Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au
5–11 Sānuali “Ko ʻEku Ngāué ʻEni mo Hoku Nāunaú”: Mōsese 1; ʻĒpalahame 3


“5–11 Sānuali. ‘Ko ʻEku Ngāué ʻEni mo Hoku Nāunaú’: Mōsese 1; ʻĒpalahame 3,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au—Maʻá e ʻApí mo e Lotú: Fuakava Motuʻá 2026 (2026)

“5–11 Sānuali. ‘Ko ʻEku Ngāué ʻEni mo Hoku Nāunaú’,” Haʻu, ʻo Muimui ʻIate Au: 2026

ngaahi fetuʻu mo e konga ʻao maama ʻi he vavaá

5–11 Sānuali: “Ko ʻEku Ngāué ʻEni mo Hoku Nāunaú”

Mōsese 1; ʻĒpalahame 3

ʻOku kamata e Tohi Tapú ʻaki e ngaahi lea “naʻe fakatupu ʻe he ʻOtuá ʻi he kamataʻangá ʻa e langí mo māmani” (Sēnesi 1:1). Ka ko e hā e meʻa naʻe ʻi ai kimuʻa ʻi he “kamataʻanga” ko ʻení? Pea ko e hā e ʻuhinga naʻe fakatupu kotoa ai ʻeni ʻe he ʻOtuá? Kuo ʻomi ʻe he ʻEikí ha fakamaama ʻi he ngaahi fehuʻi ko ʻení ʻo fakafou mai ʻi he Palōfita ko Siosefa Sāmitá.

Hangē ko ʻení, naʻá Ne tuku mai e lekooti ʻo ha mata meʻa-hā-mai ʻa ia naʻe mamata ai ʻa ʻĒpalahame ki heʻetau hoko ko e ngaahi laumālie “ʻi he teʻeki ai ke ʻi ai ʻa e māmaní” (vakai, ʻĒpalahame 3:22–28). Naʻe ʻomi foki ʻe he ʻEikí ha liliu fakalaumālie pe toe vakaiʻi ʻa e ngaahi ʻuluaki vahe ʻe ono ʻo Sēnesí, naʻe ui ko e tohi ʻa Mōsesé—ʻa ia ʻoku ʻikai kamata ʻaki ʻa e “ʻi he kamataʻangá.” Ka, ʻoku kamata ʻaki ia ha aʻusia naʻe maʻu ʻe Mōsese ʻoku maʻu ai ha puipuituʻa ki he talanoa ʻo e Fakatupú. ʻOku hoko ʻa e ongo folofola ko ʻeni ʻi he ʻaho kimui ní ko ha feituʻu lelei ke kamata ai ʻetau ako e Fuakava Motuʻá koeʻuhí ʻokú na aleaʻi ha ngaahi fehuʻi mahuʻinga ʻe niʻihi ʻe lava ʻo ʻomi ai ha puipuituʻa ki heʻetau laukongá: Ko hai ʻa e ʻOtuá? Ko hai kitautolu? Ko e hā e ngāue ʻa e ʻOtuá, pea ko e hā hotau fatongia ʻi aí? ʻOku lava ke mahino mei he ngaahi vahe kamata ʻo e tohi ʻa Sēnesí ko ha tali ia ʻa e ʻEikí ki he kole ʻa Mōsesé: “Ke ke ʻaloʻofa ki hoʻo tamaioʻeikí, ʻe ʻOtua, pea fakahā kiate au ʻo kau ki he māmani ko ʻení, pea mo hono kakai ʻo iá, kae ʻumaʻā ʻa e ngaahi langí” (Mōsese 1:36).

fakaʻilonga akó

Ngaahi Fakakaukau ki he Ako ʻi ʻApí mo e Lotú

Mōsese 1

fakaʻilonga seminelí
ʻI heʻeku hoko ko ha fānau ʻa e ʻOtuá, ʻoku ʻi ai hoku ikuʻanga fakalangi.

