmoni, pe Samuela ko e Tangata Leimaná (vakai, Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 7, 19, 78, 81). Te ke lava foki ʻo vahevahe haʻo aʻusia pē ʻaʻau pea tuku ki hoʻo fānaú ke nau talanoa ki ha founga ʻoku tokoniʻi ai kinautolu ʻe he ʻOtuá ke nau fai ha ngaahi meʻa faingataʻá.
ʻOku teuteuʻi au ʻe he tui kia Kalaisí, fakatomalá, papitaisó, pea mo hono maʻu e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní ke u foki ki he ʻOtuá.
-
Naʻe akoʻi ʻe he ʻOtuá kia ʻĀtama ʻa e meʻa ʻoku fiemaʻu ke tau fai ke foki hake ai kiate Iá—maʻu e tui kia Sīsū Kalaisí, fakatomala, papitaiso, pea maʻu e meʻafoaki ʻo e Laumālie Māʻoniʻoní. Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau kumi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he Mōsese 6:52, 57. Hili iá te ke lava ʻo tokoni ke nau tohi ha kiʻi lea nounou fekauʻaki mo ha taha ʻo e ngaahi tefitoʻi moʻoní. ʻE lava ke kau ʻi he lea takitaha ha potufolofola mei he Mōsese 6, ko ha aʻusia, mo ha fakamoʻoni. Tuku ke nau fevahevaheʻaki ʻenau ngaahi leá.
-
Te ke lava foki ʻo fakaʻaliʻali ha ʻū fakatātā ʻoku nau fakafofongaʻi ʻa e ngaahi ʻuluaki tefitoʻi moʻoni ʻo e ongoongoleleí (vakai ki he, tefito ʻo e tui hono faá). Fokotuʻutuʻu fakaʻotu kinautolu ʻi ha laine ʻoku fakatau ki ha fakatātā ʻo Sīsū Kalaisi. ʻI hoʻo lau ʻa e Mōsese 6:52, ʻe lava ke tuʻu hoʻo fānaú ʻi he tafaʻaki ʻo e fakatātā totonú ʻi he taimi te nau fanongo ai ki he ngaahi lea ʻokú ne fakafofongaʻi e fakatātaá.
-
Mahalo ʻe fiefia hoʻo fānaú ʻi hono hivaʻi ha ngaahi hiva ʻokú ne akoʻi ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ʻi he Mōsese 6:52, hangē ko e “Ko e Tuí,” “ʻI Heʻeku Papitaisó,” mo e “Ko e Laumālie Māʻoniʻoní” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 50, 53, 56). Tokoniʻi ke nau ʻilo ʻa e ngaahi tefitoʻi moʻoni ko ʻení ʻi he Mōsese 6:52.
ʻOku finangalo ʻa e Tamai Hēvaní ke akoʻi ʻe he ongomātuʻá ʻa ʻena fānaú.
-
Fakalotolahiʻi hoʻo fānaú ke nau poupouʻi ʻenau mātuʻá ʻi honau fatongia ko e kau faiako ʻo e ongoongoleleí, fakakaukau ke kole ki ha taha ʻo e fānaú ke ne lau ʻa e Mōsese 6:58 pea ʻiloʻi e fekau naʻe ʻomi ʻe he ʻOtuá ki he mātuʻá. Pea te ke lava ʻo fakaʻaliʻali ha fakatātā ʻo hono akoʻi ʻe ʻĀtama mo ʻIvi ʻena fānaú (hangē ko ia ʻi he fakaʻosinga ʻo e fokotuʻutuʻu ko ʻení) pea tuku ke talanoa hoʻo fānaú fekauʻaki mo e meʻa ʻoku nau sio ki ai ʻi he fakatātaá. ʻE lava ke tā ʻe hoʻo fānaú ha ʻū fakatātā ʻo honau ngaahi fāmilí ʻoku nau lau fakataha ʻa e folofolá, lotu fakataha, pe vaʻinga fakataha.
Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.