Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
Ngaahi Fakakaukau ke Manatuʻí: Ko hono Lau ʻo e Fuakava Motuʻá


“Ngaahi Fakakaukau ke Manatuʻí: Ko hono Lau ʻo e Fuakava Motuʻá,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻa 2026 (2026)

“Ko Hono Lau ʻo e Fuakava Motuʻá,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026

faka‘ilonga ʻo e ngaahi fakakaukaú

Ngaahi Fakakaukau ke Manatuʻí

Ko hono Lau ʻo e Fuakava Motuʻá

ʻI he taimi naʻe fiemaʻu ai ʻe Nīfai ke tataki fakalaumālie hono ongo taʻoketé ke falala ki he ʻEikí, naʻá ne vahevahe ha ngaahi talanoa fekauʻaki mo Mōsese mo e ngaahi akonaki meia ʻĪsaia. ʻI he taimi naʻe fiemaʻu ai ʻe he ʻAposetolo ko Paulá ke poupouʻi ʻa e kau Kalisitiane he kuonga muʻá ke nau tui ki he ngaahi talaʻofa ʻa e ʻOtuá, naʻá ne fakamanatu kiate kinautolu e tui ʻa Noa, ʻĒpalahame, Sela, Lēhapi, mo e niʻihi kehé. Pea ʻi he taimi naʻe fakahā ai ʻe Sīsū Kalaisi ki he kau taki ʻo e kau Siú ke “kumi lahi ʻi he ngaahi Tohi tapú,” ʻo fakamatalaʻi ʻoku nau “fakamoʻoni kiate au” (Sione 5:39), ko e ngaahi folofola naʻá Ne ʻuhinga ki aí ko e ngaahi tohi ko ia ʻoku tau ui ko e Fuakava Motuʻá.

ʻI hono fakalea ʻe tahá, ʻi hoʻo lau e Fuakava Motuʻá, ʻokú ke lau ai ha ngaahi foʻi lea kuó ne ueʻi fakalaumālie, fakafiemālieʻi, mo fakalotolahiʻi e kakai ʻo e ʻOtuá ʻi ha taʻu ʻe lauiafe.

Ka ʻe lava nai ʻe ha meʻa naʻe hiki fuoloa ʻo tokoniʻi moʻoni koe ke ke maʻu ha ngaahi solovaʻanga ki he ngaahi palopalema ʻo e ʻaho ní? ʻIo, te ne lava! Tautautefito kapau te ke manatuʻi ʻa e tokotaha ʻoku fekauʻaki moʻoni mo e Fuakava Motuʻá.

Ko ha Fakamoʻoni ʻo Sīsū Kalaisi

ʻOku tatau ai pē pe ko e hā ha ngaahi faingataʻa ʻokú ke fehangahangai mo ia mo ho fāmilí, ko e talí maʻu pē ko Sīsū Kalaisi. Ko ia ke maʻu ʻa e ngaahi talí ʻi he Fuakava Motuʻá, fekumi kiate Ia. He ʻikai ke faingofua maʻu pē ia. Mahalo te ke fiemaʻu ke fakalaulauloto ʻi he faʻa kātaki pea fekumi ki ha tataki fakalaumālie. Ko e taimi ʻe niʻihi ʻoku mātuʻaki fakahangatonu ʻa e fakamatala kiate Iá, ʻo hangē ko ia ʻi he fakamatala ʻa ʻĪsaiá “Kuo fanauʻi kiate kitautolu ʻa e tamasiʻi, kuo foaki kiate kitautolu ʻa e foha: … pea ʻe ui hono huafá … ko e ʻEiki ʻo e Melinó” (ʻĪsaia 9:5). ʻI he ngaahi feituʻu kehé, ʻoku ʻikai ke fakafofongaʻi fakahangatonu ʻa e Fakamoʻuí, ʻoku fakafou ia ʻi he ngaahi fakataipe mo e ngaahi meʻa ʻoku faitatau—ʻo hangē ko ʻení, ko e fakamatala ki hono feilaulau ʻaki e fanga monumanú pe ko e talanoa ki hono fakamolemoleʻi ʻe Siosefa hono ngaahi tokouá mo fakahaofi kinautolu mei he hongé.

Ko e tuʻu ʻa Sīsū Kalaisi ʻi ha funga maka ʻoku hanga hifo ki tahi

Maama ʻo e Māmaní, tā fakatātaaʻi ʻe Scott Sumner

Kapau ʻokú ke fekumi ki ha tui lahi ange ki he Fakamoʻuí ʻi hoʻo ako e Fuakava Motuʻá, te ke maʻu ia. Mahalo ʻe lava ke hoko ʻeni ko e taumuʻa ia hoʻo ako ʻi he taʻu ní. Lotua ke tataki koe ʻe he Laumālié ke ke maʻu pea tokanga taha ki he ngaahi potufolofola, talanoa, mo e kikite te ne ʻomi koe ke ke ofi ange kia Sīsū Kalaisí.