Naʻe akonaki ʻa Palesiteni Lāsolo M. Nalesoni ʻo pehē, “Kapau naʻe folofola fakahangatonu atu ʻa e ʻEikí kiate koe, ko e ʻuluaki meʻa pē te Ne fakapapauʻi ʻoku mahino kiate koé ko ho tuʻunga totonú” (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” [fakataha lotu fakaemāmani lahi maʻá e kakai lalahi kei talavoú, Mē 2022], Gospel Library). ʻOku fakamahino mai ʻe feinga ʻa Sētane ke ke puputuʻu ʻi ho tuʻunga totonú. Kumi ki he sīpinga ko ʻení ʻi he pōpoaki ʻa e ʻOtuá kia Mōsese ʻi he Mōsese 1:4, 6 pea ʻi he ngaahi pōpoaki ʻa Sētane ʻi he Mōsese 1:12. Ko e hā ʻokú ke ako mei he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e kehekehe ʻo e ʻOtuá mo Sētané?

Naʻe akonaki foki ʻa Palesiteni Nalesoni ʻo pehē, “ʻOku liliu ʻe he anga hoʻo fakakaukau ki hoʻo tuʻunga totonú, ʻa e meimei fili kotoa pē te ke fakahokó” (“Ngaahi Fili ki he Taʻengatá”). Fakakaukau ke ʻai ha lisi ʻo e ngaahi fili ʻokú ke faí koeʻuhí ʻoku muʻomuʻa ho tuʻunga ko e fānau ʻa e ʻOtuá ʻi ha toe tuʻunga kehe.

Ko e hā ha toe ngaahi veesi pe kupuʻi lea ʻi he Mōsese 1 ʻoku tokoni ke mahino kiate koe ho mahuʻinga fakalangí? Te ke lava foki ʻo lau ha fakamatala lahi ange ki he pōpoaki ʻa Palesiteni Nalesoni ʻi he konga ʻo e “Ngaahi Fili ki he Taʻengatá” ʻoku ui ko e “ʻUluakí: ʻIloʻi ʻa e moʻoni fekauʻaki mo koé.” Ko e hā ʻokú ke ongoʻi ʻoku ueʻi koe ke ke fai ke hoko ai ho tuʻunga ko ha fānau ʻa e ʻOtuá ko e meʻa mahuʻinga taha ia ki hono ʻiloʻi koé?

Vakai foki, “Fānau Au ʻa e ʻOtua,” Ngaahi Himí (1985), fika 193; “Our True Identity” (vitiō), Gospel Library; Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Fānau ʻa e ʻOtuá,” Gospel Library.

3:40

Tefitoʻi ʻUlungaanga Moʻoni ʻOku ʻIloʻi ai Kitautolú

faʻē, tamai, mo e pēpē ʻoku malimali

Mōsese 1:12–26

Te u lava ʻo matuʻuaki ʻa Sētane ʻi he tokoni ʻa e ʻEikí.

Hangē ko ia ʻoku fakahā mahino ʻi he Mōsese 1, ʻoku ʻikai ʻuhinga hono maʻu ha ngaahi aʻusia fakalaumālie mālohí he ʻikai ke toe ʻahiʻahiʻi ai kitautolu. Ko hono moʻoní, ko e taha ʻo e ngaahi founga ʻa Sētané ko hono ʻahiʻahiʻi kitautolu ke tau veiveiua ʻi he ngaahi aʻusia ko ʻení. ʻI hoʻo lau e tali ʻa Mōsese kia Sētane ʻi he veesi 12–26, ko e hā ʻokú ke ako ʻe lava ʻo tokoni ke ke tauhi pau ki he fakamoʻoni kuó ke maʻú? Ko e hā ʻa e meʻa naʻe faifai peá ne tokoniʻi ʻa Mōsese ke ne ikunaʻi ʻa Sētané?

Ko ha lēsoni ʻe taha mei he aʻusia ʻa Mōsesé ko hono ʻahiʻahiʻi kitautolu ʻe Sētane ʻaki e ngaahi fakakaukau hala ki he moʻoni mo e mālohi ʻo e ʻOtuá. Fakakaukau ki ha ngaahi meʻa loi, hangē ko ha fuʻu ʻakau loi pe ko ha kiʻi pēpē tamapua. Te ke lava fēfē ʻo tala ʻoku ʻikai ko ha meʻa moʻoni ʻení? Fakakaukau leva ki he ngaahi kākā ʻoku fakaʻaongaʻi ʻe Sētane he ʻahó ni ke ʻahiʻahiʻi ʻaki koé. Ko e hā ʻokú ke ako mei he Mōsese 1:13–18 fekauʻaki mo e founga ke ʻiloʻi mo fakafisingaʻi ai ʻene ngaahi kākaá? ʻE tokoniʻi fēfē koe ʻe he ʻEikí? (vakai, Mōsese 1:24–26).

Vakai foki, Mātiu 4:1–11; Gary E. Stevenson, “ʻOua Naʻá ke Kākaaʻi Au,” Liahona, Nōvema 2019, 93–96; “Ko e Foha Au ʻo e ʻOtuá” (vitiō), Gospel Library.

6:31

Ko e Foha Au ʻo e ʻOtuá.

ʻE lava ke palaniʻi ʻa e ako ʻi ʻapí pea ʻe toe lava pē foki ke fakatuʻupakē. “ʻOku faʻa hoko e ngaahi faingamālie akoʻi ʻi he fāmilí ʻi ha ngaahi momeniti angamaheni pē—lolotonga hoʻo maʻu meʻatokoni fakaʻahó, fai ha ngaahi ngāue fakaʻapi, fai ha vaʻinga, [pe] fononga [ki ha feituʻu]” (Ko e Faiako ʻi he Founga ʻa e Fakamoʻuí, 31). Hangē ko ʻení, makehe mei he laukonga fekauʻaki mo e founga naʻe matuʻuaki ai ʻe Mōsese ʻa Sētane ʻi he Mōsese 1, mahalo te ke fakaʻaongaʻi ha kiʻi taimi ʻi he maʻu meʻatokoni efiafí ke talanoa fakafāmili fekauʻaki mo e founga naʻá ke matuʻuaki ai e ivi tākiekina ʻo e filí.

Mōsese 1:27–39; ʻĒpalahame 3

Ko e ngāue mo e nāunau ʻo e ʻOtuá ke tokoniʻi au ke u maʻu e moʻui taʻengatá.

Hili e mamata ʻa Mōsese ki ha meʻa-hā-mai ʻo e ngaahi fakatupu ʻa e ʻOtuá, naʻá ne pehē ange ki he ʻEikí: “Fakahā mai kiate au … ko e hā ʻa e ʻuhinga ʻoku pehē ai ʻa e ngaahi meʻa ko ʻení” (Mōsese 1:30). Ko e hā e meʻa ʻokú ke mahuʻingaʻia ai fekauʻaki mo e tali ʻa e ʻEikí ʻi he Mōsese 1:31–39? Ko e hā e kehekehe ʻo e moʻui taʻe-faʻa-maté mo e moʻui taʻengatá? (vakai, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Moʻui Taʻengatá,” Gospel Library). ʻOku tokoni fēfē ʻa Sīsū Kalaisi ke fakahoko fakatouʻosi kinauá? Naʻe maʻu foki ʻe ʻĒpalahame ha meʻa-hā-mai, ʻa ia naʻe lekooti ʻi he ʻĒpalahame 3. Ko e hā e meʻa ʻokú ke maʻu ʻi he veesi 24–26 ʻe lava ʻo tokoni ke tali e kole ʻa Mōsesé?

ʻĒpalahame 3:22–28

Naʻá ku moʻui ko ha laumālie kimuʻa pea toki fanauʻi mai au ki he māmaní.