Fakatolonga Fakalangi

ʻOua te ke ʻamanaki ke ʻoatu ʻe he Fuakava Motuʻá ha hisitōlia fakaikiiki mo tonu ki he faʻahinga ʻo e tangatá. ʻOku ʻikai ko e meʻa ia naʻe feinga ʻa e kau faʻu tohi mo e kau fokotuʻutuʻu tohí ke fakahokó. Ko e meʻa ne nau tokanga lahi ange ki aí ke akoʻi ha meʻa fekauʻaki mo e ʻOtuá—fekauʻaki mo ʻEne palani ki Heʻene fānaú, ʻa e ʻuhinga ʻo e hoko ko Hono kakai ʻo e fuakavá, pea mo e founga ke maʻu ai e huhuʻí ʻi he taimi ʻoku tau tōnounou aí. Ko e taimi ʻe niʻihi naʻa nau fai ia ʻaki hono fakamatalaʻi e ngaahi meʻa fakahisitōlia ne hokó ʻo fakatatau ki he mahino naʻa nau maʻú, kau ai e ngaahi talanoa mei he moʻui ʻa e kau palōfita maʻongoʻongá. ʻOku hoko e tohi Sēnesí ko ha sīpinga ʻo e meʻá ni, pea pehē ki he ngaahi tohi ʻa Sōsiua, Fakamaau, pea mo e 1 mo e 2 Ngaahi Tuʻí. Ka naʻe ʻikai ʻaupito ke fakataumuʻa e kau hiki tohi kehe ʻi he Fuakava Motuʻá ke fakahisitōlia. Ka naʻa nau akonaki ʻo fakafou ʻi he ngāue ʻātí ʻo hangē ko e taʻangá mo e ngaahi tohi kuo pulusí. ʻOku kau ʻa e Ngaahi Sāmé mo e Lea Fakatātaá ʻi he tafaʻaki ko ʻení. Pea ‘oku ʻi ai leva mo e ngaahi lea mahuʻinga ʻa e kau palōfitá, hangē ko ʻĪsaia mo Malakaí, ʻa ia naʻa nau lea ʻaki e folofola ʻa e ʻOtuá ki ʻIsileli he kuonga muʻá—pea ʻi he mana ʻo e Tohi Tapú, ʻoku kei folofola mai ia kiate kitautolu ʻi he ʻahó ni.

Naʻe ʻiloʻi nai ʻe he kau palōfita, kau punake, mo e niʻihi ne nau fakatahatahaʻi ʻa e ʻū tohí ʻe lau ʻenau ngaahi leá ʻe he kakai he funga ʻo e māmaní ʻi ha ngaahi taʻu ʻe lauafe kimuí? ʻOku ʻikai ke tau ʻilo. Ka ʻoku tau ofo he ko e meʻa tonu pē ʻeni kuo hokó. Naʻe fokotuʻu hake pea holoki hifo ha ngaahi puleʻanga, naʻe ikunaʻi ha ngaahi kolo, naʻe moʻui pea mate ha ngaahi tuʻi, ka naʻe tuʻuloa ʻa e Fuakava Motuʻá mei he toʻu tangata ki he toʻu tangata, mei he tangata tohi ki he tangata tohi, mei he liliu lea ki he liliu lea. Ko hono moʻoní naʻe mole pe liliu ha ngaahi meʻa ʻe niʻihi, ka naʻe fakaofo e kei tolonga mai ha konga lahi.

palōfita ʻo e kuonga muʻá ʻoku tohi ʻi ha takainga tohi

Palōfita ʻo e Fuakava Motuʻá, tā fakatātaaʻi ʻe Judith A. Mehr (fakaikiiki)

Ko ha niʻihi pē ʻeni ʻo e ngaahi meʻa ke manatuʻi ʻi hoʻo lau ʻa e Fuakava Motuʻá he taʻu ní. Naʻe fakatolonga ʻe he ʻOtuá ʻa e ngaahi tohi fakakuongamuʻa ko ʻení koeʻuhí he ʻokú Ne ʻafioʻi koe pea mo e meʻa ʻokú ke fouá. Kuó Ne teuteuʻi ha pōpoaki fakalaumālie maʻau ʻi he ngaahi leá ni, ʻa ia te ne tohoakiʻi koe ke ofi ange kiate Ia mo langaki hoʻo tuí ki Heʻene palaní mo Hono ʻAlo ʻOfaʻangá. Mahalo te Ne tataki koe ki ha potufolofola pe fakakaukau ʻe faitāpuekina ai ha taha ʻokú ke ʻilo—ko ha pōpoaki te ke lava ʻo vahevahe mo ha kaungāmeʻa, mēmipa ʻo e fāmilí, pe kaungā Kāingalotu. ʻOku lahi fau ʻa e ngaahi faingamālié. ʻIkai ʻoku fakafiefia nai ia ke fakakaukau ki ai?