ʻOku ʻikai ke fuʻu lahi ʻetau ʻilo ki heʻetau moʻui ʻi he maama fakalaumālié. Ka ko e konga lahi ʻo e meʻa ʻoku tau ʻiló ʻoku maʻu ia mei he mata meʻa-hā-mai ʻa ʻĒpalahame ʻi he ʻĒpalahame 3:22–28. ʻI hoʻo lau e ngaahi veesi ko ʻení, hiki ha lisi ʻo e ngaahi moʻoni ʻokú ke maʻú—kau ai e ngaahi moʻoni ʻo kau kia koe mo Sīsū Kalaisi. Ko e hā ʻoku mahuʻinga ai e ngaahi moʻoni ko ʻení kiate koé? Ko e hā ha meʻa makehe ʻoku nau fai ʻi hoʻo moʻuí?

Vakai foki, Ngaahi Tefitó mo e Ngaahi Fehuʻí, “Moʻui ʻi he Maama Fakalaumālié,” Gospel Library.

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he ongo makasini ko e Liahona mo e Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú ʻo e māhina ní.

Ngaahi Tokoni Fakafolofolá

Lomiʻi heni ke vakaiʻi ha toe meʻa lahi ange.

fakaʻilonga 01 ʻo e konga ʻa e fānaú

Ngaahi Fakakaukau ki hono Akoʻi ʻo e Fānaú

Mōsese 1:1–4, 6, 12

Ko e fānau au ʻa e ʻOtuá.

  • Hili hoʻomou lau fakataha e pōpoaki ʻa e ʻOtuá kia Mōsese ʻi he Mōsese 1:4, fakakaukau ke sio hoʻo fānaú ki honau ʻatá ʻi ha sioʻata pea fai kiate kinautolu ha pōpoaki tatau: “Ko e fānau au ʻa e ʻOtuá.” Te nau lava ʻo fefoakiʻaki ha pōpoaki tatau: “Ko ha fānau koe ʻa e ʻOtuá.” Te ke lava foki ʻo maʻu ha ngaahi tā ʻo ha kakai kehekehe pea fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau tuhu ki he tokotaha takitaha mo pehē, “Ko ha fānau eni ʻa e ʻOtuá.” Fevahevaheʻaki ʻa e ʻuhinga ʻokú ke fiefia ai ʻi hono ʻiloʻi ko e fānau koe ʻa e ʻOtuá. ʻOku liliu fēfē ʻe he ʻilo ko ʻení ʻa e founga hoʻo fakafeangai kiate koe mo e niʻihi kehé?

  • Te ke lava mo hoʻo fānaú ʻo fakafehoanaki e pōpoaki ʻa e ʻOtuá kia Mōsese ʻi he Mōsese 1:4 mo e pōpoaki ʻa Sētane ʻi he veesi 12. Te ke tokoniʻi fēfē hoʻo fānaú ke nau fakafaikehekeheʻi ʻa e ngaahi pōpoaki ʻa e ʻOtuá kiate kinautolú pea mo e pōpoaki ʻa Sētané?

Ko e hā ʻa Sihova kia Mōsesé

ʻOku Mamata ʻa Mōsese kia Sihova, tā fakatātaaʻi ʻe Joseph Brickey (fakaikiiki)

Mōsese 1:6, 39

ʻOku ʻi ai ha ngāue ʻa e ʻOtuá maʻaku ke u fakahoko.

  • ʻI hoʻo lau mo hoʻo fānaú ʻa e Mōsese 1:6, te ke lava ʻo talanoa kiate kinautolu fekauʻaki mo e “ngāue” ʻa e ʻOtuá maʻa Mōsesé. Fakakaukau ke fakaʻaongaʻi ʻa e Tohi Fakatātā ʻo e Ongoongoleleí, fika 13–16, pe Ngaahi Talanoa ʻo e Fuakava Motuʻá, peesi 64–84, ke tokoni ki hoʻo fānaú ke nau sio ki he meʻa naʻe fakahoko ʻe Mōsese ʻi he tokoni ʻa e Tamai Hēvaní. Ko e hā e ngāue ʻa e ʻOtuá maʻatautolu ke tau faí? (vakai, hangē ko ʻení, Tokāteline mo e Ngaahi Fuakava 11:20).

Mōsese 1:12–26

Te u lava ʻo matuʻuaki e ngaahi ʻahiʻahi ʻa Sētané.

  • ʻI hoʻo ako mo hoʻo fānaú ʻa e Mōsese 1:12–26 , tokoni ke nau ʻiloʻi ʻa e meʻa naʻe fai ʻe Mōsese ke matuʻuaki ʻaki ʻa Sētané (vakai, veesi 13, 15, 18, 20–22, 26). Mahalo ʻe fakafiefia kiate kinautolu ke nau fakatātaaʻi ʻa e ngaahi meʻa te nau lava ʻo fai ke matuʻuaki ʻaki e ʻahiʻahí (hangē ko e lotú, mavahe mei aí, pe kole ha tokoní).

ʻĒpalahame 3:22–28

Naʻá ku moʻui ko ha laumālie kimuʻa pea toki fanauʻi mai au ki he māmaní.

  • ʻE lava ke ueʻi fakalaumālie hoʻo fānaú ʻi he ʻilo ki heʻetau moʻui ʻi he maama fakalaumālié, ke nau fai e ngaahi filí ʻo fakatefito ʻi he ngaahi moʻoni taʻengatá. Ke tokoni ke nau ako ki ai, te ke lava ʻo ʻoange kiate kinautolu ha ngaahi foʻi lea mo e kupuʻi lea mahuʻinga ke nau kumi ʻi he ʻĒpalahame 3:22–28, hangē ko e “teʻeki ai ke ʻi ai ʻa e māmaní,” “ngaahi laumālié,” “ngaohi ha māmani,” mo e “siviʻi.” Ko e hā e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻe he ngaahi veesi ko ʻení fekauʻaki mo e ʻuhinga naʻe fekauʻi mai ai kitautolu ʻe he Tamai Hēvaní ki māmaní?

  • ʻE lava ʻe ha foʻi hiva hangē ko e “Te u Muimui he Palani ʻa e ʻOtuá” (Tohi Hiva ʻa e Fānaú, 86) ʻo fakamālohia e meʻa ʻoku akoʻi mai ʻi he ʻĒpalahame 3. Fakaafeʻi hoʻo fānaú ke nau tā ha ʻū fakatātā ʻoku fekauʻaki mo e ngaahi foʻi leá.

  • Tokoniʻi hoʻo fānaú ke nau fakakaukau ki ha ngaahi tūkunga kuo pau ke nau fili ai pe te nau fai pe ʻikai fai ʻa e meʻa kuo kole ange ʻe he ʻOtuá ke nau faí (vakai, ʻĒpalahame 3:25; vakai foki, Ki Hono Fakamālohia ʻo e Toʻu Tupú: Ko ha Fakahinohino ki Hono Fakahoko ha Ngaahi Filí). Tuku ke nau akoako ha ngaahi tali ki he ngaahi tūkunga pehení. ʻE lava fēfē ke tokoniʻi kitautolu ʻe he Fakamoʻuí ʻi he taimi ʻoku tau fai ai ha fili ʻoku halá?

Ki ha fakamatala lahi ange, vakai ki he makasini Ko e Kaumeʻá ʻo e māhina ní.

Ko hono kapusi ʻe Mōsese ʻa Sētané

ʻOku Ikunaʻi ʻe Mōsese ʻa Sētane, tā fakatātaaʻi ʻe Joseph Brickey

peesi ʻekitivitī ʻa e Palaimelí: Ko e fānau au ʻa e ʻOtuá