Naʻe tohi ʻe Nīfai ʻo pehē, “ʻOku fiefia ʻa hoku laumālié ʻi he ngaahi folofolá” (2 Nīfai 4:15). Mahalo te ke ongoʻi pehē pē ʻi hoʻo lau e ngaahi foʻi lea tatau naʻe lau ʻe Nīfaí—ʻa ia ʻoku tau ui he taimí ni ko e Fuakava Motuʻá.

ʻŪ Tohi ‘i he Fuakava Motuʻá

ʻI he lahi taha ʻo e ngaahi tatau faka-Kalisitiane ʻo e Fuakava Motuʻá, ʻoku kehe ʻa e fokotuʻutuʻu ʻo e ʻū tohí mei he founga ne fokotuʻutuʻu ai ʻi he taimi ne fuofua fakatahaʻi ai ki he tohi pē ʻe tahá. Ko ia neongo ʻoku fakakulupu ʻe he Tohi Tapu Faka-Hepeluú e ʻū tohí ki he kulupu ʻe tolú—ko e fonó, kau palōfitá, mo e ngaahi tohí—ka ko e lahi taha ʻo e Tohi Tapu Faka-Kalisitiané ʻoku nau fokotuʻutuʻu ʻa e ʻū tohí ki he kulupu ʻe fā: fonó (Sēnesi–Teutalōnome), hisitōliá (Sōsiua–ʻĒseta), ʻū tohi fakapunaké (Siope–Hiva ʻa Solomoné), mo e kau palōfitá (ʻĪsaia–Malakai).

Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai ʻa e ngaahi kulupu ko ʻení? Koeʻuhí ʻe lava ke tokoni hono ʻiloʻi e faʻahinga tohi ʻokú ke akó ke mahino kiate koe ʻa e founga ke ako ʻakí.

Ko ha me‘a ʻeni ke ke manatuʻi ʻi hoʻo kamata hono lau e “fonó,” pe ko e ʻuluaki tohi ʻe nima ʻo e Fuakava Motuʻá. Ko e ngaahi tohí ni, ʻa ia ʻoku angamaheni ke pehē naʻe hiki ʻe Mōsesé, ʻoku mahino naʻe ngāue ki ai ha kau tangata tohi mo fakatahatahaʻi ʻe ha kakai tokolahi ʻi ha taimi lahi. Pea ʻoku tau ʻilo ʻi he hili ha ngaahi senituli lahi naʻe toʻo mei he Tohi Tapú “ha ngaahi konga lahi ʻa ia ʻoku mahinongofua mo mahuʻinga tahá” (vakai, 1 Nīfai 13:23–26). Ka ʻoku kei hoko pē ʻa e ngaahi tohi ʻa Mōsesé ko e folofola fakalaumālie ʻa e ʻOtuá, neongo ʻoku—tatau ia mo ha faʻahinga ngāue pē ʻa e ʻOtuá kuo fakahoko ʻe he kakai fakamatelié—ʻo moʻulaloa ki he tōnounou ʻa e tangatá (vakai, Mōsese 1:41; Ngaahi Tefito ʻo e Tui 1:8). ʻOku mahuʻinga heni ʻa e ngaahi lea ʻa Molonai ʻoku ʻuhinga ki he lekooti toputapu ʻo e Tohi ʻa Molomoná naʻá ne tokoni ke fakatahatahaʻí: “Kapau ʻoku ʻi ai ha ngaahi meʻa hala, ko e ngaahi fehalaaki ia ʻa e tangata; ko ia, ʻoua naʻa fakaangaʻi ʻa e ngaahi meʻa ʻa e ʻOtuá” (peesi talamuʻaki ʻo e Tohi ʻa Molomoná). ‘I hono fakalea ʻe tahá, ʻoku ʻikai fiemaʻu ia ke ʻoua naʻa toe ʻi ai ha fehalaaki mei he tangatá ʻi ha tohi folofola kae toki lau ko ha folofola ia ʻa e ʻOtuá.

Ngaahi Maʻuʻanga Fakamatalá

  1. Vakai, 1 Nīfai 4:2–3; 17:23–43; 19:22–23.

  2. Vakai, Hepelū 11.

  3. Vakai, Russell M. Nelson, “Ko Sīsū Kalaisi Maʻu Pē ʻa e Talí,” Liahona, Mē 2023, 127–28.

  4. Vakai, Levitiko 1:3–4.

  5. Vakai, Sēnesi 45:46.

  6. Na‘e pehē ʻe Palesiteni M. Lāsolo Pālati: “ʻOku ʻikai tupukoso pe hoko noa pē ʻa ʻetau maʻu ʻa e Tohi Tapú he ʻaho ní. Naʻe ueʻi ʻe he Laumālié ha niʻihi fakafoʻituitui angatonu ke lekooti fakatouʻosi e ngaahi meʻa toputapu naʻa nau mamata ki aí mo e ngaahi lea fakalaumālie naʻa nau fanongo mo lea ʻakí. Naʻe ueʻi mo ha kakai mateaki kehe ke nau maluʻi mo fakatolonga ʻa e ngaahi lekooti ko ʻení” (“The Miracle of the Holy Bible,” Liahona, May 2007, 80).